Έτος καμπής για την ελληνική οικονομία το 2026

Του Τάσου Δασόπουλου

Kοµβικό θα είναι το 2026 για την οικονοµία, καθώς ο επόµενος θα είναι ο τελευταίος χρόνος κατά τον οποίο η ανάπτυξη θα εξαρτάται από κοινοτικούς πόρους οι οποίοι θα ξεπεράσουν τα 10 δισ. ευρώ. Οι µεγάλες προκλήσεις θα είναι ο σχεδιασµός της επόµενης ηµέρας του ΤΑΑ και η συνέχιση της σύγκλισης των εισοδηµάτων από το 2027 και µετά.

Ουσιαστικά, ο επόµενος χρόνος θα είναι ο χρόνος προετοιµασίας για το 2027, που θα είναι έτος εθνικών εκλογών, στο οποίο η Ελλάδα θα πρέπει να διατηρήσει την αναπτυξιακή της δυναµική περισσότερο µε τις δικές της δυνάµεις, αποφεύγοντας όµως το δέλεαρ ενός εκλογικού κύκλου, που µπορεί να ανατρέψει την καλή εικόνα της χώρας στους εταίρους και τις αγορές. 

Μετά τη σταθεροποίησή της από τις διαδοχικές κρίσεις, που ξεκίνησαν µε την κρίση χρέους του 2010 και συνεχίστηκαν µε τις παγκόσµιες κρίσεις τις οποίες δηµιούργησε αρχικά ο κορονοϊός και στη συνέχεια η ενεργειακή κρίση που προέκυψε µετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, µπαίνει σταδιακά σε µια νέα εποχή: αυτή στην οποία θα καλύψει τη διαφορά που τη χωρίζει από τον µέσο όρο της Ε.Ε., τόσο στα εισοδήµατα όσο και στο χρέος της, το οποίο παραµένει το υψηλότερο εντός της Ε.Ε. 

Την επόµενη χρονιά το οικονοµικό επιτελείο της κυβέρνησης θα πρέπει να σχεδιάσει τη συνέχεια στην αύξηση των επενδύσεων µετά την ολοκλήρωση του ΤΑΑ, ώστε να µην επιβεβαιωθεί ο "επενδυτικός γκρεµός", για τον οποίο ενηµέρωσε το ΔΝΤ την ελληνική αντιπροσωπεία που επισκέφθηκε την Ουάσινγκτον τον Οκτώβριο, µε την ευκαιρία της φθινοπωρινής συνόδου του Ταµείου και της Παγκόσµιας Τράπεζας. Παράλληλα, βέβαια, θα πρέπει να καταβληθεί προσπάθεια ώστε να εκτελεστεί στην εντέλεια ο σχεδιασµός για την ολοκλήρωση των επενδύσεων ύψους 18,2 δισ. και την απορρόφηση των 17,7 δισ. των δανείων του ΤΑΑ. Τούτο µε δεδοµένο ότι οι επενδύσεις θα εισφέρουν το 1,8% από το 2,4% που αναµένεται να αναπτυχθεί η οικονοµία τον επόµενο χρόνο. 

Εκτός από τις επενδύσεις, το ΥΠΕΘΟ θα πρέπει να προχωρήσει τον σχεδιασµό και να ανακοινώσει πρόσθετα µέτρα ελάφρυνσης, ώστε να καλυφθεί η απόσταση που υπάρχει µεταξύ των εισοδηµάτων στην Ελλάδα και του µέσου όρου της Ε.Ε., που φτάνει το 30%. 

Στα θέµατα εσωτερικής προτεραιότητας είναι νέα µέτρα για τη λύση του οξύτατου στεγαστικού προβλήµατος, που έχει εκτοξεύσει τα ενοίκια. Το ΥΠΕΘΟ γνωρίζει πλέον ότι τα µέτρα θα πρέπει να οριστικοποιηθούν και να εφαρµοστούν άµεσα, καθώς θα χρειαστούν 3-4 χρόνια για να δώσουν λύση στο πρόβληµα. 

