Αιθιοπία: Η Κίνα... της Κίνας

ΑΠΟΔΟΣΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΥΡΙΑΝΙΔΗ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗ

Αιθίοπες εργαζόμενοι που διαβαίνουν το προαύλιο του εργοστασίου παπουτσιών Huajian, έξω από την Αντίς Αμπέμπα, τον Ιούνιο, επέλεξαν λάθος ημέρα για να αφήσουν τα πουκάμισά τους ξέζωστα. Ο πρόεδρος της εταιρείας, άρτι αφιχθείς από Κίνα, τους εντόπισε μέσα από το παράθυρο, πετάχτηκε όρθιος και έτρεξε έξω. Ο Zhang Huarong, πρώην στρατιώτης του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, τους τα «έψαλλε» στα κινεζικά, τραβώντας το μπλουζάκι πόλο ενός εργάτη και αναγκάζοντας έναν άλλο εργαζόμενο να το ζώσει στο παντελόνι του. Έκπληκτοι, οι εργάτες στέκονταν σιωπηλοί έως ότου καταλαγιάσει η έκρηξη του ηφαιστείου. 

Το εργοστάσιο του Zhang είναι μέρος του επόμενου κύματος επενδύσεων της Κίνας στην Αφρική. Ξεκίνησε με υποδομές, ειδικότερα με το είδος που βοήθησε τους Κινέζους να εξορύξουν αφρικανικό πετρέλαιο, χαλκό και άλλες πρώτες ύλες για να τροφοδοτηθεί το βιομηχανικό οικοδόμημα της Κίνας. Σήμερα η Κίνα γίνεται πλέον πολύ ακριβή για να κάνει τη δουλειά χαμηλής τεχνολογίας για την οποία είναι γνωστή. Αφρικανικές χώρες, όπως η Αιθιοπία, η Κένυα, το Λεσόθο, η Ρουάντα, η Σενεγάλη και η Τανζανία, διεκδικούν το μερίδιό τους από τις 80 εκατ. θέσεις εργασίας στη βιομηχανία που η Κίνα αναμένεται να εξάγει, σύμφωνα με τον Justin Lin Yifu, πρώην αναλυτή της Παγκόσμιας Τράπεζας, που διδάσκει οικονομικά στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου. Η ασθενέστερη κατανάλωση στις ΗΠΑ και την Ευρώπη πίεσε τους λιανοπωλητές να επιταχύνουν την αναζήτησή τους για παραγωγούς χαμηλότερου κόστους. 

Γυρίζοντας πίσω στον χρόνο

Η σύνθεση του εργατικού δυναμικού είναι μέρος της προσπάθειας του Zhang να αποκομίσει μεγαλύτερο κέρδος από το εργοστάσιο Huajian, όπου οι μισθοί των 40 δολαρίων τον μήνα είναι χαμηλότεροι κατά 10% σε σύγκριση με αυτούς των Κινέζων. Ακριβώς όπως είχαν ανακαλύψει την Κίνα οι εταιρείες όταν ξεκινούσαν τη βιοτεχνική παραγωγή στη δεκαετία του 1980, έτσι και τώρα η Αιθιοπία έχει ανεκπαίδευτο εργατικό δυναμικό, συνεχείς διακοπές στην τροφοδοσία ρεύματος και δρόμους τόσο κακούς, που οι μεταφορές χρειάζονται έως και έξι φορές περισσότερο χρόνο. «Η Αιθιοπία είναι ακριβώς όπως η Κίνα πριν από 30 χρόνια», λέει ο 55χρονος Zhang, που παραιτήθηκε από το στρατό το 1982 για να φτιάχνει παπούτσια από το σπίτι του στην επαρχία Jiangxi με τρεις ραπτομηχανές. Προμηθεύει τώρα γνωστές μάρκες όπως η Nine West και η Guess. 

