Συνεχης ενημερωση

    Κυριακή, 03-Απρ-2022 08:53

    Το αναπάντητο αίνιγμα της "επόμενης μέρας" στην Ουκρανία

    Πουτιν
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Toυ Κώστα Ράπτη

    Πέτυχε ή όχι τους στόχους του ο Βλαντίμιρ Πούτιν μετά από πέντε εβδομάδες πολέμου στην Ουκρανία; Το ερώτημα, επί του οποίου δίνονται κάθε είδους απαντήσεις, δεν είναι εύκολο να απαντηθεί. Και αυτό διότι το μέτρο της επιτυχίας, το δίνει ακριβώς η φύση των στόχων. Όμως ο ισχυρός άνδρας του Κρεμλίνου επενδύει κατεξοχήν στη "στρατηγική αμφισημία", αφήνοντας τους αντιπάλους του να μαντεύουν το πώς θα προχωρήσει η Ρωσία επιχειρησιακά και το πού πράγματι αποβλέπει πολιτικά.

    Ο αιφνιδιασμός και η ασάφεια χαρακτηρίζουν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ήδη από την έναρξή της, η οποία κατέλαβε εξαπίνης, παρά τις προειδοποιήσεις των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, όλο το διεθνές ακροατήριο. Στο μοιραίο διάγγελμα της 24ης Φεβρουαρίου ο Βλαντίμιρ Πούτιν περιορίσθηκε να υποστηρίξει ότι επιδιώκει την "αποστρατιωτικοποίηση" και "αποναζιστικοποίηση". Όμως τι σημαίνουν αυτοί οι όροι (και κυρίως ο δεύτερος, ως σκοτεινότερος) για την επιδιωκόμενη έκταση και διάρκεια των εχθροπραξιών; Τι προιωνίζονται για τον χρονικό ορίζοντα ρωσικής κατοχής, την οποία οι ιθύνοντες της Μόσχας επιμένουν να χαρακτηρίζουν όλως προσωρινή, ουκρανικών εδαφών και ποιών; Κατά πόσον βρίσκεται στο τραπέζι των σχεδιασμών του Κρεμλίνου η "αλλαγή καθεστώτος" ή ο διαμελισμός της Ουκρανίας; Και πώς διαπλέκονται όλα αυτά με τις νέες (αν)ισορροπίες στη διεθνή σκηνή;

    Το αίνιγμα της "επόμενης μέρας" στην Ουκρανία κρίνεται αυτή τη στιγμή σε δύο διακριτά, αλλά διαπλεκόμενα επίπεδα: το επιχειρησιακό και το διαπραγματευτικό, καθώς οι συναντήσεις ουκρανικών και ρωσικών αντιπροσωπειών συνεχίζονται, χωρίς αποτελέσματα μέχρι στιγμής, αλλά όχι και χωρίς αντικείμενο.

    Μεταξύ Μαριούπολης και Κιέβου

    Επιχειρησιακά, τα νέα της εβδομάδας περιστρέφονται γύρω από δύο μείζονες εξελίξεις. Η πρώτη είναι η ουσιαστική κατάληψη της Μαριούπολης από τις δυνάμεις της Ρωσίας και της αυτοανακηρυχθείσας "Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντονιέτσκ". Το σημαντικό αυτό λιμάνι της Αζοφικής έχει πλέον κυριευθεί, όπως βεβαίωσε και ο δήμαρχός του, εξαιρουμένων τμημάτων του γιγαντιαίου βιομηχανικού συμπλέγματος Azovstal, όπου άνδρες του Τάγματος Αζόφ εξακολουθούν να αντιστέκονται, την ώρα που δυνάμεις της Ρωσικής (και τσετσενικής) Εθνοφυλακής "σκουπίζουν" τις κατειλημμένες γειτονιές. Η Ρωσία επέτρεψε τη διάνοιξη μεγάλου ανθρωπιστικού διαδρόμου προς τη Ζαπορίζια στα βορειοδυτικά, ενώ εντυπωσιάζει η πληροφορία ότι καταρρίφθηκαν τρία ελικόπτερα τα οποία απομάκρυναν από το Azovstal ηγετικά στελέχη των αμυνόμενων.

