Ιράν: Αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη πρόκληση από τον πόλεμο με το Ισραήλ το ισλαμιστικό καθεστώς

Οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν δεν φαίνεται να χάνουν την ορμή τους, αλλά αντίθετα εξαπλώνονται σε ολόκληρη τη χώρα, με τους Ιρανούς να φωνάζουν συνθήματα κατά του θεοκρατικού καθεστώτος καθώς η οργή κλιμακώνεται για την οικονομική αναταραχή και τις καταστολές από τις δυνάμεις ασφαλείας. 

Στην πρώτη του ομιλία από το ξέσπασμα των ταραχών ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, κατηγόρησε τους διαδηλωτές ότι ενεργούν για λογαριασμό του προέδρου των ΗΠΑ και κάλεσε τον Ντόναλντ Τραμπ να επικεντρωθεί στα προβλήματα της χώρας του.

Οι διαδηλωτές "καταστρέφουν τους δικούς τους δρόμους για να ευχαριστήσουν τον πρόεδρο μιας άλλης χώρας", είπε. 

Ο πρόεδρος του ιρανικού Ανώτατου Δικαστηρίου Γκολαμχοσέιν Μοχσένι-Ετζέι, υποσχέθηκε παράλληλα ότι η τιμωρία των διαδηλωτών "θα είναι αποφασιστική, μέγιστη και χωρίς καμία νομική επιείκεια".

Οι αρχές έχουν διακόψει την πρόσβαση στο Ίντερνετ και τις τηλεφωνικές γραμμές στην πρωτεύουσα Τεχεράνη και σε άλλες μεγάλες πόλεις, αν και αυτό δεν εμπόδισε την ανάρτηση βίντεο από τις διαδηλώσεις, οι οποίες βρίσκονται πλέον στη δεύτερη εβδομάδα τους. 

"Το κλείσιμο του διαδικτύου παράλληλα με τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων εκθέτει ένα καθεστώς που φοβάται τον ίδιο τον λαό του", ανέφερε σήμερα η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας. 

"Αυτά τα μπλακαουτ σε εθνικό επίπεδο τείνουν να είναι η στρατηγική του καθεστώτος όταν πρόκειται να χρησιμοποιηθεί θανατηφόρα βία εναντίον διαδηλωτών", δήλωσε στο CNN ο Alp Toker, διευθυντής της εποπτικής αρχής κυβερνοασφάλειας NetBlocks, "με στόχο την αποτροπή της διάδοσης ειδήσεων για το τι συμβαίνει επί τόπου, αλλά και τον περιορισμό του διεθνούς ελέγχου".

 Από την επαρχία Ιλάμ, μια περιοχή με κουρδική πλειοψηφία στα δυτικά της χώρας, μέχρι την Τεχεράνη και τη Μασάντ, στα βορειοανατολικά κοντά στα σύνορα με το Αφγανιστάν, άνθρωποι σε περισσότερες από 100 πόλεις έχουν βγει στους δρόμους από τότε που ξέσπασαν οι διαδηλώσεις πριν από 12 ημέρες. Οι αρχές έχουν επιστρέψει στο δοκιμασμένο εγχειρίδιο της καταστολής χωρίς να προσφέρουν βιώσιμες λύσεις που θα μπορούσαν να κατευνάσουν την οργή των διαδηλωτών. 

Τουλάχιστον 45 διαδηλωτές, συμπεριλαμβανομένων οκτώ παιδιών, έχουν σκοτωθεί από την έναρξη των διαδηλώσεων, ανέφερε την Πέμπτη η ΜΚΟ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Ιράν (IHRNGO) με έδρα τη Νορβηγία. Εκατοντάδες άλλοι έχουν τραυματιστεί και πάνω από 2.000 άτομα έχουν συλληφθεί, σημειώνει η ίδια ΜΚΟ. 

