Διεθνείς κρίσεις, αποφάσεις και ρίσκο

Εδώ και 25 χρόνια, η Βενεζουέλα έρχεται συχνά-πυκνά στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Άλλοτε για τις κυρώσεις, άλλοτε για την "πολιτική κρίση που τη μαστίζει", άλλοτε για το πετρέλαιο κ.ο.κ. Η συζήτηση κινείται σχεδόν πάντα στο ίδιο μοτίβο. Αυτό που συνήθως χάνεται είναι το σημαντικότερο ερώτημα: πώς τέτοιες κρίσεις, που μοιάζουν με "μακρινά" γεγονότα, μετατρέπονται σε πραγματικό οικονομικό και επιχειρηματικό ρίσκο στην Ελλάδα ή/και την Ευρώπη.
Η εύκολη ανάγνωση αυτών των υποθέσεων είναι είτε πολιτική, είτε ιδεολογική. Ποιος έχει δίκιο, ποιος άδικο, ποιος πιέζει ποιον. Είναι μια συζήτηση βολική, γιατί τελειώνει εκεί που αρχίζουν να σχηματίζονται τα εμπορικοοικονομικά προβλήματα. Δεν αγγίζει συμβάσεις, δεν αγγίζει κόστη, δεν αγγίζει αποφάσεις. Και, κυρίως, δεν απαιτεί να κοιτάξεις πέρα από την επικοινωνιακή βιτρίνα.

Στην πράξη, όμως, οι κρίσεις δεν αποτελούν απλά αφηγήματα. Είναι απρόβλεπτες παράμετροι, με σημαντικότατες συνέπειες. Παράμετροι που επηρεάζουν όρους χρηματοδότησης, ασφάλιστρα, χρόνους παράδοσης, απαιτήσεις συμμόρφωσης κ.λπ. Εμφανίζονται σταδιακά, συχνά αθόρυβα και γίνονται αντιληπτές όταν έχουν ήδη προκληθεί συνέπειες. Γι’ αυτό και είναι απαραίτητο, σε όλες τις κρίσεις και σε όλες τις επιχειρήσεις, ακόμη κι εκείνες που φαινομενικά δεν επηρεάζονται, να υπάρχει οργανωμένη διαχείριση.

Η Βενεζουέλα, ακριβώς επειδή είναι παλιά γνώριμη, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Όλοι νομίζουν πως την έχουν διαβάσει. Λίγοι, όμως, έχουν χαρτογραφήσει το πώς μια παρατεταμένη γεωπολιτική ένταση μπορεί να επηρεάσει τρίτους, πολύ μακριά από το επίκεντρό της. Όταν μια χώρα με κρίσιμους πόρους και ιδιόμορφη θέση στις αγορές μπαίνει σε τροχιά απομόνωσης, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι συμβαίνει εκεί. Είναι ποιοι αλλού χρειάζεται να αναθεωρήσουν σχέδια, κόστη και παραδοχές, με βάση τα οποία έχουν καταστρωθεί σχέδια επενδύσεων.

