AI της Anthropic: Το τέλος του δικηγορικού επαγγέλματος;

Του Γεωργίου Ι. Μάτσου*

Η παρουσίαση νέων AI agents της εταιρίας Anthropic προκάλεσε στις αρχές της περασμένης εβδομάδας μαζικό sell-off εταιριών πληροφορικής. Για πρώτη δε φορά η πρόοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης αντιμετωπίστηκε χρηματιστηριακά όχι ως παράγοντας ανόδου, αλλά ως υπαρξιακή απειλή ("existential threat").

Οι συνολικές απώλειες κεφαλαιοποίησης εταιριών πληροφορικής (Thomson Reuters, Intuit, Accenture, Adobe κ.α.) μεταξύ 28-1 και 4-2-2025 έφθασαν σχεδόν το 1 τρισ. δολάρια.

Τα νέα συστήματα ΤΝ (AI agents) της Anthropic, που ονομάζονται Claude Cowork και ευρίσκονται ακόμη σε πειραματικό στάδιο, είναι τελείως διαφορετικά από ό,τι γνωρίζαμε έως σήμερα.

Δεν είναι ‘απομακρυσμένα’ chatbots, στα οποία θέτουμε ερωτήματα (prompts) και απαντούν ή τους ζητούμε π.χ. να δημιουργήσουν εικόνα ή βίντεο. Αντιθέτως, εγκαθίστανται στον δικό μας υπολογιστή μας ως plug-ins και εκτελούν ολοκληρωμένες εργασίες από την αρχή ως το τέλος ("end-to-end").

Εντέλει με τα νέα αυτά εργαλεία ΤΝ ο υπολογιστής μας θα δουλεύει ούτε λίγο ούτε πολύ κατά κάποιον τρόπο μόνος του, τουλάχιστον σε μεγάλο μέρος. Αυτό ήταν εφικτό ήδη από τα τέλη του 2024 για συγγραφή κώδικα λογισμικού μέσω ΤΝ. Με τα νέα εργαλεία καθίσταται γενικώς εφικτό για όλους.

Μεταξύ άλλων, εργασίες που αυτοματοποιούνται, είναι:
-Συγγραφή νομικών κειμένων.
-Έλεγχος νομικών κειμένων.
-Παρακολούθηση συμμόρφωσης με κανονιστικές διατάξεις.
-Εσωτερικές αναφορές.
-Συντονισμός σύνθετων εργασιών.

Οι παραπάνω εργασίες αφορούν ολοφάνερα πρωτίστως το επάγγελμα του δικηγόρου.

Φθάνουν δε στο σημείο να υποδεικνύουν πότε είναι αναγκαίος ο έλεγχος από δικηγόρο, αναθέτοντας έτσι εμμέσως αυτά εργασίες στον άνθρωπο και όχι ο άνθρωπος σε αυτά. Δεν υποκαθιστούν μόνον εργασίες του δικηγόρου, αλλά και αποφασίζουν, αν, πότε και ποια ανθρώπινη δικηγορική εργασία χρειάζεται.

Τα νέα συστήματα ΤΝ έριξαν τις τιμές τεχνολογικών μετοχών και ιδίως εταιριών software, διότι το δικηγορικό επάγγελμα χρειάζεται σημαντικά και δαπανηρά εργαλεία πληροφορικής: Βάσεις δεδομένων νόμων και νομολογίας, επεξεργαστές κειμένου, φύλλα υπολογισμού, δημιουργία ολοκληρωμένων αρχείων κειμένου και εικόνας, οργανωτικό λογισμικό.

Αυτά μπορεί πια να τα κάνει η ΤΝ, χωρίς άλλο λογισμικό. Το δικηγορικό επάγγελμα ως καταναλωτής λογισμικού παύει αίφνης να χρειάζεται όσα προηγουμένως έκανε ο άνθρωπος δια του λογισμικού. Τις ίδιες εργασίες κάνει πια ‘μόνος του’ ένας υπολογιστής που τον λειτουργεί η ΤΝ και όχι άνθρωπος με τη χρήση εξειδικευμένου λογισμικού. Ο άνθρωπος αρκεί πλέον να οριοθετεί τη δράση της ΤΝ και να της δίνει εντολή να λειτουργήσει.

Οι αμερικανικές εταιρίες λογισμικού κατάλαβαν αμέσως τι απειλή συνιστά η δυνατότητα να υποκατασταθούν τα προϊόντα τους από την ΤΝ. Οι δικηγόροι όμως ενδεχομένως δεν έχουν ακόμη αντιληφθεί τι έρχεται, ούτε στην Ελλάδα, ούτε ίσως στην Ευρώπη.

Διότι τίθεται πλέον το ερώτημα, εάν η ΤΝ μπορεί να καταργήσει ολοκληρωτικά τους δικηγόρους.

Μπορεί; Η απάντηση είναι "μάλλον όχι".

Όπως οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές με τις δυνατότητες περίπλοκων μαθηματικών υπολογισμών, αδύνατων για ανθρώπους, δεν κατήργησαν τους μαθηματικούς, αλλά άνοιξαν σε αυτούς νέους ορίζοντες στην εφαρμογή και στην εξέλιξη της επιστήμης τους, ούτε η ΤΝ θα καταργήσει τους δικηγόρους ή άλλους επαγγελματίες. 

Επίπονες και χρονοβόρες δικηγορικές εργασίες που σήμερα γίνονται από ανθρώπους, ναι, θα εκτελούνται διαρκώς περισσότερο από μηχανήματα. Αυτό όμως δεν θα καταστήσει άχρηστους τους δικηγόρους.

