Συνεχης ενημερωση

    Κυριακή, 23-Οκτ-2022 08:20

    Μια Fed... εποχής Ρίγκαν

    Επιμένει επιθετικά η Fed - Τρίτη διαδοχική αύξηση επιτοκίων κατά 75 μονάδες βάσης
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Απόδοση - επιμέλεια: Γιώργος Δ. Παυλόπουλος

    Ο Paul Volcker ένιωθε ελαφρώς ξεχασμένος στα τέλη του 2017, όταν άρχιζε να εργάζεται πάνω στα απομνημονεύματά του. Ο πληθωρισμός δεν αποτελούσε πλέον φόβητρο, οι συναλλαγματικές κρίσεις δεν αποτελούσαν πια μεγάλη είδηση και η μακρόχρονη εκστρατεία του για τη βελτίωση της δημόσιας διοίκησης φαινόταν πιο δονκιχωτική από ποτέ. Έτσι, ο 90χρονος πρώην επικεφαλής της Federal Reserve ξεκινούσε το βιβλίο του με ένα αυτοσαρκαστικό αστείο για έναν σοφό γέρο παπαγάλο γνωστό ως "ο πρόεδρος" και επέμενε ότι ο τίτλος του βιβλίου θα έπρεπε να είναι The Wise Old Parrot Speaks.

    Όπως είναι λογικό, το προσωπικό του τμήματος μάρκετινγκ του εκδοτικού οίκου του δεν ήταν ιδιαίτερα ενθουσιώδες για μια τέτοια επιλογή. Τελικά, έπεσε στο τραπέζι η φράση "διαρκής δέσμευση", η οποία εντοπίστηκε σε κάποια παλιά πρακτικά της Fed. Το πρόσωπο του Volcker φωτίστηκε καθώς το μετέφρασε σε απλή γλώσσα: "Keeping at it!". Κι έτσι εγένετο τίτλος.

    Όλοι επιθυμούν να μάθουν εάν και πόσο σύντομα η ομοσπονδιακή κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve) μπορεί να θέσει υπό έλεγχο τον πληθωρισμό. Ο πρόεδρος Jerome Powell, πρόθυμος να δείξει ότι έχει καταπιαστεί σοβαρά με το ζήτημα, έχει δηλώσει ότι η Fed θα "συνεχίσει" μέχρι να ολοκληρωθεί η "δουλειά". Αυτό οδηγεί ορισμένους να δημιουργούν μια σύνδεση με το Keeping At It του Volcker, του πιο διάσημου μαχητή κατά του πληθωρισμού στην ιστορία της Αμερικής. Αν και φημίζεται για την επικράτησή του επί του πληθωρισμού, λίγοι θυμούνται πόσο σκληρός ήταν ο αγώνας του και πόσο πόνο υπέμεινε η οικονομία. Για να καταλάβει κανείς την πρόκληση την οποία έχει μπροστά του ο Powell, είναι χρήσιμο να ξαναρίξει μια ματιά στην "ανώμαλη πορεία" του Volcker προς τη νίκη.

    Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Jimmy Carter, διόρισε πρόεδρο της Fed τον Volcker τον Αύγουστο του 1979, η κεντρική τράπεζα αντιμετώπιζε επίσης κρίση. Ο Volcker είχε δει τους δύο προκατόχους του, Arthur Burns και Bill Miller, να χάνουν κάθε αξιοπιστία, αποτυγχάνοντας να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις αυξανόμενες τιμές και επιτρέποντας σε μια πληθωριστική νοοτροπία να εδραιωθεί στον πληθυσμό.

    Δέκα ημέρες μετά την έναρξη της θητείας του Volcker, ο βραχίονας νομισματικής πολιτικής της Fed, Ομοσπονδιακή Επιτροπή Ανοικτής Αγοράς (FOMC), αύξησε το προεξοφλητικό επιτόκιο κατά μισή ποσοστιαία μονάδα, στο ποσοστό-ρεκόρ του 10,5% και έναν μήνα αργότερα το αύξησε ξανά. Ωστόσο η ψηφοφορία για τη δεύτερη αύξηση ήταν 4 προς 3. Οι αγορές ερμήνευσαν τη διάσπαση στην επιτροπή ως ένδειξη ότι ο Volcker έχανε υποστήριξη και ότι η Fed σύντομα θα έχανε σύντομα τη διάθεσή της για αύξηση των επιτοκίων. Το Associated Press ανέφερε ότι ο Lawrence Kudlow, τότε οικονομολόγος στην Bear Stearns –και πιο πρόσφατα οικονομικός σύμβουλος του τέως προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ– είχε δηλώσει ότι η διάσπαση κατά την ψηφοφορία υποδήλωνε ότι οι μελλοντικές προσαρμογές πολιτικής θα είχαν "δειλό χαρακτήρα".

