Η παραίτηση Ζελένσκι είναι ο όρος που ζητά ο Πούτιν να λήξει τον πόλεμο

Του Vladislav Gorin

Η επανέναρξη των απευθείας διαπραγματεύσεων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας στο Αμπού Ντάμπι έχει αναζωπυρώσει τις ελπίδες για μια επίλυση της σύγκρουσης. Με τις δύο πλευρές εξαντλημένες από τέσσερα χρόνια πολέμου, το βασικό εμπόδιο για μια κατάπαυση του πυρός φαίνεται να είναι μια εδαφική διαμάχη σχετικά με ένα μικρό τμήμα του Ντονμπάς, την περιοχή Σλοβιάνσκ–Κραματόρσκ. Όμως, ενώ το εδαφικό ζήτημα είναι αναμφίβολα σημαντικό για το Κρεμλίνο, η κύρια προϋπόθεση του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, ακόμη κι αν δεν διατυπώνεται τόσο ρητά σε κανένα από τα προσχέδια συμφωνιών, παραμένει ουσιαστικά η αλλαγή καθεστώτος στο Κίεβο.

Η σύνθεση των αντιπροσωπειών στο Αμπού Ντάμπι, καθώς και η απουσία διαρροών που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν τον διάλογο, δημιουργούν την εντύπωση ότι οι εργασίες για μια ειρηνευτική συμφωνία προχωρούν πραγματικά. Οι αντιπροσωπείες δεν ηγούνται από πολιτικούς ή προπαγανδιστές, αλλά από εκπροσώπους των στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών. Από την ουκρανική πλευρά βρίσκεται ο Κίριλο Μπουντάνοφ, πρώην επικεφαλής της Κύριας Διεύθυνσης Πληροφοριών, ο οποίος πρόσφατα διορίστηκε επικεφαλής της προεδρικής διοίκησης. Από τη ρωσική πλευρά βρίσκεται ο Ιγκόρ Κοστιούκοφ, επικεφαλής της Κύριας Διεύθυνσης του Γενικού Επιτελείου.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τις διαπραγματεύσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα "εποικοδομητικές αλλά όχι εύκολες". Το Κρεμλίνο επίσης δήλωσε ότι ήταν "εποικοδομητικές".

Η Ρωσία φαίνεται να εξακολουθεί να επιμένει ότι το Κίεβο πρέπει να αποσυρθεί, χωρίς περαιτέρω μάχες, από τα τμήματα του Ντονμπάς που παραμένουν υπό ουκρανικό έλεγχο: ουσιαστικά από τις πόλεις Σλοβιάνσκ και Κραματόρσκ. Η απάντηση της Ουκρανίας είναι ότι είναι διατεθειμένη να συζητήσει μόνο το καθεστώς των εδαφών που βρίσκονται αυτή τη στιγμή υπό ρωσικό έλεγχο — τίποτε περισσότερο.

Εκπρόσωποι της Ουκρανίας, της Ρωσίας και των Ηνωμένων Πολιτειών — συμπεριλαμβανομένων του προέδρου Ζελένσκι, του εκπροσώπου του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ και του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο — έχουν όλοι δηλώσει ανοιχτά ότι το κύριο σημείο τριβής είναι το εδαφικό ζήτημα.

Παρά τις προσπάθειες των Ουκρανών και των Ευρωπαίων να αποδυναμώσουν αυτές τις απαιτήσεις στο κείμενο των εγγράφων που συζητούνται, η Ρωσία συνεχίζει να επιμένει σε εδαφικές παραχωρήσεις — και έχει επανειλημμένα διατυπώσει ότι, αν αυτές απορριφθούν, θα καταλάβει ούτως ή άλλως ολόκληρο το Ντονμπάς διά της βίας. Ο Πούτιν έχει αφιερώσει σημαντικό μέρος των δημόσιων εμφανίσεών του προσπαθώντας να πείσει τον Τραμπ για το αναπόφευκτο αυτού του ενδεχομένου, και η Ουάσιγκτον φαίνεται να έχει αποδεχθεί αυτή τη λογική. Σύμφωνα με διαρρεύσαντα έγγραφα, οι Ηνωμένες Πολιτείες συνδέουν τις εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία με εδαφικές παραχωρήσεις.

