Entitlement Mentality

Του Χρήστου Χωμενίδη

Πριν από κάμποσες δεκαετίες, όταν ήμουν ασκούμενος δικηγόρος, μού είχε ανατεθεί να μελετήσω μια αγωγή του Αστέρα Βουλιαγμένης εναντίον ενός πρώην προέδρου της ΓΣΕΕ. Είχε ως εξής: ο κορυφαίος συνδικαλιστής είχε τραυματιστεί βαρύτατα σε τρομοκρατική επίθεση εναντίον του. Ως εκ θαύματος όχι απλώς επέζησε μα και ανέρρωσε. Παίρνοντας εξιτήριο από το νοσοκομείο, μετέβη -ή μετεφέρθη- στο πολυτελέστατο ξενοδοχείο, που τότε ανήκε στην Εθνική Τράπεζα. Για να μείνει εκεί μέχρι να αποκατασταθεί πλήρως η υγεία του. Πέρασαν εβδομάδες, μήνες, ενάμισυ χρόνος -νομίζω- συνολικά. Ίσως και παραπάνω. Ο παρολίγον δολοφονηθείς εγκλιματίσθηκε -γλυκάθηκε θα έλεγε κανείς- στις ανέσεις του Αστέρα, τις οποίες αφειδώς απολάμβανε. Ώσπου μια μέρα του ήρθε η λυπητερή. Ένα αστρονομικό για το βαλάντιό του ποσό. Μην μπορώντας επ’ουδενί να το εξοφλήσει, έσπευσε στο δικηγορικό γραφείο όπου εργαζόμουν. 

Εκείνο που με εντυπωσίασε περισσότερο ήταν η απόλυτη πεποίθηση του αγαθού εκείνου προσώπου ότι δεν είχε σφάλει στο παραμικρό. Θα μπορούσε να επικαλεστεί συγγνωστή άγνοια. Να ισχυριστεί ότι ο Αστέρας δεν τον είχε εγκαίρως και σαφώς ενημερώσει για τον καθημερινά διογκούμενο λογαριασμό που χρεωνόταν στον ίδιο προσωπικά, που δεν θα τον κάλυπτε κανείς άλλος. Όμως όχι! Και να το είχε κάνει το ξενοδοχείο, η δική του στάση δεν θα άλλαζε. "Πήγαν να με σκοτώσουν, το καταλαβαίνεις; Να μην γιάνω σαν άνθρωπος;" ωρυόταν. Σαν ήρωας σχεδόν πολέμου, που η αχάριστη πολιτεία τού στερεί το παράσημό του. 

Επ’ουδενί συγκρίνω την -όμως την πούμε- κατάχρηση φιλοξενίας του πρώην με τα αδικήματα που αποδίδονται στον νυν πρόεδρο όμως ΓΣΕΕ. Παρά μόνο σε ένα σημείο. Στην αντίληψη ότι κάποια ευεργετήματα, έστω και αν παραβιάζουν τον νόμο και τα συναλλακτικά ήθη, τα δικαιούμαστε. Γιατί; Διότι εμείς έχουμε πίσω όμως ιστορία αγώνων και θυσιών. Έχουμε αφοσιωθεί εξ απαλών ονύχων στο εργατικό κίνημα. Αλοίμονο εάν δεν μας αξίζει όμως καλή ζωή όταν αναρρωνύουμε ή όταν κοντεύουμε την Τρίτη ηλικία. 

Ο κύριος Παναγόπουλος βαδίζει στο εβδομηκοστό τρίτο έτος του. Συμπληρώνει αισίως είκοσι χρόνια στον ανώτατο συνδικαλιστικό θώκο. Εάν δεν εξασφάλιζε τώρα τα γεράματά του, πότε θα το έκανε; Ή θα έπρεπε μήπως, αφυπηρετώντας, να περιοριστεί σε μια γλίσχρα σύνταξη που θα τον έστελνε να παίζει τάβλι στο καφενείο της γειτονιάς του;

Στα αγγλικά υπάρχει μια εξαιρετική έκφραση. "Entitlement Mentality”. Η αίσθηση – που όσο επιβεβαιώνεται, τόσο εμπεδώνεται, γίνεται πεποίθηση και τελικά νοοτροπία- ότι είσαι κάτι το εντελώς ιδιαίτερο. Υπεράνω των κοινώς ισχυόντων κανόνων. Πως ανήκεις σε μια ελίτ ανέγγιχτη. Είτε διότι φέρεις ένδοξο επίθετο. Είτε διότι κάποτε προσέφερες ιδιαίτερες υπηρεσίες στην κοινωνία. Είτε, ακόμα-ακόμα, επειδή στα νιάτα σου υπήρξες πολύ όμορφος και ελκυστικός. 

