Του Στάθη Βασιλόπουλου
Σε φάση ριζικής αναδιάρθρωσης εισέρχεται η αγορά των καζίνο στην Ελλάδα, καθώς το παραδοσιακό μοντέλο λειτουργίας δείχνει να έχει εξαντλήσει εδώ και πολύ καιρό τα όριά του και οι ρυθμιστικές αρχές επιχειρούν να χαράξουν μια νέα στρατηγική για έναν κλάδο που έχει συρρικνωθεί δραστικά την τελευταία δεκαπενταετία. Η εκρηκτική άνοδος των διαδικτυακών τυχερών παιχνιδιών και η άνιση εικόνα βιωσιμότητας των επιχειρήσεων οδηγούν την Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων (ΕΕΕΠ) σε συνολική επαναξιολόγηση του πλαισίου λειτουργίας των επίγειων καζίνο, με αιχμή τη στροφή προς τα ολοκληρωμένα θέρετρα ψυχαγωγίας, τα λεγόμενα Integrated Resorts.
Η ΕΕΕΠ, όπως έκανε γνωστό ο πρόεδρός της, Αντώνης Βαρθολομαίος, έχει ήδη ξεκινήσει την επεξεργασία μιας νέας ρυθμιστικής "αρχιτεκτονικής" για τον κλάδο, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί και να υποβληθεί στο υπουργείο Οικονομικών έως τα μέσα της νέας χρονιάς. Στόχος είναι ένα πιο ρεαλιστικό και ολιστικό πλαίσιο, που θα λαμβάνει υπόψη τις δομικές αλλαγές στην αγορά των τυχερών παιγνίων, αλλά και τις διεθνείς επενδυτικές τάσεις. Κεντρικό ζητούμενο αποτελεί ο επανακαθορισμός των περιοχών στις οποίες μπορούν να λειτουργήσουν βιώσιμα μεγάλα καζίνο, με κριτήριο όχι μόνο τη γεωγραφία, αλλά και τις πραγματικές δυνατότητες κερδοφορίας. Οι νέες ρυθμίσεις είναι πολύ πιθανό να επιβαρύνουν επιχειρήσεις που στερούνται επενδυτικών δυνατοτήτων, ενώ μια ενδεχόμενη επαναφορά του φόρου άνω του 30% ‒από 20%‒ για όσες δεν πληρούν τις προϋποθέσεις να μετατραπούν σε ΕΚΑΖ (επιχειρήσεις καζίνο) ενδέχεται να τις πλήξει καίρια.
Να σημειωθεί ότι τα καζίνο στην Ελλάδα είχαν συμβάσεις παραχώρησης αορίστου χρόνου από τη δεκαετία του 1990. Με νέο νόμο, το 2018, μειώθηκε η φορολογία τους στο 20%, υπό την προϋπόθεση μετατροπής τους σε ΕΚΑΖ. Λόγω της πανδημίας, ο μετασχηματισμός έμεινε ανολοκλήρωτος, καθιστώντας αναγκαία μια νέα νομοθετική ρύθμιση για τον καθορισμό συγκεκριμένων προθεσμιών.
Τα καζίνο στην Ελλάδα παρουσιάζουν διπλή εικόνα. Από τη μία πλευρά, υπάρχουν καζίνο που έχουν κανονική δραστηριότητα και είναι υγιή, από την άλλη όμως αρκετές επιχειρήσεις βρίσκονται σε παρατεταμένη κρίση. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του καζίνο του Ρίου, όπου έχει μπει πλέον οριστικό λουκέτο (η άδεια ανακλήθηκε οριστικά με απόφαση του ΣτΕ), ενώ σοβαρά προβλήματα βιωσιμότητας αντιμετωπίζουν επίσης τα καζίνο σε Κέρκυρα και Αλεξανδρούπολη, για τα οποία έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον επενδυτής. Ωστόσο, το αν θα προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις στην επόμενη φάση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το ύψος του "κουρέματος" που θα επιτευχθεί στα δάνεια των καζίνο, που έχουν περάσει στην Intrum.
Σε κάθε περίπτωση, την κατεύθυνση των εξελίξεων υπαγορεύει πλέον και η διεθνής πρακτική. Τα παραδοσιακά επίγεια καζίνο εγκαταλείπουν σταδιακά τον μονοδιάστατο χαρακτήρα τους και εξελίσσονται σε σύνθετους κόμβους ψυχαγωγίας, όπου το τυχερό παιχνίδι συνυπάρχει με τη φιλοξενία, τις εκδηλώσεις και τον τουρισμό εμπειρίας. Τα ολοκληρωμένα θέρετρα (Integrated Resorts) έχουν εδραιωθεί σε ώριμες αγορές όπως το Λας Βέγκας, το Μόντε Κάρλο, το Μακάο και τη Σιγκαπούρη, προσελκύοντας επισκέπτες μέσα από επενδύσεις σε πολυτελή ξενοδοχεία, συνεδριακές υποδομές, υψηλή γαστρονομία και ποιοτική ψυχαγωγία. Η ΕΕΕΠ σημειώνει ότι τα ολοκληρωμένα θέρετρα συνιστούν την επόμενη ημέρα της παγκόσμιας αγοράς παιγνίων.