Νέα κεφάλαια που άνοιξαν πρόσφατα είναι η αναβάθµιση της Ελλάδας σε κόµβο µεταφοράς αµερικανικού υγροποιηµένου φυσικού αερίου για τις εγχώριες ανάγκες και την Ευρώπη, η εµφάνιση των ΗΠΑ και στις µεταφορές (λιµάνι της Ελευσίνας), αλλά και η προώθηση των ερευνών υδρογονανθράκων στις ελληνικές θάλασσες. Όλα αυτά, τα οποία έως τώρα αποτελούσαν ευχολόγια, θα πρέπει να "µεταβολιστούν" από τις ελληνικές αρχές και να αρχίσουν να αποδίδουν έργο το ταχύτερο δυνατό.

Τα δεδοµένα του Προϋπολογισµού 

Βασικές αρχές του νέου Προϋπολογισµού είναι η αλλαγή του παραγωγικού µοντέλου µε κύριο µοχλό ανάπτυξης τις επενδύσεις, οι οποίες θα φτάσουν το 17,7% του ΑΕΠ, αλλά και διαρθρωτικές µεταρρυθµίσεις όπως η αλλαγή της φορολογίας, η αύξηση του µέσου µισθού κατά 10%, παρεµβάσεις που θα δηµιουργήσουν οικονοµική µεγέθυνση 2,4%.

Οι επενδύσεις προβλέπεται να αποτελέσουν τον κύριο µοχλό ανάπτυξης για το 2026, συµβάλλοντας στην ετήσια πραγµατική ανάπτυξη κατά 1,8 ποσοστιαίες µονάδες. Το αρνητικό επενδυτικό κενό της Ελλάδας απέναντι στην Ευρωζώνη, το οποίο βαίνει συνεχώς µειούµενο από το 2020, αναµένεται στο τέλος του 2026 να έχει συρρικνωθεί στο µικρότερο µέγεθος για όλη την περίοδο από την έναρξη της οικονοµικής προσαρµογής. 

Σηµαντικό ρόλο στην επιτάχυνση του ρυθµού ανάπτυξης διαδραµατίζουν τόσο η φορολογική µεταρρύθµιση όσο και οι λοιπές παρεµβάσεις, ύψους 1,76 δισ. ευρώ, που ανακοινώθηκαν στη Διεθνή Έκθεση της Θεσσαλονίκης και βρίσκονται πλέον σε φάση υλοποίησης. 

Θετική επίδραση στον ρυθµό ανάπτυξης της ελληνικής οικονοµίας θα µπορούσε να προέλθει από την περαιτέρω ενίσχυση της δυναµικής του εξωτερικού τουρισµού και της ναυτιλίας. 

Το ποσοστό ανεργίας, έχοντας υποχωρήσει σε µονοψήφιο αριθµό ήδη από το 2025, προβλέπεται να βελτιωθεί περαιτέρω το 2026 κατά µισή ποσοστιαία µονάδα του εργατικού δυναµικού, διαµορφούµενο σε 8,6% βάσει της Έρευνας Εργατικού Δυναµικού, το οποίο αντιστοιχεί στο χαµηλότερο ποσοστό ανεργίας στην Ελλάδα µετά το 2008, από 9,1%. 

Ο πληθωρισµός σε όρους Εθνικού Δείκτη Τιµών Καταναλωτή αναµένεται να υποχωρήσει περαιτέρω, στο 2,2% το 2026, από 2,6% που αναµένεται να διαµορφωθεί το 2025. 

Μείωση του χρέους 

Σε ό,τι αφορά τις δηµοσιονοµικές επιδόσεις, η Ελλάδα θα συνεχίσει την πολιτική των υψηλών πλεονασµάτων και της µεγάλης αποκλιµάκωσης στο χρέος. Συγκεκριµένα, το πρωτογενές αποτέλεσµα του Κρατικού Προϋπολογισµού αναµένεται να διαµορφωθεί σε 3,7% του ΑΕΠ το 2025 και σε 2,8% το 2026, ενώ το συνολικό αποτέλεσµα της Γενικής Κυβέρνησης σε 0,6% το 2025 και σε -0,2% το 2026. 

Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης εκτιµάται ότι θα διαµορφωθεί σε 362.800 εκατ. ευρώ ή 145,9% ως ποσοστό του ΑΕΠ στο τέλος του 2025, έναντι 364.965 εκατ. ευρώ ή 154,2% ως ποσοστό του ΑΕΠ το 2024, παρουσιάζοντας µείωση κατά 8,3 ποσοστιαίες µονάδες έναντι του 2024. Το 2026 το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης προβλέπεται ότι θα διαµορφωθεί σε 359.300 εκατ. ευρώ ή 138,2% ως ποσοστό του ΑΕΠ, παρουσιάζοντας µείωση κατά 7,7 ποσοστιαίες µονάδες έναντι του 2025.