Γύρω από το πρόσφατο επεισόδιο έχει αναπτυχθεί και ένα δεύτερο επίπεδο αφήγησης, αυτό του πετροδολαρίου. Υπάρχουν στοιχεία που τροφοδοτούν τη συζήτηση: προσπάθειες συναλλαγών εκτός δολαρίου, συνεργασίες με Κίνα και Ρωσία, ενεργειακές εξαρτήσεις συγκεκριμένων διυλιστηρίων. Υπάρχουν, όμως, και σοβαροί λόγοι επιφύλαξης: οι επίσημες αιτιολογήσεις των κυρώσεων κινούνται αλλού, ενώ η συμμετοχή της χώρας στις διεθνείς αγορές είχε ήδη από καιρό περιοριστεί δραστικά. Πολύ πριν αποκτήσει νόημα μια τέτοια νομισματική ανάγνωση. Το αφήγημα έχει λογική, αλλά δεν υπάρχουν τα απαραίτητα δεδομένα για να το στηρίξουν.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται αλλού. Τέτοιες εντάσεις, ανεξαρτήτως της αρχικής τους αιτίας, λειτουργούν ως μηχανισμοί μετάδοσης κινδύνου. Το ίδιο μοτίβο το βλέπουμε και σήμερα στο Ιράν, όπου η, εδώ και καιρό αναμενόμενη, εσωτερική κρίση συνοδεύεται από βαριά ρητορική, ανοιχτές απειλές και αυξημένη νευρικότητα στις αγορές. Οι περισσότεροι στέκονται στο αν θα υπάρξει κλιμάκωση. Οι πιο προσεκτικοί παρακολουθούν πού αλλάζουν οι όροι, πού σκληραίνει η χρηματοδότηση, πού ακριβαίνει η ασφάλιση και πού μια αλυσίδα εφοδιασμού αρχίζει να πλησιάζει τα όρια αντοχών της.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται και οι δημόσιες τοποθετήσεις και κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, τόσο απέναντι στο Ιράν όσο και σε φαινομενικά άσχετα μέτωπα, όπως η Γροιλανδία. Κοινός παρονομαστής δεν είναι η εκάστοτε αφορμή, αλλά η αντίληψη ότι γεωγραφίες, πρώτες ύλες και θαλάσσιες οδοί, που άπτονται και των τριών περιπτώσεων, αντιμετωπίζονται ως μεταβλητές ισχύος. Άλλοτε με απειλές, άλλοτε με δηλώσεις πρόθεσης, άλλοτε με κινήσεις που δεν υλοποιούνται ποτέ, αλλά αρκούν για να αλλάξουν προσδοκίες, τιμές και όρους χρηματοδότησης. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: η αβεβαιότητα προηγείται του γεγονότος και το κόστος έπεται.

Εδώ φαίνονται τα όρια μιας μονοδιάστατης, πολιτικής ανάλυσης. Μπορεί να εξηγεί το γιατί, αλλά σπανίως απαντά στο ποιος πληρώνει και πότε. Όμως, για όποιον δραστηριοποιείται επιχειρηματικά ή επενδυτικά, όπου και αν βρίσκονται τα πεδία ενδιαφέροντός του, αυτό είναι το μόνο ερώτημα που έχει σημασία.

Αυτό και η ορθή διαχείριση των κινδύνων. Διότι αυτά είναι τα θέματα που πρέπει να εξετάζονται πριν την λήψη αποφάσεων, όχι μετά. Οτιδήποτε άλλο είναι, στην καλύτερη των περιπτώσεων, εισαγωγή.

Υπάρχει μια επίμονη αυταπάτη ότι οι μεγάλες κρίσεις αφορούν άλλους. Ειδικά στην Ελλάδα όπου ακούμε συνήθως για "θωρακισμένη οικονομία". Κάτι που ορισμένες φορές ισχύει αλλά δεν έχει καμία σημασία. Μέχρι τη στιγμή που εμφανίζονται σε μια ανανέωση σύμβασης, σε ένα επιτόκιο, σε μια αναθεώρηση κόστους και σε ναύλα που εκτοξεύονται. Τότε παύουν να είναι γεωπολιτικές και γίνονται απολύτως συγκεκριμένες.

Η διαφορά δεν βρίσκεται ανάμεσα σε όσους παρακολουθούν την επικαιρότητα και σε όσους δεν την παρακολουθούν. Βρίσκεται ανάμεσα σε όσους κοιτούν το γεγονός και σε όσους βάζουν στόχο να δουν κάτω από την επιφάνεια. Εκεί συνήθως, ξεχωρίζουν αυτοί που απλώς προσαρμόζονται από εκείνους που προλαβαίνουν.

Όλα αυτά ακούγονται πολύ λιγότερο εντυπωσιακά από τις μεγάλες δηλώσεις, τις βαθυστόχαστες αναλύσεις για κλιμάκωση, boots on the ground or not κι όλα τα σχετικά. Ίσως επειδή ζούμε στην εποχή της αβεβαιότητας, ίσως επειδή οι ισολογισμοί και τα αποτελέσματα χρήσης, σπάνια επιτυγχάνονται με το χειροκρότημα.

Πέτρος Λάζος
petros.lazos@capital.gr