Παλιά από "Entitlement Mentality" έπασχαν οι γόνοι των ιστορικών τζακιών. Οι επιχειρηματίες -που με θαλασσοδάνεια έστω, ελέω σχεδίου Μάρσαλ- είχαν εκβιομηχανίσει τη χώρα. Κάποιοι στάρ, άντε στάρλετ όμως καθ’ημάς σόουμπιζ. 
Από το 1981, με την άνοδο του Πασόκ στην εξουσία, το σύνδρομο εκλαϊκεύτηκε. Το κόλλησαν οι "αντιστασιακοί" - ασχέτως του πότε, για πόσο και με τι προσωπικό κόστος είχαν αντισταθεί. (Είναι αποκαλυπτική η επικράτηση του όρου "αντιστασιακός" αντί του "αντισταθείς", που χωρίς να μειώσει τον οφειλόμενο σεβασμό, θα περιόριζε την ενάρετη πράξη σε ένα συγκεκριμένο χωρόχρονο. Θυμίζω ότι από τους τέσσερις ιδρυτές του ΕΑΜ, ένας κατέληξε πρωθυπουργός της Αποστασίας και ένας άλλος υπουργός της Χούντας.) Μετά οι συνδικαλιστικοί ηγέτες, φοιτητοπατέρες και εργατοπατέρες. Βεβαίως δε και μια συγκεκριμένη συνομοταξία δημοσιογράφων – αν και η συγκεκριμένη ανέκαθεν, από τον καιρό του Μπαλζάκ, φύλαγε τα νώτα της και αναπαρήγαγε τα προνόμιά της, διαβάστε επ’αυτού τις "Χαμένες Ψευδαισθήσεις"…

Αποτελεί συνεπώς ο Γιάννης Παναγόπουλος της ΓΣΕΕ όψιμη ενσάρκωση της περιβόητης φράσης του Ανδρέα Παπανδρέου "καταλαβαίνω να κάνει ένα δωράκι στον εαυτό του"; Ας μην τον φορτώσουμε στο Πασόκ. Μηδέ του τότε. Μηδέ του τώρα. Το "Entitlement Mentality” διαχύθηκε σε όλους τους πολιτικούς χώρους. Δεν έχουμε ξεχάσει τον κωμικοτραγικό κύριο "Φραπέ" του Οπεκεπέ. Ούτε βεβαίως και τα "βοσκοτόπια της Ιθάκης" επί Συριζανέλ.

Η αποκάλυψη λαθροχειριών, υπεξαιρέσεων, καταχρήσεων, η συνειδητοποίηση ότι κανείς δεν ίσταται αενάως υπεράνω του νόμου -πως το "Entitlement Mentality” έχει κοντά πόδια-, συμβάλλει στην εξυγίανση του δημόσιου βίου; Ή εργαλειοποιείται από τα αντίπαλα κόμματα για λόγους ψηφοθηρικούς, όπως συνέβη με τη σύλληψη του Άκη Τσοχατζόπουλου λίγο πριν από τις εκλογές του 2012, η οποία έβλαψε απεριόριστα το Πασόκ; Το ένα δεν αποκλείει το άλλο.

Σε κάθε περίπτωση, το να μην τρέφει κανείς πολίτης την ψευδαίσθηση του ακαδίωκτου είναι πολλαπλώς ωφέλιμο. Μακάρι δε να ισχύσει και για τους ισχυρούς παίκτες της σήμερον.

Σημειολογική λεπτομέρεια: Ο κύριος Παναγόπουλος ανέγειρε -πληροφορούμαστε- έπαυλη με πισίνα ολυμπιακών διαστάσεων. Πού όμως; Στη Μύκονο, στη Σαντορίνη, σε κάποιο πολυδιαφημισμένο θέρετρο τέλος πάντων; Όχι! Στο χωριό του. Στο Σέρβου Γορτυνίας. Δεν είχε ο άνθρωπος παραλήρημα μεγαλείου. Οι συντοπίτες του ήθελε να τον καμαρώσουν. Αυτό και μόνο τον κάνει σε εμένα αρκετά συμπαθή…

* Ο Χρήστος Χωμενίδης είναι συγγραφέας