Υπάρχουν και άλλες ενδείξεις ότι Ρωσία και Ουκρανία θα μπορούσαν να υπογράψουν ειρηνευτική συμφωνία στο προσεχές μέλλον. Πάνω απ’ όλα, είναι η πιο λογική επιλογή και για τις δύο πλευρές. Πολεμούν εδώ και τέσσερα χρόνια, έχουν εξαντλήσει τους πόρους τους και τα εσωτερικά τους προβλήματα αυξάνονται. Καμία πλευρά δεν έχει αντικειμενικούς λόγους να αναμένει ότι η συνέχιση του πολέμου θα της εξασφαλίσει ουσιαστικά καλύτερους όρους από τους σημερινούς.

Καθώς πλησιάζει η τέταρτη επέτειος από την έναρξη του πολέμου πλήρους κλίμακας, η Ουκρανία είναι έτοιμη να συμβιβαστεί ως προς την προηγούμενη επιμονή της για επιστροφή στα σύνορα του 1991. Η Ρωσία, από την πλευρά της, είναι έτοιμη όχι μόνο να "εγκαταλείψει" τα τμήματα των περιοχών Σούμι και Χάρκοβο που έχει καταλάβει, αλλά και τα τμήματα των περιοχών Ζαπορίζια και Χερσώνα που δεν ελέγχει, αλλά στα οποία είχε κάποτε εγείρει αξιώσεις, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών πρωτευουσών.

Ό,τι κι αν λένε οι πολιτικοί δημόσια, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι η συνέχιση των μαχών για μερικούς ακόμη μήνες ή και χρόνια θα οδηγήσει σε οποιεσδήποτε νίκες. Η κατάσταση παραμένει πόλεμος χαρακωμάτων και οι γραμμές του μετώπου είναι σχεδόν αμετάβλητες.

Τα τελευταία χρόνια, οι δύο πλευρές είχαν την ευκαιρία να αξιολογήσουν σε βάθος τις δυνατότητες η μία της άλλης — και τις δικές τους. Έχουν επίσης κατανοήσει το τίμημα ακόμη και για πολύ περιορισμένες επιτυχίες, πόσο μάλλον για οπισθοχωρήσεις. Ταυτόχρονα, καμία πλευρά δεν μπορεί να ελπίζει σε σημαντική εξωτερική βοήθεια στο άμεσο μέλλον που θα της επέτρεπε να αλλάξει ριζικά την κατάσταση στο μέτωπο.

Τέλος, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρωπαίοι είναι έτοιμοι να παράσχουν εγγυήσεις ασφαλείας για μια συμφωνία, και το Κίεβο έχει δηλώσει ότι είναι έτοιμο να υπογράψει συμφωνία για τέτοιες εγγυήσεις με την Ουάσιγκτον ανά πάσα στιγμή.

Ωστόσο, ενώ όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στο εδαφικό ζήτημα, η Μόσχα έχει υπενθυμίσει ότι το έδαφος απέχει πολύ από το να είναι το μόνο αμφιλεγόμενο θέμα, και ότι "κάθε πρόταση πρέπει να εξεταστεί ως προς την αποδοχή της από τη Ρωσία και τη συμμόρφωσή της με τους στόχους και τα καθήκοντα της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης", όπως το Κρεμλίνο αποκαλεί τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η διατύπωση αυτής της προϋπόθεσης δεν αναφέρεται μόνο στη θέση του Κρεμλίνου ότι η ανάπτυξη δυτικών δυνάμεων σε ουκρανικό έδαφος ως μέρος των εγγυήσεων ασφαλείας είναι απαράδεκτη. Υπάρχει και μια άλλη προϋπόθεση — θεμελιώδης για τον Πούτιν, αν και δεν διατυπώνεται ρητά. Αυτή η προϋπόθεση είναι η απομάκρυνση του Ζελένσκι από την εξουσία στην Ουκρανία.

Από την πλήρους κλίμακας εισβολή, ο Πούτιν έχει χαρακτηρίσει την ουκρανική ηγεσία "εγκληματική συμμορία" που "σφετερίστηκε την εξουσία στην Ουκρανία", ακόμη και "νεοναζιστικό καθεστώς". Πολύ πιο σημαντικές από αυτά τα προπαγανδιστικά κλισέ είναι οι επανειλημμένες αναφορές του Πούτιν στον Ζελένσκι ως μη νόμιμο ηγέτη, με την υπόνοια ότι ο Ουκρανός πρόεδρος δεν έχει την εξουσία να υπογράψει διεθνείς συμφωνίες.

