Τα πέντε σενάρια για το μπλακ άουτ των αεροπορικών επικοινωνιών - Πόσο ασφαλές είναι το σύστημα

Του Στάθη Βασιλόπουλου

Χάος προκάλεσε στα αεροδρόμια της χώρας το σοβαρό τεχνικό πρόβλημα που εκδηλώθηκε την Κυριακή το πρωί στις ραδιοσυχνότητες των ελληνικών υπηρεσιών εναέριας κυκλοφορίας, οδηγώντας στο προσωρινό κλείσιμο του FIR Αθηνών. Πρόκειται για πρωτοφανές περιστατικό ως προς τη μαζικότητά του, τη γεωγραφική του έκταση και τη χρονική του επιμονή, με τις συνέπειες να γίνονται άμεσα αισθητές σε ολόκληρο το αεροπορικό δίκτυο της χώρας, σε μία από τις πιο απαιτητικές περιόδους, λόγω της αυξημένης εορταστικής κίνησης.

Αεροσκάφη καθηλώθηκαν στο έδαφος, ενώ άλλα αναγκάστηκαν να αλλάξουν προορισμό, προκαλώντας "ντόμινο" καθυστερήσεων. Χιλιάδες επιβάτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με πολύωρη αναμονή, ακυρώσεις και έντονη ταλαιπωρία, την ώρα που οι αεροπορικές εταιρείες προσπαθούσαν να αναπροσαρμόσουν τα προγράμματά τους υπό εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Στο επίκεντρο παραμένει η διερεύνηση των αιτιών που οδήγησαν στο μπλακ άουτ των επικοινωνιών μεταξύ ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας και πιλότων, μιας επικοινωνίας απολύτως κρίσιμης για την ασφαλή καθοδήγηση των πτήσεων και τη συνολική λειτουργία του εναέριου χώρου. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζεται ένα ευρύ φάσμα σεναρίων, τα οποία, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, δεν αξιολογούνται όλα με την ίδια πιθανότητα ή βαρύτητα.

Πιο συγκεκριμένα, μεταξύ των πιθανών αιτιών βρίσκονται η αστοχία υλικού ή ένα σύνθετο τεχνικό πρόβλημα που προέκυψε στις υποδομές, η παρέμβαση τρίτων (δολιοφθορά), το σενάριο κυβερνοεπίθεσης — το τελευταίο άρχισε αργά το βράδυ να απομακρύνεται μάλλον οριστικά— ακόμα και το ενδεχόμενο ενός ανθρώπινου σφάλματος, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν εξαχθεί οριστικά και σαφή συμπεράσματα.

Η βλάβη εκδηλώθηκε στις 9 το πρωί της Κυριακής ταυτόχρονα σε πολλαπλές συχνότητες, υπό τη μορφή "θορύβου", προκαλώντας εκτεταμένη παρεμβολή και ουσιαστική διακοπή της ασύρματης επικοινωνίας. Λόγω της αδυναμίας διασφάλισης της ασφάλειας των πτήσεων, ελήφθη η απόφαση για το προσωρινό κλείσιμο του εναέριου χώρου και τη δραστική μείωση του αριθμού των εξυπηρετούμενων αεροσκαφών στο FIR Αθηνών.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ), το τεχνικό ζήτημα, που προήλθε κατά τις αρχικές ενδείξεις από τηλεπικοινωνιακές υποδομές, αποκαταστάθηκε πλήρως στις 5 το απόγευμα, με τις συχνότητες και τα συστήματα τηλεφωνικών γραμμών επιχειρησιακής επικοινωνίας να επανέρχονται σε κανονική λειτουργία λίγη ώρα αργότερα.

Η ΥΠΑ σημείωνε, σε χθεσινοβραδινή της ανακοίνωση, ότι οι γενεσιουργές αιτίες του προβλήματος, "το οποίο δεν έχει καταγραφεί στο παρελθόν με αυτή την έκταση και μορφή", τελούν υπό ενδελεχή διερεύνηση από τους ηλεκτρονικούς μηχανικούς της Υπηρεσίας. Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε ειδική πτήση ελέγχου του φάσματος συχνοτήτων με αεροσκάφος της ΥΠΑ, με τη συνδρομή της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ), ενώ υπάρχει στενή συνεργασία με τον ΟΤΕ για την πλήρη τεκμηρίωση του περιστατικού και τη λήψη μέτρων πρόληψης.