Τουλάχιστον μερικοί από τους διαδηλωτές φάνηκαν να ανταποκρίνονται στο κάλεσμα του εξόριστου Ρεζά Παχλαβί, πρωτότοκο γιο του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί, να κατέβουν στις διαδηλώσεις την Πέμπτη. Ένα από τα συνθήματα που φώναξαν οι διαδηλωτές ήταν "αυτή είναι η τελευταία μάχη, ο Παχλαβί θα επιστρέψει", σύμφωνα με βίντεο που εξέτασε το CNN.

Με φόντο τις μαζικές διαδηλώσεις, ο Παχλαβί έκανε ενθαρρυντικές αναρτήσεις στο X, προτρέποντας τους Ιρανούς να "βγουν στους δρόμους και, ως ενωμένο μέτωπο, να φωνάξουν τα αιτήματά τους". Πρόσθεσε, "Ξύπνα Ιράν!".

Πλατφόρμες που επαληθεύτηκαν από το CNN έδειχναν μαζικές διαδηλώσεις σε πόλεις σε όλο το Ιράν, με τους διαδηλωτές να μπλοκάρουν δρόμους και να βάζουν φωτιές στην πρωτεύουσα. 

Στα βίντεο που εξέτασε το CNN, αντίπαλες παρατάξεις που διαδηλώνουν σε όλη τη χώρα συσπειρώθηκαν γύρω από συνθήματα υποστήριξης και αντίθεσης στην ιρανική κυβέρνηση.

Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν κάνουν λόγο για "διάσπαρτες" διαμαρτυρίες σε μέρη της Τεχεράνης και σε άλλες πόλεις κατά τη διάρκεια της νύχτας, αναφέροντας ότι ένας απροσδιόριστος αριθμός ανθρώπων σκοτώθηκε και τραυματίστηκε, ενώ καταγράφηκαν ζημιές σε δημόσια και ιδιωτική περιουσία. 

Σε μια ανάρτηση στο Telegram το πρωί της Παρασκευής, η δημόσια τηλεόραση κοινοποίησε βίντεο που, όπως ανέφερε, έδειχνε τις συνέπειες των διαμαρτυριών στην Τεχεράνη. Το βίντεο, το οποίο δεν έχει ήχο, έδειχνε πολλά ποδήλατα και αυτοκίνητα να φλέγονται στους δρόμους και αυτό που φαίνεται να είναι το καμένο κέλυφος ενός λεωφορείου. Υπήρχαν επίσης πλάνα από μια κατεστραμμένη είσοδο σε μια στάση μετρό.

Οι διαδηλώσεις ώθησαν τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ την Πέμπτη να επαναλάβει την απειλή του να επιτεθεί στο Ιράν εάν οι δυνάμεις ασφαλείας σκοτώσουν διαδηλωτές.

"Τους έχω ενημερώσει ότι εάν αρχίσουν να σκοτώνουν ανθρώπους, κάτι που τείνουν να κάνουν κατά τη διάρκεια ταραχών... θα τους χτυπήσουμε πολύ σκληρά", δήλωσε ο Τραμπ.

Αυτό που ξεκίνησε ως οργανωμένες διαμαρτυρίες στα παζάρια και τα πανεπιστήμια της Τεχεράνης μετατράπηκε σε ένα κύμα χιλιάδων διαδηλωτών στους δρόμους και σε ένα κίνημα που εντείνει την πίεση στο καθεστώς. Οι διαμαρτυρίες έγιναν βίαιες μετά την ανάπτυξη κυβερνητικών δυνάμεων ασφαλείας.

Εκατομμύρια Ιρανοί παλεύουν με τον αχαλίνωτο πληθωρισμό και την κατακόρυφη πτώση του εγχώριους νομίσματος, ενώ τα καθημερινά είδη και τα φάρμακα έχουν γίνει απρόσιτα για πολλούς.