    Η δεύτερη καταλυτική εξέλιξη είναι η άρση του κλοιού που είχαν δημιουργήσει οι ρωσικές δυνάμεις γύρω από την πρωτεύουσα Κίεβο και την πόλη Τσερνοιγκόφ στα βορειοανατολικά και η απόσυρσή τους στο έδαφος της Λευκορωσίας. Το γεγονός αυτό αρχικά αξιολογήθηκε από τα δυτικά μέσα ενημέρωσης ως δείγμα αποτυχίας των ρωσικών επιχειρήσεων και εγκατάλειψη του στόχου της κατάληψης του Κιέβου, όμως οι πιο επιφυλακτικοί, συμπεριλαμβανομένου και του Γ.Γ. του ΝΑΤΟ, Γενς Στόλτενμπεργκ. επισημαίνουν ότι πρόκειται απλώς για ανασύνταξη με στόχο την ενίσχυση του μετώπου της ανατολικής Ουκρανίας, το οποίο αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα, όπως ανέφερε και ο διευθυντής Επιχειρήσεων του Γενικού Επιτελείου των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων, συνταγματάρχης Σεργκέι Ρουτσκόι, σε μπρίφινγκ την περασμένη Παρασκευή.

    Εκεί στα ανατολικά εξακολουθεί να βρίσκεται το περισσότερο ογκώδες και καλύτερα εκπαιδευμένο και οχυρωμένο τμήμα του ουκρανικού στρατού, αποτελούμενο από περίπου 60.000 άνδρες και απειλούμενο με πλήρη περικύκλωση.

    Προς τι η διαφορά

    Το γιατί οι ρωσικές δυνάμεις απέφυγαν μέχρι τώρα να επιχειρήσουν την κατάληψη ουκρανικών πόλεων, αλλά παρ' όλα αυτά έδωσαν λυσσαλέα μάχη ειδικά για τη Μαριούπολη, δεν είναι δύσκολο να ερμηνευθεί. Η Μαριούπολη αποτελεί τμήμα (και προνομιακή πύλη προς τον έξω κόσμο) του νομού του Ντονιέτσκ, με τα όρια του οποίου ταυτίζει τη συνταγματική επικράτειά της η ομώνυμη "Λαϊκή Δημοκρατία", που έχει ήδη αναγνωρισθεί ως ανεξάρτητη από τη Μόσχα και πιθανότατα να ακολουθήσει τη γειτονική "Λαϊκή Δημοκρατία του Λουγκάνσκ" στην εξαγγελία μελλοντικού δημοψηφίσματος για την ένωση με την Ρωσική Ομοσπονδία. Παράλληλα, ο έλεγχος της Μαριούπολης εξασφαλίζει τη χερσαία σύνδεση της Ρωσίας με την προσαρτηθείσα Κριμαία και αποτελεί απαραίτητο κρίκο για ενδεχόμενη περαιτέρω στρατιωτική προώθηση προς δυσμάς, με τελικό τρόπαιο την (εν πολλοίς ρωσόφωνη) Οδησσό και αποτέλεσμα την αποκοπή της Ουκρανίας από κάθε πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα.

    Αντίθετα, αστικά κέντρα όπως το Κίεβο ή το Τσερνιγκόφ, για την κατάληψη των οποίων θα χρειαζόταν μακρά, καταστροφική και πολύνεκρη για εισβολείς και αμυνόμενους πολιορκία, δείχνουν να βρίσκονται έξω από τα ενδιαφέροντα της Μόσχας για την "επόμενη μέρα". Η αρχική περικύκλωσή τους ήταν απλώς ένα μέσο (ή περισπασμός) για να αποφευχθεί η αποτελεσματικότερη οργάνωση της ουκρανικής άμυνας και η μεταφορά ενισχύσεων στα ανατολικά.