    Οι αγορές έμοιαζαν να συμφωνούν. Το δολάριο έπεσε και η τιμή του χρυσού εκτινάχθηκε – και οι δύο στοιχημάτιζαν ότι επέκειτο περισσότερος πληθωρισμός. Στα τέλη Σεπτεμβρίου, ο Volcker ταξίδεψε για ένα συνέδριο στο Βελιγράδι, όπου παρακολούθησε τον Burns να δίνει μια ομιλία με τίτλο "Η αγωνία της κεντρικής τραπεζικής" και να δηλώνει ότι οι κεντρικές τράπεζες δεν μπορούσαν να υιοθετήσουν τις σκληρές πολιτικές οι οποίες απαιτούνταν για την καταπολέμηση του πληθωρισμού λόγω της κοινωνικής και πολιτικής αντίθεσης σε αυτές. Ο Volcker επέστρεψε στην Ουάσιγκτον με σκοπό να αποδείξει ότι ο Burns έκανε λάθος.

    Μονεταρισμός

    Προκειμένου να λάβει βοήθεια, στράφηκε στον μονεταρισμό, τη θεωρία την οποία υποστήριζε ο οικονομολόγος Milton Friedman, ο οποίος εκτιμούσε ότι οι κεντρικές τράπεζες έπρεπε να ελέγξουν τον πληθωρισμό περιορίζοντας την αύξηση της προσφοράς χρήματος στην οικονομία, αντί να χρησιμοποιούν τα επιτόκια ως μοχλούς. Ως νέος οικονομολόγος στη Fed της Νέας Υόρκης, ο Volcker και πολλοί από τους συναδέλφους του θεωρούσαν μια τέτοια μηχανιστική προσέγγιση ως αφελή και άστοχη.

    Σε επιστολές τις οποίες έγραψε, ωστόσο, όταν έγινε πρόεδρος της Fed, συμπεριλαμβανομένης μίας προς τον Friedman, ο Volcker είχε ξεκάθαρα δει τον μονεταρισμό ως ένα δυνητικά χρήσιμο εργαλείο. Το κύριο μειονέκτημά του –ότι έδενε τα χέρια των υπευθύνων χάραξης πολιτικής– θα μπορούσε να αποτελέσει πλεονέκτημα εάν λειτουργούσε ως διαβεβαίωση προς τις αγορές ότι η Fed δεν θα υποχωρούσε, στην πραγματικότητα επειδή δεν θα μπορούσε να το πράξει.

    Το απόγευμα της 6ης Οκτωβρίου 1979, απευθυνόμενος σε δημοσιογράφους σε μια βιαστικά συγκληθείσα συνέντευξη Τύπου, που αργότερα ονομάστηκε "Saturday Night Special", ο Volcker αποκάλυψε τη νέα στρατηγική της Fed: θα επικεντρωνόταν στον περιορισμό της ποσότητας του χρήματος σε κυκλοφορία, ανεξάρτητα από το τι επίδραση θα είχε κάτι τέτοιο στα επιτόκια. Με άλλα λόγια, η Fed θα κατέπνιγε τον πληθωρισμό περικόπτοντας την προσφορά του χρήματος το οποίο ήταν διαθέσιμο για να πληρώνονται αγαθά και υπηρεσίες (την ποσότητα) αντί απλώς να αυξάνει την τιμή του χρήματος (επιτόκια).

    Η αντίδραση της αγοράς ήταν ταχύτατη. Οι μετοχές υποχώρησαν, τα βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα επιτόκια εκτινάχθηκαν σε επίπεδα-ρεκόρ και οι εμπορικές τράπεζες αύξησαν τα ελάχιστα επιτόκια των εταιρικών δανείων κατά μία ολόκληρη ποσοστιαία μονάδα, στο 14,5%. Σε πρωτοσέλιδο δημοσίευμα των New York Times στις 10 Οκτωβρίου, ένας μη κατονομαζόμενος επικεφαλής μεγάλου γραφείου διαπραγμάτευσης εταιρικών ομολόγων φέρεται να δήλωνε: "Δεν μπορώ να θυμηθώ άλλη ημέρα συναλλαγών κατά την οποία όλες ανεξαιρέτως οι αγορές να συντρίφτηκαν τόσο άσχημα". Και αυτό ήταν μόνο η αρχή. Τελικά το μέσο επιτόκιο των στεγαστικών δανείων 30 ετών θα ξεπερνούσε το 18%.