"Αυτή τη φορά φαίνεται να είναι κάτι διαφορετικό επειδή πρόκειται για την αγοραστική δύναμη του λαού, και οι άνθρωποι πραγματικά δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά", δήλωσε ένας 30χρονος κάτοικος της Τεχεράνης που μίλησε στο CNN υπό τον όρο της ανωνυμίας. "Οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται σχεδόν ώρα με την ώρα σε αυτό το σημείο, αλλά κανείς δεν ξέρει πώς θα καταλήξει αυτή η κατάσταση... Όλοι ανησυχούν".

Η Masih Alinejad, δημοσιογράφος και συγγραφέας, δήλωσε στο CNN την Πέμπτη ότι οι διαμαρτυρίες έχουν επεκταθεί πέρα από οικονομικά ζητήματα. "Είναι πολύ σαφές, ο κόσμος λέει ότι αυτό το καθεστώς δεν μπορεί πλέον να μεταρρυθμιστεί. Έτσι λένε ότι θέλουμε το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας", δήλωσε. 

Πρόσθεσε ότι αυτό το κύμα διαδηλώσεων μοιάζει διαφορετικό. Μπορώ "μάλιστα να μυρίσω την ελευθερία", είπε. "Όταν οι άνθρωποι βγαίνουν στους δρόμους, δείχνουν το πρόσωπό τους. Λένε ότι δεν φοβόμαστε γιατί δεν έχουμε τίποτα να χάσουμε".

Πώς ξεκίνησαν οι διαμαρτυρίες;

Όταν οι καταστηματάρχες στα στενά δρομάκια του Μεγάλου Παζαριού της Τεχεράνης διαμαρτυρήθηκαν για τις αποτυχημένες οικονομικές πολιτικές της κυβέρνησης, τα συνθηματα τους συγκλόνισαν το καθεστώς, σημειώνει το CNN. 

Επιδεινώνοντας την κατάσταση, η κεντρική τράπεζα αποφάσισε την περασμένη εβδομάδα να τερματίσει ένα πρόγραμμα που επέτρεπε σε ορισμένους εισαγωγείς να έχουν πρόσβαση σε φθηνότερα δολάρια ΗΠΑ σε σύγκριση με την υπόλοιπη αγορά - μια απόφαση που οδήγησε σε αύξηση των τιμών. 

Οι τιμές βασικών αγαθών όπως το μαγειρικό λάδι και το κοτόπουλο αυξήθηκαν δραματικά από τη μια μέρα στην άλλη, ενώ ορισμένα προϊόντα εξαφανίστηκαν εντελώς από την αγορά. Η αστάθεια ώθησε τους καταστηματάρχες στο Μεγάλο Παζάρι να κλείσουν τα μαγαζιά τους, ένα δραματικό μέτρο για μια ομάδα που παραδοσιακά υποστήριζε την Ισλαμική Δημοκρατία.

Μετά από ημέρες διαμαρτυριών και καταστολής, το καθεστώς προσπάθησε να μετριάσει την πίεση προσφέροντας άμεσες επιχορηγήσεις σε μετρητά ύψους σχεδόν 7 δολ. το μήνα, αν και ταυτόχρονα επισήμανε ότι αυτό το μέτρο από μόνο του δεν μπορούσε να λύσει την κρίση. 

"Δεν πρέπει να περιμένουμε από την κυβέρνηση να χειριστεί όλα αυτά [τα ζητήματα] μόνη της", δήλωσε ο πρόεδρος της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν σε τηλεοπτική ομιλία τη Δευτέρα.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το κίνημα, το οποίο δεν έχει μια ενιαία ηγεσία και κοινό συντονισμό, έγινε βίαιο καθώς οι οικονομικές διαμαρτυρίες συνυφάνθηκαν με πολιτικές.

Πόσο μεγάλες είναι τώρα οι διαμαρτυρίες;

Τα καυτά σημεία φαίνεται ότι βρίσκονται στις ιρανικές επαρχίες Ιλάμ και Λορεστάν. Με φόντο τις εθνοτικές διαμάχες και τη φτώχεια, τα πλήθη έβαλαν φωτιές στους δρόμους φωνάζοντας "Θάνατος στον Χαμενεΐ", σε μια ευθεία πρόκληση προς τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος κατέχει την απόλυτη εξουσία στις θρησκευτικές και κρατικές υποθέσεις του έθνους.