Ένα από τα κρίσιμα ζητήματα που ανέδειξε το χθεσινό περαστικό είναι η απουσία ή η αποτυχία των εφεδρικών ή εναλλακτικών συστημάτων, που θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει την καθήλωση των αεροσκαφών μετά τη χθεσινή βλάβη στις επικοινωνίες. Το περιστατικό ανέδειξε τις ευπάθειες των υποδομών και εγείρει ερωτήματα για την ασφάλεια, την ετοιμότητα και την ανθεκτικότητα των συστημάτων που διασφαλίζουν τη λειτουργία του εναέριου χώρου, υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη για σύγχρονα, αξιόπιστα δίκτυα, ιδιαίτερα σε μια χώρα που δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στο τουριστικό προϊόν και στην ομαλή αεροπορική συνδεσιμότητα.

Στο θέμα παρενέβη και η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας, κάνοντας λόγο για "άμεσο αποτέλεσμα της χρόνιας αδράνειας και της κακής διαχείρισης" και υποστηρίζοντας ότι το συμβάν δεν αποτελεί ούτε μεμονωμένο περιστατικό ούτε απλή τεχνική αστοχία. Οι ελεγκτές υπενθυμίζουν ότι εδώ και χρόνια προειδοποιούν για την παλαιότητα του εξοπλισμού επικοινωνιών και ζητούν την αντικατάστασή του με σύγχρονα συστήματα που να πληρούν τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς, χωρίς ωστόσο να έχουν εισακουστεί.

Όπως υπογραμμίζουν οι ελεγκτές, "πλέον δεν υπάρχει καμία δικαιολογία και αναμένουμε πράξεις και όχι λόγια. Η Ελλάδα για ακόμα μια φορά διασύρεται διεθνώς", αναφερόμενοι στο προηγούμενο περιστατικό που εκδηλώθηκε τον περασμένο Αύγουστο, όταν τέθηκε εκτός λειτουργίας το τερματικό ραντάρ Μερέντας στο Μαρκόπουλο Αττικής και οι εφεδρικές συχνότητες της Προσέγγισης Αθηνών — κρίσιμα συστήματα για τη διαχείριση των διαδικασιών προσέγγισης στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών. Το τεχνικό πρόβλημα είχε προκαλέσει σημαντικούς περιορισμούς στην εναέρια κυκλοφορία, οδηγώντας σε μεγάλες καθυστερήσεις και ακυρώσεις πτήσεων, κυρίως στο "Ελ. Βενιζέλος", στην αιχμή της θερινής περιόδου. Οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι τότε δεν υπήρξε καμία ανάληψη ευθύνης για το συμβάν.

Αρρυθμίες στις πτήσεις - δεν επηρεάστηκαν οι Ένοπλες Δυνάμεις

Το χθεσινό μπλακ άουτ δημιούργησε πρωτοφανείς αρρυθμίες και οδήγησε στη μείωση της χωρητικότητας σε λιγότερο από το 20% της κανονικής, με αποτέλεσμα εκατοντάδες πτήσεις να καθυστερήσουν ή να ακυρωθούν. Η Aegean ανακοίνωσε ότι χθες, από τις 09:35 έως τις 12:20 ανεστάλησαν πλήρως οι πτήσεις της, ενώ στη συνέχεια επετράπησαν μόλις 35 κινήσεις ανά ώρα, έναντι κανονικής δυναμικότητας περίπου 180 πτήσεων.

Συνολικά ακυρώθηκαν 48 πτήσεις, περίπου 12% του πτητικού της προγράμματος. Να σημειωθεί ότι το κλείσιμο του FIR Αθηνών δεν σχετίζεται με θέματα Άμυνας, ούτε επηρέασε τις Ένοπλες Δυνάμεις που έχουν δικό τους σύστημα επικοινωνιών για τα εναέρια μέσα.