Μάλιστα, το σημαντικότερο κομμάτι τής δικηγορίας απαγορεύεται και νομικά-ηθικά να ανατεθεί σε εργαλεία ΤΝ: Είναι αυτό που προσωποποιεί την κάθε υπόθεση και συνεπώς περιέχει προσωπικά-εμπιστευτικά στοιχεία των πελατών. Είτε δικόγραφο γράφει ο δικηγόρος, είτε σύμβαση, είτε γνωμοδότηση, είτε επιστολή προς πελάτη ή προς αντίδικο, πρόκειται στη σχεδόν ολότητα των περιπτώσεων για κείμενα με έντονα εμπιστευτικό χαρακτήρα. 

Τέτοιο περιεχόμενο δεν είναι ούτε ηθικά ορθό, ούτε νομικά επιτρεπτό να το επεξεργάζονται πλατφόρμες ΤΝ με εξ ορισμού δυνατότητα μάθησης (Machine Learning). Κάθε εμπιστευτικότητα εξαφανίζεται αυτομάτως.

Τούτο, όχι μόνον σε δημόσιες πλατφόρμες (όπου η παραβίαση εμπιστευτικότητας είναι προφανής), αλλά και σε ιδιωτικά συστήματα ΤΝ που λειτουργούν αποκλειστικά εντός ενιαίου δικηγορικού γραφείου. Ακόμη και στην τελευταία περίπτωση, η ΤΝ από τη φύση της χρησιμοποιεί όσα μαθαίνει από κάθε προηγούμενο πελάτη στις υποθέσεις των επόμενων, εξαφανίζοντας στην πράξη κάθε εμπιστευτικότητα. 

Έτσι, η χρήση προσωπικών δεδομένων στην ΤΝ απαγορεύεται ρητά από τη Γνωμοδότηση 512 της Αμερικανικής Ένωσης Δικηγορικών Συλλόγων και για δημόσιες και για ιδιωτικές πλατφόρμες. Στην Ευρώπη απαγορεύεται εμμέσως από το άρθρο 5 παρ. 1 περ. στ ΓΚΠΔ.

Περαιτέρω, η δικηγορία διέπεται από έντονη υποκειμενικότητα ως προς τις ανάγκες κάθε πελάτη. Κάποιοι προτιμούν π.χ. να χάσουν χρήματα, αρκεί να κοιμούνται ήσυχοι. Άλλοι προτιμούν να καταδικαστούν ισόβια, για να μην αποχωριστούν πλουτισμό που ίσως δεν απολαύσουν ποτέ. Καμίας υπόθεσης ο χειρισμός δεν μπαίνει σε καλούπια. Η ΤΝ δεν έχει και ίσως δεν αποκτήσει ποτέ, στο ορατό τουλάχιστον μέλλον, τη δυνατότητα να συλλάβει λεπτές, αλλά κρίσιμες διαφοροποιήσεις της ανθρώπινης βούλησης.

Διότι δεν διαθέτει η ίδια πρωτογενή βούληση. Η βούλησή της είναι και θα παραμείνει δευτερογενής: Διαμορφώνεται αποκλειστικά από το περιβάλλον της και καθόλου πρωτογενώς στο εσωτερικό της.

Τέλος, και στη δικηγορία και σε όποιο επάγγελμα απαιτεί σκέψη, υπάρχει ευρύ πεδίο ενασχόλησης για όσους είναι διατεθειμένοι να κοπιάσουν να επεξεργαστούν περαιτέρω (με ή χωρίς ΤΝ) τα αρχικά αποτελέσματα της ΤΝ, έναντι όσων εφαρμόσουν ‘ενθουσιωδώς’ και τεμπέλικα το φαινομενικά ‘έτοιμο’ πρωτοδεύτερο αποτέλεσμα της ΤΝ.

Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι καλούνται να μάθουν, όχι απλά να κάνουν τη δουλειά που θα τους αναθέτει η ΤΝ (ήδη έχουμε προσλήψεις ανθρώπων από ΤΝ – hat tip στον συνάδελφό μου Κωνσταντίνο Παρίσση για το εύρημα), αλλά να εργάζονται οι ίδιοι πρωτογενώς με τα αποτελέσματα της ΤΝ. Να τα αναπτύσσουν περαιτέρω, να τα επεξεργάζονται, να τα εξειδικεύουν και φυσικά να ελέγχουν προσεκτικά την ορθότητά τους.

Αυτό απαιτεί πολύ περισσότερα από σκέτα ‘σωστά prompts’ στις μηχανές.

Απαιτεί κυρίως να συνεχίσουμε να έχουμε οι πάσης φύσεως επαγγελματίες τον έλεγχο πάνω στα προβλήματα που καλούμαστε να λύσουμε για όσους προστρέχουν σε εμάς για υποστήριξη. 

Ένας κόσμος όπου το δίκαιο θα εφαρμοζόταν αυτόματα και ιδανικά από μηχανές, χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, ίσως φαντάζει θεσμικά τέλειος.

Αλλά επειδή ο κόσμος ούτε είναι, ούτε θα γίνει τέλειος, δεν θα γίνει τέλεια ούτε η ΤΝ.

Η διακαής όμως αναζήτηση τελειότητας θα επιζητεί πάντα ανάληψη ευθύνης από τον άνθρωπο. Και στη δικηγορία και σε όποιο άλλο επάγγελμα απαιτεί βούληση και απόφαση.

*Δ.Ν., Δικηγόρος