Επενδύσεις 

Ο ρυθµός µεταβολής των επενδύσεων αναµένεται να αυξηθεί από 4,5% το 2024 σε 5,7% το 2025 και σε 10,2% το 2026, καθ’ όσον, σε συνδυασµό µε τη δυναµική που επιδεικνύουν οι ιδιωτικές επενδύσεις, αναµένεται να υλοποιηθεί ένα σηµαντικά διευρυµένο πρόγραµµα δηµοσίων επενδύσεων το 2026, µε πόρους ύψους 16,7 δισ. ευρώ, έναντι 14,6 δισ. ευρώ το 2025. Η ανωτέρω αύξηση των επενδύσεων είναι πολλαπλάσια αυτής του µέσου όρου της Ευρωζώνης, που εκτιµάται σε 2,2% για το 2025 και σε 2,5% για το 2026, µειώνοντας περαιτέρω το παραγωγικό κενό. Σε αυτό το πλαίσιο, ο λόγος επενδύσεων προς ΑΕΠ αναµένεται να αυξηθεί από 16,4% το 2025 σε 17,7% το 2026, που είναι κάτω από το µέσο ποσοστό επενδύσεων την Ε.Ε., που φτάνει το 21%. 

Ωστόσο η Ελλάδα θα συνεχίσει να παρουσιάζει τη µεγαλύτερη αύξηση επενδύσεων ως ποσοστό του ΑΕΠ, αφού ξεκίνησε µε επενδύσεις στο 10% του ΑΕΠ το 2019. Μάλιστα, το αρνητικό επενδυτικό κενό της Ελλάδας απέναντι στην Ευρωζώνη αναµένεται στο τέλος του 2026 να έχει συρρικνωθεί στο µικρότερο µέγεθος για όλη την περίοδο από την έναρξη της οικονοµικής προσαρµογής. Σε πρόσφατη έρευνά του για τη ροή άµεσων ξένων επενδύσεων, ο ΟΟΣΑ κατέγραφε άµεσες ξένες επενδύσεις ύψους 3,6 δισ. ευρώ για το πρώτο µισό του χρόνου, δείγµα ότι η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα για άµεσες ξένες επενδύσεις πάνω από 7,4 δισ. ευρώ για το σύνολο του 2025.

Αυξήσεις εισοδηµάτων 

Ο πραγµατικός µέσος µισθός προβλέπεται να κινηθεί ανοδικά για τρίτη διαδοχική χρονιά το 2026, µε τον ρυθµό αύξησής του να επιταχύνεται σε 1,5%, από 0,5% το 2025. Η παραγωγικότητα της εργασίας προβλέπεται επίσης να εισέλθει σε τροχιά επιτάχυνσης, µε τον ρυθµό ετήσιας αύξησής της να διαµορφώνεται σε 1,9%, από 1,5% το 2025, συµβάλλοντας στη διατήρηση της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονοµίας.

Τα οφέλη για τον πραγµατικό µέσο µισθό αποδίδονται στην εκτιµώµενη άµβλυνση των πληθωριστικών πιέσεων εντός του 2026. Ο ρυθµός αύξησης του Εν.ΔΤΚ το 2026 προβλέπεται να διαµορφωθεί σε 2,2%, προσεγγίζοντας τον µεσοπρόθεσµο στόχο της ΕΚΤ. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει την εξοµάλυνση των υποκείµενων πιέσεων τόσο στον τοµέα των τροφίµων όσο και στον δοµικό πυρήνα του πληθωρισµού, καθώς και την αρνητική επίδραση της συνιστώσας της ενέργειας, της τάξεως των 0,2 ποσοστιαίων µονάδων, στον ετήσιο ρυθµό µεταβολής του εναρµονισµένου δείκτη.