Βίντεο που γεωγραφικά εντοπίστηκε από το CNN σε μια δημόσια πλατεία στην επαρχία Μαζανταράν του Ιράν δείχνει ένα μεγάλο πλήθος διαδηλωτών που ζητούν την απομάκρυνση του Χαμενεΐ.

"Αυτή είναι η χρονιά του αίματος", φωνάζουν, "[ο Χαμενεΐ] θα πέσει". 

Ένα άλλο βίντεο, επίσης γεωγραφικά εντοπισμένο, δείχνει μια πυρκαγιά να μαίνεται σε κυβερνητικό συγκρότημα στη βορειοανατολική επαρχία Γκολεστάν.

Στη Μασάντ - τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Ιράν και πατρίδα του Χαμενεΐ - διαδηλωτές φαίνονται σε βίντεο του Reuters να κατεβάζουν και να σκίζουν μια ιρανική σημαία.

Ξεχωριστό βίντεο που δημοσιεύτηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Πέμπτη το βράδυ και επαληθεύτηκε από το CNN δείχνει μεγάλα πλήθη κατά μήκος ενός αυτοκινητόδρομου στην ίδια πόλη.

Και σε πλάνα που δημοσίευσε το IranWire από την πόλη Ταμπρίζ, στα βορειοδυτικά, ακούγονται πυροβολισμοί στο βάθος καθώς διαδηλωτές περπατούν σε έναν δρόμο. Δεν ήταν σαφές εάν οι πυροβολισμοί προέρχονταν από τις αρχές.

"Οι κρατικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν πραγματικά πυρά για να καταστείλουν τις διαμαρτυρίες και πραγματοποίησαν εκτεταμένες, μαζικές συλλήψεις σε ορισμένες πόλεις", προειδοποίησε η ΜΚΟ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Ιράν (HIRNGO). 

Εν τω μεταξύ, η πόλη Ιλάμ, πρωτεύουσα της ομώνυμης επαρχίας, βρέθηκε στο επίκεντρο της προσοχής αυτή την εβδομάδα, αφού τραυματισμένοι διαδηλωτές μεταφέρθηκαν σε νοσοκομείο μόνο και μόνο για να κάνουν έφοδο λίγο αργότερα οι δυνάμεις ασφαλείας και να τους συλλάβουν. Το περιστατικό προκάλεσε ευρεία καταδίκη από ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ώθησε την κυβέρνηση να υποσχεθεί έρευνα.

Το ιρανικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Fars ανέφερε ότι 950 αστυνομικοί και 60 μέλη της παραστρατιωτικής δύναμης Basij έχουν τραυματιστεί στις διαμαρτυρίες. 

Τα ιρανικά ειδησεογραφικά πρακτορεία ανέφεραν την Πέμπτη ότι τουλάχιστον πέντε μέλη του προσωπικού ασφαλείας σκοτώθηκαν στις ταραχές, συμπεριλαμβανομένων δύο μελών του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν.

Το CNN δεν μπόρεσε να επαληθεύσει ανεξάρτητα τον αριθμό των νεκρών και των συλληφθέντων και τα ιρανικά κρατικά ειδησεογραφικά πρακτορεία έχουν μερικές φορές αναφέρει μεμονωμένους θανάτους χωρίς να παρέχουν έναν πλήρη απολογισμό.

Σε τι διαφέρουν οι διαμαρτυρίες αυτή τη φορά;

Αυτές οι διαμαρτυρίες είναι οι μεγαλύτερες από το 2022, όταν στη χώρα ξέσπασαν ταραχές λόγω του θανάτου της 22χρονης Mahsa Amini ενώ βρισκόταν υπό κράτηση από τη θρησκευτική αστυνομία.