Η Ελλάδα ακολουθεί αυτή τη διεθνή στροφή με δύο εμβληματικές επενδύσεις. Το Hard Rock Hotel & Casino Athens στο Ελληνικό και το project Voria στο Μαρούσι, που προβλέπει τη μεταφορά του καζίνο της Πάρνηθας σε ένα σύγχρονο πολυλειτουργικό συγκρότημα, αποτελούν τον πυρήνα της νέας στρατηγικής. Πρόκειται για έργα που φιλοδοξούν να λειτουργήσουν ως μοχλοί αναβάθμισης του τουριστικού προϊόντος και να επανατοποθετήσουν την Ελλάδα στον διεθνή χάρτη των ολοκληρωμένων θερέτρων.
Η επένδυση της κοινοπραξίας Hard Rock International - ΓΕΚ Τέρνα για το Integrated Resort Casino στο Ελληνικό φτάνει τα 1,8 δισ. ευρώ και θα αποτελέσει το πρώτο ολοκληρωμένο καζίνο-θέρετρο της Ευρώπης. Το συγκρότημα θα προσφέρει πάνω από 1.100 ξενοδοχειακά κλειδιά, χώρους εστίασης διεθνών brands, εγκαταστάσεις για συναυλίες και εκδηλώσεις, καθώς και ένα από τα μεγαλύτερα συνεδριακά κέντρα στην Ευρώπη. Η ημερήσια επισκεψιμότητα εκτιμάται έως 15.000 άτομα, με στόχο να αναβαθμίσει το τουριστικό προφίλ της Αθήνας και να λειτουργήσει πλήρως το 2028.
Το Project Voria αποτελεί επένδυση ύψους 350 εκατ. ευρώ, η οποία θα χρηματοδοτηθεί με αναλογία 60% μέσω τραπεζικού δανεισμού και 40% από ίδια κεφάλαια των επενδυτών. Μετά τη διευθέτηση όλων των γραφειοκρατικών θεμάτων και την ολοκλήρωση των κύριων αδειοδοτήσεων, οι πρόδρομες εργασίες έχουν ήδη ξεκινήσει, με ορίζοντα ολοκλήρωσης και πλήρους λειτουργίας τον Μάιο του 2028. Η πρώτη αυτή φάση της κατασκευής, που αφορά τις εκσκαφές, αντιστηρίξεις, θεμελίωση κ.λπ., έχει ήδη ξεκινήσει και υλοποιείται από τη ΜΕΤΚΑ.
Τα μερίδια των επίγειων καζίνο στο σύνολο της αγοράς τυχερών παιχνιδιών έχουν μειωθεί σημαντικά, ειδικά τα τελευταία χρόνια με την εκρηκτική άνοδο των διαδικτυακών παιχνιδιών, ενώ σημαντικό πλήγμα υπέστησαν και την περίοδο του κορονοϊού, όταν αναγκάστηκαν να αναστείλουν τη λειτουργία τους εξαιτίας των περιοριστικών μέτρων. Το μερίδιο των καζίνο σήμερα αντιπροσωπεύει ένα μικρό ποσοστό της συνολικής αγοράς τυχερών παιχνιδιών (8% επί του συνολικού GGR).
Πιο αναλυτικά, πέρσι τα ακαθάριστα έσοδα των καζίνο διαμορφώθηκαν στα 252 εκατ., μειωμένα στο μισό αν συγκριθούν με μία 15ετία πριν. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, τα καθαρά έσοδα προ εισφορών ανήλθαν το διάστημα Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2025 σε 198,97 εκατ. ευρώ, έναντι 185,18 εκατ. ευρώ την αντίστοιχη περσινή περίοδο, ενισχυμένα κατά 7,5%. Τη φετινή χρονιά, σύμφωνα με εκτιμήσεις της διοίκησης της ΕΕΕΠ, τα έσοδα θα είναι αυξημένα κατά περίπου 10% σε σχέση με το 2024.
Οι μεγάλες τράπεζες στην Ευρώπη είχαν μεγάλα έσοδα από trading, που είναι μη επαναλαμβανόμενα, σε αντίθεση με τις ελληνικές.
Μια ομάδα ανθρώπων κάνει προσπάθεια να φέρει μόνιμους κατοίκους στο χωριό.
Kοµβικό θα είναι το 2026 για την οικονοµία, καθώς ο επόµενος θα είναι ο τελευταίος χρόνος κατά τον οποίο η ανάπτυξη θα εξαρτάται από κοινοτικούς πόρους οι οποίοι θα ξεπεράσουν τα 10 δισ. ευρώ.
Τα στατιστικά δείχνουν πως πέντε μεγάλες αγορές του εξωτερικού συνεισφέρουν πάνω από το 40% των συνολικών αφίξεων.
"Ευημερία σημαίνει λιγότερες ανισότητες - κοινωνικές και περιφερειακές - με περισσότερη ανάπτυξη".
Οι ελληνικές επιχειρήσεις επενδύουν όλο και περισσότερο στην αυτοματοποίηση.
Σε νέα πορεία οδηγεί τις ελληνικές τράπεζες ο οδικός χάρτης που χάραξαν οι διοικήσεις τους για το 2026.
"Επιδόσεις, προκλήσεις και κίνδυνοι".
Με την Ελλάδα προσηλωμένη στους στόχους της αναβάθμισης θα συνεχιστεί η διαχείριση του χρέους.
Αγροτικό και οικονομία είναι τα δύο θέματα της συνέντευξης του υφυπουργού παρά τω πρωθυπουργώ.
Υψηλές προσδοκίες για το 2026 συνεχίζουν να έχουν τα ελληνικά VCs. Σύμφωνα με την ετήσια έρευνα που εκπόνησε το Found.ation σε συνεργασία με το 28DIGITAL (πρώην EIT Digital) και την Ελληνική...