    Πόλεμος ελιγμών

    Στρατιωτικοί αναλυτές εξηγούν ότι οι στρατιωτικές κινήσεις της ρωσικής πλευράς ερμηνεύονται καλύτερα αν δεχθούμε ότι αυτή διεξάγει "πόλεμο ελιγμών" και όχι "πόλεμο θέσεων". Και πράγματι, αυτή η στρατηγική έδωσε την δυνατότητα στη Ρωσία να διεξαγάγει τον πόλεμο με δυνάμεις έως 200.000 ανδρών, που αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των τακτικών δυνάμεων και εφεδρειών της Ουκρανίας, χρησιμοποιώντας σχεδόν αποκλειστικά επαγγελματίες στρατιώτες, χωρίς να καταφύγει μέχρι στιγμής σε μία πολιτικά φθοροποιό επιστράτευση.

    Με αυτή την έννοια, η "αποστρατιωτικοποίηση" της Ουκρανίας κοντεύει να ολοκληρωθεί. Παρά τις εικόνες θαρραλέας αντίστασης, ακόμη και συνταξιούχων Ουκρανών πολιτών με ελαφρύ οπλισμό, η πραγματικότητα είναι οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις δεν αποτελούν πλέον ένα συντεταγμένο όλον, καθώς έχουν χάσει την ικανότητα ελιγμών και επικοινωνίας. Άλλωστε, από τα πρώτα 24ωρα της εισβολής, οι ρωσικές δυνάμεις έχουν θέσει εκτός παιδιάς την ουκρανική αεροπορία, αεράμυνα και το πολεμικό ναυτικό, με αποτέλεσμα οι εχθροπραξίες να λαμβάνουν χώρα αποκλειστικά επί του εδάφους, ενώ σταδιακά εξαντλούνται τα εφόδια και τα πυρομαχικά, εφόσον καθημερινά πλήττονται αποθήκες στρατιωτικού υλικού ακόμη και στο Λβιβ ή το Λουτσκ στο δυτικό άκρο της χώρας.

    Οι εκκλήσεις της ουκρανικής κυβέρνησης για αποστολή οπλισμού από το εξωτερικό, φανερώνουν και τις υφιστάμενες ελλείψεις. Μέχρι στιγμής πρόκειται κυρίως για φορητά αντιαρματικά και αντιαεροπορικά, τα οποία δεν υπάρχει ενοποιημένη στρατιωτική δομή για να υποδεχθεί και άρα η χρησιμότητά τους έγκειται κυρίως σε μελλοντικές ενέργειες ανταρτοπολέμου έναντι της ρωσικής κατοχής – εάν βεβαίως αυτή υπάρξει.

    Τυχόν μεταφορά αεροσκαφών από τη Δύση, πάντως, "δεν πρόκειται να διαφύγει της προσοχής μας", δήλωσε ο Ρουτσκόι, με όσα ρίσκα συνεπάγεται ο υπαινιγμός του.

    Αν, πάντως, οι ρωσικοί σχεδιασμοί βασίζονταν σε εκτιμήσεις που φέρεται να είχαν οι μυστικές υπηρεσίες, υποστηριζόμενες και από αντίστοιχα γκάλοπ, περί απροθυμίας των Ουκρανών να πολεμήσουν και περί ετοιμότητας των εκείθεν του Δνείπερου πληθυσμών να αποδεχθούν μια νέα κρατική εξουσία, η διάψευση ήταν κάτι παραπάνω από ηχηρή.

    Ποια η ατζέντα των συνομιλιών

    Στο διπλωματικό πεδίο, τα ερωτήματα είναι ακόμη μεγαλύτερα. Οι δηλώσεις των αντιπροσωπειών Ρωσίας και Ουκρανίας μετά των τελευταίο γύρο των μεταξύ τους διαπραγματεύσεων υποδεικνύουν μιαν ορισμένη σύγκλιση, αν μη τι άλλο επί της ατζέντας.

    Η ουκρανική πλευρά φέρεται να έχει συμφιλιωθεί με την προοπτική της "ουδετεροποίησης" της χώρας, όπως ζητά η Μόσχα, αλλά αντιτείνει την προάσπιση της εδαφικής της ακεραιότητας και την παροχή διεθνών εγγυήσεων ασφαλείας.