Επειδή συζητούνται διάφορα πράγµατα, αυτή είναι η καθαρή εικόνα για τα εισοδήµατα, η οποία είναι αποτέλεσµα µεταρρυθµίσεων και αλλαγών που έγιναν σταδιακά τα τελευταία χρόνια. Την περίοδο 2019-2025 τα στοιχεία του ΥΠΕΘΟ καταγράφουν σωρευτική διψήφια αύξηση για τα πραγµατικά εισοδήµατα, παρά τον ιδιαίτερα υψηλό πληθωρισµό του 2021 και του 2022 και τον σχετικά υψηλότερο ρυθµό πληθωρισµού από τα µέσα του 2024. Συγκεκριµένα, ο καθαρός µέσος µισθός θα έχει αυξηθεί περίπου 10% περισσότερο από τον πληθωρισµό και ο κατώτατος µισθός περίπου 18% περισσότερο από τον πληθωρισµό.

Οι 13 µεταρρυθµίσεις 

Μέσα στις προκλήσεις της επόµενης χρονιάς περιλαµβάνονται και οι 13 µεγάλες µεταρρυθµίσεις οι οποίες χρηµατοδοτούνται από το ΤΑΑ και θα πρέπει να ολοκληρωθούν µέχρι το τέλος του 2026:

1. Δικαιοσύνη: Η ολοκλήρωση της µεταρρύθµισης για την επιτάχυνση απονοµής της δικαιοσύνης. Μια µεταρρύθµιση η οποία ξεκίνησε το 2022 και αναµένεται να ολοκληρωθεί στο τέλος του 2025, µε ένα συνολικό κόστος 550 εκατ. ευρώ.

2. Κτηµατολόγιο: Μέσα στο 2025 αναµένεται να ολοκληρωθεί και το "γεφύρι της Άρτας" των έργων του Ελληνικού Δηµοσίου, το Εθνικό Κτηµατολόγιο. 

3. Πρόγραµµα "ΑΙΓΙΣ": Το κολοσσιαίο πρόγραµµα, µε προϋπολογισµό ύψους 2,1 δισ. ευρώ, για την ενίσχυση της πολιτικής προστασίας χρηµατοδοτείται και από το Ταµείο Ανάκαµψης µε 600 εκατ. ευρώ. 

4. Υποδοµές: Ο τοµέας των υποδοµών µπορεί να µην υπολογίζεται στις µεταρρυθµίσεις, αλλά το αποτέλεσµα στην ποιότητα ζωής των πολιτών είναι σίγουρα µεταρρύθµιση. 

5. Συστήµατα αποθήκευσης ενέργειας: Τα µεγάλα συστήµατα αποθήκευσης ενέργειας, µέχρι 1.380 MW (αντλησιοταµίευση - µπαταρίες), που είναι καθοριστικά για την "πράσινη" επανάσταση και την ανάπτυξη των ΑΠΕ, θα απορροφήσουν πόρους 450 εκατ. ευρώ. 

6. Ηλεκτρική διασύνδεση: Η διασύνδεση των Κυκλάδων, από την εναέρια γραµµή Κόρινθος - ΚΥΤ Κουµουνδούρου και άλλα συνοδευτικά έργα του ΑΔΜΗΕ, θα απορροφήσει πόρους 145 εκατ. ευρώ. 

7. Προγράµµατα "Εξοικονοµώ": Για τα νέα, βελτιωµένα προγράµµατα "Εξοικονοµώ", για ενεργειακή αναβάθµιση κατοικιών, εµπορικών ακινήτων και ακινήτων του Δηµοσίου, θα διατεθούν περίπου 2,1 δισ. ευρώ. 

8. Η ηλεκτροκίνηση του χώρου των µεταφορών: Προβλέπονται επενδύσεις ύψους 220 εκατ. ευρώ για την αγορά και υποστήριξη 250 ηλεκτρικών λεωφορείων (140 για Αθήνα και 110 για Θεσσαλονίκη), παράλληλα µε επιδοτήσεις για την εγκατάσταση περίπου 8.500 φορτιστών πανελλαδικά, ώστε να προωθηθεί και η χρήση ηλεκτροκίνητων οχηµάτων. 

9. Η απολιγνιτοποίηση Δυτικής Μακεδονίας και Μεγαλόπολης: Προβλέπονται επενδύσεις 242 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση περίπου 60.000 στρεµµάτων γκρίζων εδαφών στα παλαιά λιγνιτωρυχεία της ΔΕΗ. 