Κάποια στιγμή, η ρωσική πλευρά κατάφερε να εμφυτεύσει αυτή την ιδέα στο μυαλό του Τραμπ σε τέτοιο βαθμό ώστε ο Αμερικανός πρόεδρος να αποκαλέσει τον Ουκρανό ομόλογό του "Δικτάτορα χωρίς Εκλογές" και να υπονοήσει ότι το Κίεβο πρέπει να δείξει μεγαλύτερη διάθεση συμβιβασμού στις διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα. Η ίδια λογική περί δήθεν έλλειψης νομιμοποίησης του Ζελένσκι βρισκόταν πίσω από ρήτρα που έδινε στην Ουκρανία 100 ημέρες για να διεξαγάγει εκλογές και η οποία εμφανίστηκε στο ειρηνευτικό σχέδιο του Γουίτκοφ.

Ακόμη και τώρα, που οι διαπραγματεύσεις έχουν ενταθεί και φαίνονται να αποκτούν ουσιαστικό χαρακτήρα, το Κρεμλίνο συνεχίζει να δείχνει περιφρόνηση προς τον Ζελένσκι. Σε απάντηση στην πρόσφατη πρωτοβουλία της Ουκρανίας για συνομιλίες στο ανώτατο επίπεδο — δηλαδή μεταξύ των προέδρων Ρωσίας και Ουκρανίας — η Μόσχα έκανε μια προφανώς απαράδεκτη και ταπεινωτική αντιπρόταση: να έρθει ο Ζελένσκι στη Μόσχα, "αν είναι πραγματικά έτοιμος να συναντηθεί". Το Κίεβο απάντησε ανάλογα και κάλεσε τον Πούτιν να επισκεφθεί το Κίεβο.

Στο τέλος του 2021, το ρωσικό τελεσίγραφο προς τη Δύση διατύπωνε αξιώσεις για μια σφαίρα επιρροής που περιλάμβανε την Ανατολική Ευρώπη. Μέχρι το πρώτο εξάμηνο του 2022, στις ρωσο-ουκρανικές διαπραγματεύσεις στην Κωνσταντινούπολη λίγο μετά το ξέσπασμα του πολέμου, αυτό είχε μετατραπεί σε συζητήσεις "μόνο" για έλεγχο της κυριαρχίας της Ουκρανίας. Τώρα, μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου, έχοντας δοκιμάσει πλήρως τον εαυτό της και τον εχθρό, η ρωσική πολιτική ηγεσία έχει μειώσει αισθητά τις αξιώσεις της. Όμως είναι απίθανο να τις έχει περιορίσει μέχρι το ζήτημα του ποιος θα πάρει μερικά τμήματα του Ντονμπάς, εγκαταλείποντας τις απαιτήσεις της για έλεγχο της ουκρανικής κυριαρχίας.

Για τον Πούτιν, η Ουκρανία και ολόκληρος ο μετασοβιετικός χώρος παραμένουν σφαίρα επιρροής της Ρωσίας, και παρόμοιες αξιώσεις της αμερικανικής κυβέρνησης για το Δυτικό Ημισφαίριο ενισχύουν αυτή την πεποίθηση. Το γεγονός ότι η "ειδική στρατιωτική επιχείρηση" της Μόσχας, που στόχευε στην ανατροπή ενός γειτονικού καθεστώτος, απέτυχε και μετατράπηκε σε έναν παρατεταμένο και εξαντλητικό πόλεμο, δεν τον έχει πείσει για το αντίθετο.

Η επιμονή στην παραίτηση του Ζελένσκι δεν είναι απλώς προσωπική βεντέτα, αλλά ένα σαφές μήνυμα που το Κρεμλίνο θα ήθελε να στείλει σε όλους τους ηγέτες των γειτόνων της Ρωσίας: ακόμη κι αν καταφέρετε να προβάλετε κάποια αντίσταση, τελικά θα πληρώσετε το τίμημα (ακόμη και σε προσωπικό επίπεδο).

Η απαίτηση αλλαγής της ουκρανικής ηγεσίας είναι ζήτημα εξωτερικού και εσωτερικού πολιτικού κύρους για τον Πούτιν — καθώς και ευκαιρία να ασκήσει έλεγχο πάνω στην κυριαρχία της Ουκρανίας, που ήταν ο αρχικός στόχος του πολέμου. Η απομάκρυνση του Ζελένσκι και των ανθρώπων του από την εξουσία αποτελεί αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση για το Κρεμλίνο, ακόμη κι αν αποκτήσει το Σλοβιάνσκ και το Κραματόρσκ.

Διαβάστε το άρθρο στην αρχική του δημοσίευση εδώ.

Επιμέλεια - Απόδοση: Νικόλας Σαπουντζόγλου