    Και η μεν ένταξη στο ΝΑΤΟ ουδέποτε υπήρξε ρεαλιστικό ενδεχόμενο (δεδομένων των επιφυλάξεων στο εσωτερικό της ίδιας της συμμαχίας), όμως η επιδίωξή της αποτελεί συνταγματική πρόβλεψη. Μία συνταγματική αναθεώρηση προαπαιτεί αυξημένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία και έγκριση από το συνταγματικό δικαστήριο, ενώ δεν επιτρέπεται να διεξαχθεί σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης. Επιπλέον, ο πρόεδρος Ζελένσκι έχει δεσμευθεί να θέσει την όποια συμφωνία με τη Ρωσία σε δημοψήφισμα.

    "Ουδετερότητα" έναντι "ακεραιότητας"

    Το προηγούμενο της "ουδετερότητας" της Αυστρίας και της Σουηδίας, που επικαλέστηκε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δεν είναι διαφωτιστικό, διότι πρόκειται για εθελοντική επιλογή των χωρών αυτών, που δεν συνοδεύεται από εγγυήσεις ασφαλείας και δεν τις απέτρεψε από την ένταξη στην Ε.Ε. και την κοινή αμυντική της πολιτική. Τυχόν παροχή διεθνών εγγυήσεων από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας και ενδεχομένως άλλες χώρες (συζητιόνται η Γερμανία, η Τουρκία, η Πολωνία, ο Καναδάς, η Ιταλία και το Ισραήλ) συνεπάγεται περαιτέρω διαπραγματεύσεις με τη συμμετοχή και των χωρών αυτών. Και πάντως δεν αποσαφηνίζει το ερώτημα ποια θα είναι η επικράτεια της αυριανής Ουκρανίας, όταν η Ρωσία ζητά την αναγνώριση της προσάρτησης της Κριμαίας και της απόσχισης του Ντονιέτσκ και του Λουγκάνσκ.

    Ως προς την Κριμαία, η ουκρανική πλευρά δείχνει να αποδέχεται σταδιακά το τετελεσμένο, προτείνοντας διαπραγματεύσεις σε βάθος 15ετίας. Αλλά βέβαια θέτει εκτός συζήτησης την "αποναζιστικοποίηση", ως κωδική ονομασία για την αλλαγή καθεστώτος.

    Σε κάθε περίπτωση, οι επιδιώξεις του Κρεμλίνου δεν αφορούν στενά το ουκρανικό ζήτημα, αλλά όπως απέδειξε και το ρωσικό "τελεσίγραφο" της 15ης Δεκεμβρίου, τη δημιουργία μίας νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη και διεθνώς. Και με δεδομένο ότι σε αυτό το επίπεδο ο πόλεμος Ρωσίας και Δύσης, βασικά με οικονομικά μέσα, έχει μόλις αρχίσει, το μέλλον θα... διαρκέσει πολύ. Η δε βεβαιότητα ότι οι κυρώσεις της Ρωσίας δεν πρόκειται να αρθούν σύντομα, ακόμη και αν επέλθει κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, αφαιρεί από τον Πούτιν και οποιοδήποτε κίνητρο να βιαστεί στο καθαυτό ουκρανικό μέτωπο.

    Το μέλλον κρίνεται στην Ασία – με τους δικούς της όρους και ρυθμούς

    Θα φανταζόταν κανείς ότι μεσούντος του πολέμου ο επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας Σεργκέι Λαβρόφ θα ήταν απολύτως απορροφημένος από το ουκρανικό ζήτημα. Και όμως: η πρώτη μετά την εισβολή στην Ουκρανία εξόρμησή του εκτός συνόρων μαρτυρεί μια παράδοξη αυτοπεποίθηση – αλλά και μιαν επίγνωση του γεγονότος ότι το παγκόσμιο μέλλον κρίνεται στην Ασία.

    Ο Λαβρόφ προσγειώθηκε την Τετάρτη στην ανατολική Κίνα, για την τρίτη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών των γειτονικών προς το Αφγανιστάν κρατών (Ρωσία, Κίνα, Πακιστάν, Ιράν, Τατζικιστάν, Τουρκμενιστάν και Ουζμπεκιστάν), στο θέρετρο Τουνσί της επαρχίας Ανχούι, με προσκεκλημένες επίσης την Ινδονησία και το Κατάρ και με τη συμμετοχή και του εκτελούντος χρέη υπουργού Εξωτερικών της προσωρινής κυβέρνησης των Ταλιμπάν, Αμίτ Χαν Μουττάκι.