Αυτή τη φορά, οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από τους εμπόρους και τους καταστηματάρχες, μια ισχυρή δύναμη αλλαγής στην ιστορία του Ιράν και μια που θεωρείται πιστή στο καθεστώς. 

Αυτή η συμμαχία μεταξύ των ανθρώπων της αγοράς και του σιιτικού μουσουλμανικού κλήρου  στο Ι ράν έχει διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο σε όλη την ιστορία της χώρας. Ήταν η υ ποστήριξή τους που τελικά βοήθησε την Ισλαμική Επανάσταση  του 1979 να πετύχει, οδηγώντας στην πτώση του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί. 

Οι τρέχουσες διαμαρτυρίες λαμβάνουν χώρα επίσης υπό αυξανόμενες ξένες απειλές. Πριν από μόλις έξι μήνες, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν σφοδρές επιθέσεις στο Ιράν, με τον πρόεδρο Τραμπ να προειδοποιεί για νέες επιθέσεις την περασμένη εβδομάδα, λίγες μέρες μετά τη συνάντησή του με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Τι σημαίνει αυτό για το καθεστώς;

Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής του εκστρατείας, ο Πεζεσκιάν είχε εμφανιστεί ως υπέρμαχος της εργατικής τάξης και είχε υποσχεθεί οικονομική ανακούφιση μέσω της μειωμένης κυβερνητικής παρέμβασης στην αγορά συναλλάγματος, κατηγορώντας ταυτόχρονα τις αμερικανικές κυρώσεις, τη διαφθορά και την υπερβολική εκτύπωση χρήματος για τα οικονομικά δεινά της χώρας. 

Αλλά η διαφθορά σε όλα τα τμήματα της κυβέρνησης, η κακοδιαχείριση κεφαλαίων, τα περιβαλλοντικά προβλ ήματα αλλά και η αμετακίνητη ηγεσία έχουν οδηγήσει την κυβέρνηση στα πρόθυρα της κατάρρευσης, σημειώνει το CNN. 

Περισσότερο από ένα χρόνο μετά την εκλογή του, η ίδια η εργατική τάξη που ορκίστηκε να προστατεύσει και η μεσαία τάξη που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ιρανικής κοινωνίας αντιμετωπίζουν μεγάλες οικονομικές δυσκολίες. 

Εξωτερικοί παράγοντες, όπως οι εξουθενωτικές κυρώσεις και ένας πιθανός νέος πόλεμος με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, εντείνουν περαιτέρω την πίεση στο καθεστώς.

Οι συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες αποτελούν πλέον τη μεγαλύτερη πρόκληση για το καθεστώς από τον 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ τον περασμένο Ιούνιο.

Οι ειδικοί λένε ότι χωρίς μια βιώσιμη εναλλακτική λύση στο σύστημα, οι διαμαρτυρίες είναι απίθανο να οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος, ωστόσο η εκτεταμένη αναταρ αχή υπογραμμίζει τ ις βαθιές κρίσεις που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση.

"Κανένας από τους πολιτικούς ηγέτες του Ιράν δεν έχει ένα σχέδιο για να βγάλει το Ιράν από την κρίση", δήλωσε στο CNN ο Arang Keshavarzian, αναπληρωτής κα θηγητής Μεσανατολικών και Ισλαμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. 

"Το μόνο εργαλείο που πραγματικά έχει απομείνει στην Ισλαμική Δημοκρατία είναι ο εξαναγκασμός και η βία. Οι άνθρωποι έχουν δοκιμάσει διαφορετικές μεθόδους για να εκφραστούν, ωστόσο τα τελευταία 15 χρόνια, μεγάλα τμήματα του πληθυσμού έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στο καθεστώς και δεν πιστεύουν ότι  είναι ικανό και πρόθυμο να τους ακούσει πραγματικά και να αντιμετωπίσει τα παράπονα τους", πρόσθεσε.