Σχεδόν τρία χρόνια αφού ο Zhang ξεκίνησε την περιπέτεια της Αιθιοπίας, έπειτα από πρόσκληση του αείμνηστου πρωθυπουργού Meles Zenawi, ο ίδιος δηλώνει δυσαρεστημένος με τα κέρδη και απογοητευμένος από τη «διάχυτη αναποτελεσματικότητα» της τοπικής γραφειοκρατίας, ενώ παλεύει να αυξήσει την παραγωγικότητα από ένα επίπεδο που, καθώς λέει, φτάνει περίπου το ένα τρίτο της Κίνας. Οι μεταφορές και η διανομή, που κοστίζουν σχεδόν τέσσερις φορές περισσότερο απ΄ ό,τι την Κίνα, ωθούν το Huajian να στήσει τη δική του μεταφορική εταιρεία, σύμφωνα με τον Zhang. Αυτό θα απελευθερώσει την επιχείρηση από τη χρήση των αναποτελεσματικών τοπικών μεταφορών, αλλά δεν μπορεί να διορθώσει το πρόβλημα των δρόμων. Βυτία και φορτηγά κάνουν ουρές πάνω σε έναν κακοτράχαλο χωματόδρομο γεμάτο λακκούβες, όπου οι περιπλανώμενες κατσίκες, γαϊδούρια και αγελάδες πολλές φορές δυσχεραίνουν την ήδη προβληματική κυκλοφορία.

Σε μια χώρα όπου το 80% του εργατικού δυναμικού είναι αγρότες, οι κατασκευαστές δεν χρειάζεται να ανησυχούν για την εύρεση εργατικών χεριών. Ο πληθυσμός των περίπου 96 εκατομμυρίων είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος μετά της Νιγηρίας. Τα φθηνά εργατικά χέρια και η ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και μια κυβέρνηση που προσπαθεί να προσελκύσει ξένες επενδύσεις, κάνουν την Αιθιοπία πιο ελκυστική από πολλές άλλες αφρικανικές χώρες, λέει η Deborah Brautigam, συγγραφέας του «The Dragon’s Gift: The Real Story of China in Africa». «Προσπαθούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για μια μεταμόρφωση», λέει η Brautigam. «Θα μπορούσε να γίνει η Κίνα της Αφρικής». Οι άμεσες ξένες επενδύσεις στην Αιθιοπία εκτινάχθηκαν κατά 3,4 φορές, στα 953 εκατομμύρια δολάρια, το περασμένο έτος σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος.

Στο εργοστάσιο...

3.500 Αιθίοπες εργαζόμενοι του Huajian παρήγαγαν 2 εκατομμύρια ζεύγη υποδημάτων πέρυσι. Χτισμένο σε μια από τις πρώτες βιομηχανικές ζώνες –όπου υπάρχουν καλύτερες υποδομές και ευνοϊκότερη φορολογία– το εργοστάσιο άρχισε να λειτουργεί τον Ιανουάριο του 2012. Το πρώτο έτος ήταν κερδοφόρο, ενώ σήμερα παράγει κέρδος από 100.000 έως 200.000 δολ. τον μήνα, λέει ο Zhang – ανεπαρκής απόδοση, που θεωρεί ότι θα αυξάνεται ανάλογα προς την πρόοδο της κατάρτισης των εργαζομένων. Κάτω από τα λαμπερά φώτα φθορισμού και ανάμεσα στις μηχανές παραγωγής, εργάτες κόβουν, κολλούν και ράβουν δερμάτινες μπότες Marc Fisher, που προορίζονται για την αγορά των ΗΠΑ. Επόπτες, που παρακολουθούν τα νούμερα αναρτώντας τα σε λευκούς πίνακες, δίνουν μικρές χρηματικές ανταμοιβές στις νικήτριες ομάδες, ενώ επικρίνουν όσες υπολείπονται. 

Ο Zhang περνά περίπου το μισό του χρόνο στην Αιθιοπία. Κατά την επίσκεψή του τον Ιούνιο στο Huajian μίλησε σε περίπου 200 επόπτες, ένα μίγμα από Αιθίοπες και Κινέζους, που είχαν παραταχθεί στο προαύλιο. Ο Zhang τους επέπληξε για την αναποτελεσματικότητά τους και στη συνέχεια τους επαίνεσε για την αφοσίωσή τους, ενώ τα λόγια του μεταφράζονταν στα Αμχαρικά, την εθνική γλώσσα της Αιθιοπίας, και την Ορόμο, την τοπική διάλεκτο. 

Ο Zhang εξήγησε γιατί δεν μπορεί να είναι τόσο σκληρός όσο θα ήθελε. «Εδώ η διοίκηση δεν μπορεί να είναι πάρα πολύ αυστηρή, καθώς θα υπάρξει πρόβλημα με την κουλτούρα», είπε. «Από τη μια πλευρά πρέπει να έχουμε υψηλές απαιτήσεις, από την άλλη πρέπει να τους φροντίζουμε. Μπορεί να είναι φτωχοί, αλλά πρέπει να σεβόμαστε την αξιοπρέπειά τους».

* Αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Κεφάλαιο" της 2ας Αυγούστου