    Επιπλέον σε συνθήκες διακοπής των οικονομικών και εν πολλοίς και των πολιτικών σχέσεων της Ρωσίας με τη Δύση, στο Τουνσί παρευρέθηκε και αμερικανική αντιπροσωπεία για συνάντηση της "Διευρυμένης Τρόικας" επί του Αφγανιστάν, που περιλαμβάνει τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα.

    Στο φόντο της πρόσφατης επίσκεψης στην Καμπούλ του Κινέζου υπουργού Εξωτερικών Ουάνγκ Γι, ταυτόχρονα με την εμφάνιση ρωσικής αντιπροσωπείας υπό τον ειδικό απεσταλμένο του Πούτιν, Ζαμίρ Καμπούλοφ, η Ρωσία και η Κίνα ενίσχυσαν την επιρροή τους στο Αφγανιστάν (και ευρύτερα την κεντρική Ασία), επαινώντας τους Ταλιμπάν για τα βήματα που κάνουν στο να ικανοποιήσουν τις ανησυχίες ασφαλείας της διεθνούς κοινότητας. Και το μεν Πεκίνο δήλωσε έτοιμο να επεκτείνει προς το Αφγανιστάν τα έργα του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν, μετατρέποντάς το σε "γέφυρα της περιφερειακής διασυνδεσιμότητας", η δε Μόσχα επέτρεψε τη διαπίστευση του πρώτου μετά την άνοδο των Ταλιμπάν Αφγανού επιτετραμμένου στο έδαφός της, μολονότι δεν έχει υπάρξει ακόμη επίσημη ρωσική αναγνώριση του νέου καθεστώτος.

    Διμερείς με Κίνα και Ιράν

    Εννοείται ότι ο Λαβρόφ και ο Ουάνγκ είχαν την ευκαιρία ιδιαίτερης συνάντησης, ενώ και ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών διαβεβαίωσε τον Ρώσο ομόλογό του, σε μία ιδιαίτερα λεπτή φάση των διεθνών διαπραγματεύσεων για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, ότι η χώρα του δεν έχει διαφορές με τη Ρωσία και απορρίπτει τις κυρώσεις εναντίον της.

    "Περνάμε μια σοβαρή φάση στην ιστορία των διεθνών σχέσεων και είμαι πεπεισμένος ότι ως συνέπεια, η διεθνής κατάσταση θα αποσαφηνιστεί και θα κινηθούμε, μαζί με εσάς και άλλους λαούς με αντίστοιχες αντιλήψεις, προς μια πολυπολική, δημοκρατική τάξη πραγμάτων" τόνισε ο Λαβρόφ προς τον οικοδεσπότη του, ο οποίος απάντησε ότι "από την αρχή του χρόνου οι ρωσο-κινεζικές σχέσεις άντεξαν στις νέες δοκιμασίες και παρέμειναν στην ορθή κατεύθυνση".

    Η Ινδία ανοίγει τις πύλες

    Και τα σημαντικότερα έμελλε να ανακοινωθούν στην Ινδία, όπου κατέφθασε χθες ο Λαβρόφ, με κύριο αντικείμενο συνομιλιών τη συμφωνία ύψους 5,4 δισ. δολαρίων για την προμήθεια ρωσικών συστημάτων S-400, καθώς και το σχήμα αγοράς ρωσικού πετρελαίου με έκπτωση 25%-30% σε ρουπίες και ρούβλια. Η κυβέρνηση Μόντι φέρεται αποφασισμένη να ανοίξει, παρά τις κυρώσεις, την εσωτερική της αγορά στη Ρωσία για επενδύσεις και αγορά ομολόγων, ενώ την Πέμπτη σε ημερίδα στο Δλεχί παρουσία της Βρετανίδας ομολόγου του Λιζ Τρας ο Ινδός υπουργός Εξωτερικών Σ. Τζαϊσανκάρ κατήγγειλε την "καμπάνια" κατά της χώρας του για το ότι αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο, μολονότι, όπως είπε, οι μεγαλύτεροι αγοραστές εξακολουθούν να βρίσκονται στη Δύση.


     

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