10. Η ψηφιοποίηση του Δηµοσίου: Μέχρι και το τέλος του επόµενου χρόνου αναµένεται να ολοκληρωθούν η ψηφιοποίηση όλων των αρχείων του Δηµοσίου, που θα κοστίσει περίπου 550 εκατ. ευρώ, και η διαλειτουργικότητα των υπηρεσιών.

11. Η δηµιουργία πολεοδοµικών σχεδίων: Περίπου 250 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην κατάρτιση και επικύρωση πολεοδοµικών σχεδίων, τοπικών και ειδικών, καθώς και στην οριοθέτηση περιοχών και ζωνών υποδοχής µεταφοράς συντελεστή δόµησης. 

12. Εκσυγχρονισµός της δηµόσιας υγείας: Στο πακέτο της υγείας περιλαµβάνονται έργα εκσυγχρονισµού και ψηφιοποίησης µε πόρους άνω των 800 εκατ. ευρώ. 

13. Απασχόληση - δεξιότητες - κοινωνική προστασία: Για τον τρίτο άξονα του Ταµείου Ανάκαµψης η πρόβλεψη µέχρι και το 2025 περιλαµβάνει σχεδιασµό και υλοποίηση Δράσης Κατάρτισης και Απασχόλησης 7.000 ανέργων ηλικίας 25 έως 45 ετών.

Μεγαλύτερη εξωστρέφεια 

Παράλληλα µε τους δύσκολους στόχους που θα πρέπει να πετύχει στο εσωτερικό, η Ελλάδα, και ειδικά ο υπουργός Εθνικής Οικονοµίας και Οικονοµικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, µετά την εκλογή του στο τιµόνι του Eurogroup, αποκτά διεθνείς υποχρεώσεις που µεγαλώνουν σηµαντικά. 

Στη σταθερή ατζέντα του Eurogroup είναι η ενοποίηση της τραπεζικής αγοράς, η οποία εκκρεµεί εδώ και πέντε χρόνια, αλλά και η ενοποίηση των αγορών κεφαλαίου, η οποία επίσης συζητείται επί χρόνια χωρίς να υπάρχει ουσιαστική πρόοδος. Πιο προωθηµένο είναι το project της εισαγωγής του ψηφιακού ευρώ σε συνεργασία µε την ΕΚΤ, το οποίο έχει µπει πλέον σε τροχιά υλοποίησης. 

Ταυτόχρονα, στα τρέχοντα θέµατα ο κ. Πιερρακάκης θα πρέπει να διαχειριστεί την κακή δηµοσιονοµική κατάσταση της Ευρωζώνης, µε τα προβλήµατα που εµφανίζει σήµερα η Γερµανία, η οποία, έπειτα από δύο χρόνια ύφεσης, αναµένεται να έχει φέτος οριακή ανάπτυξη. Ακόµα, θα πρέπει να διαχειριστεί σε κεντρικό επίπεδο από το καλύτερο µέχρι και το χειρότερο σενάριο για την επόµενη µέρα της Γαλλίας, η οποία έχει και αυτή πολύ σοβαρό δηµοσιονοµικό πρόβληµα.

Στα θετικά, η Ελλάδα θα µπορεί να θέσει σε επίπεδο ΥΠΟΙΚ της Ευρωζώνης ειδικότερα ζητήµατα που αφορούν τη χώρα, όπως το θέµα της φύλαξης των ανατολικών συνόρων της Ε.Ε. σε συνδυασµό µε την προσπάθεια αύξησης των αµυντικών δαπανών. Επίσης, και σε συνεργασία µε άλλες χώρες µε ίδια προβλήµατα, θέµατα όπως το µεταναστευτικό και την ανάγκη ειδικής στήριξης της νησιωτικότητας εντός της Ε.Ε.

Την ίδια στιγµή, βέβαια, η Ελλάδα, κατέχοντας την προεδρία του Eurogroup, θα αποκτήσει πρόσβαση σε σώµατα όπως το G7 και το G20, όπου σήµερα δεν έχει καµία πρόσβαση. 

Η πρωταγωνιστική παρουσία της χώρας σε ένα κέντρο λήψης αποφάσεων θα βοηθήσει ώστε να γίνει πιο οµαλή, αλλά παράλληλα και πιο παραγωγική, η προετοιµασία της εκ περιτροπής προεδρίας που θα ασκήσει η Ελλάδα το β’ εξάµηνο του 2027, η οποία θα έρθει µετά τις εθνικές εκλογές της άνοιξης.