    Τα αυξανόμενα επιτόκια εξόργισαν τους αγρότες, οι οποίοι βασίζονται σε δανεικά χρήματα για να χρηματοδοτήσουν τις φυτεύσεις τους. Απέκλεισαν έτσι τα κεντρικά γραφεία της Fed στην Ουάσινγκτον με… τρακτέρ. Οι κατασκευαστές κατοικιών έστελναν μέσω ταχυδρομείου στον Volcker οικοδομικά ξύλα με εγγεγραμμένα επάνω τους θυμωμένα μηνύματα. Οι ηγέτες των επιχειρήσεων αμφέβαλλαν ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση θα πετύχαινε να κατευνάσει τον πληθωρισμό, ο οποίος ξεπερνούσε το 11% το 1979 και αυξήθηκε στο 13% το 1980. Ο Volcker θυμόταν να συναντάται με μια ομάδα εταιρικών στελεχών, ένα εκ των οποίων του εκμυστηρεύτηκε ότι είχε μόλις συμφωνήσει να αυξήσει την αμοιβή των εργαζομένων του κατά 13% για καθένα από τα επόμενα τρία χρόνια.

    Ο Carter προσπάθησε να βοηθήσει, με ανάμεικτα αποτελέσματα. Τον Μάρτιο του 1980 ανακοίνωσε μια σειρά περικοπών δαπανών προκειμένου να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό. Ως κίνηση ήταν ευπρόσδεκτη. Εκείνο που ο Volcker και οι συνάδελφοί του στη Fed δεν αγαπούσαν –αλλά ένιωσαν αναγκασμένοι να το υποστηρίξουν δημόσια– ήταν η απόφαση να επιβληθούν "πιστωτικοί ελέγχοι", που έθεταν ουσιαστικά ορισμένα όρια στο πόσα χρήματα θα μπορούσαν οι τράπεζες να δανείζουν και οι άνθρωποι να δανειστούν. Οι Αμερικανοί, πρόθυμοι να δείξουν την υποστήριξή τους, έκοβαν στα δύο τις πιστωτικές τους κάρτες και τις ταχυδρομούσαν στον Λευκό Οίκο. Το αποτέλεσμα, έγραφε αργότερα ο Volcker στα απομνημονεύματά του, ήταν μια ξαφνική πτώση της προσφοράς χρήματος και μια "τεχνητή" ύφεση. Η Fed αναγκάστηκε να κάνει μια σύντομη στροφή, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε χρήμα και πίστη, προτού συνεχίσει τη μάχη κατά του πληθωρισμού το φθινόπωρο του 1980.

    Πειρασμός

    Στα μέσα του 1981 η οικονομία μπήκε σε ακόμη μια ύφεση, τη χειρότερη από τη Μεγάλη Ύφεση του 1929. Το ποσοστό ανεργίας εκτινάχθηκε στο 11%. Η κριτική στη Fed εντάθηκε. Η κεντρική τράπεζα ζήτησε από τον (ύψους 2 μέτρων) Volcker να συμφωνήσει στην παροχή προς τον ίδιο "προστασίας μέσω συνοδού προσωπικής ασφάλειας", δηλαδή στο να έχει τον προσωπικό του σωματοφύλακα.

    Έναν χρόνο αργότερα, ένοπλος άνδρας συνελήφθη καθώς μπήκε στο κτίριο της Fed και απείλησε να θέσει υπό ομηρία το διοικητικό συμβούλιο. Διαδηλωτές οι οποίοι ούρλιαζαν διέκοπταν κατά καιρούς τις ομιλίες του Volcker – και ενίοτε άφηναν αρουραίους (!) ελεύθερους στο ακροατήριο. Ορισμένα μέλη του ομοσπονδιακού Κογκρέσου των ΗΠΑ απειλούσαν τον Volcker με μορφή και καθαίρεση από το αξίωμά του.

    Στα απομνημονεύματά του, ο Αμερικανός πρώην κεντρικός τραπεζίτης έγραφε ότι η μονεταριστική προσέγγιση βοήθησε τον ίδιο και τους συναδέλφους του στη Fed να αντισταθούν στον πειρασμό να ενδώσουν στους επικριτές τους, απλώς επειδή "μαστιγώνονταν στον ιστό", όπως μια σημαία όταν φυσά.

    "Υποθέτω ότι αν κάποιος δελφικός χρησμός είχε ψιθυρίσει στο αυτί μου ότι η πολιτική μας θα είχε ως αποτέλεσμα επιτόκια 20% ή υψηλότερα, μπορεί να είχα ετοιμάσει τις βαλίτσες μου και να κατευθυνόμουν σπίτι μου", έγραφε. "Αυτή η επιλογή, ωστόσο, δεν υπήρχε. Είχαμε ένα μήνυμα να μεταφέρουμε, ένα μήνυμα τόσο προς την κοινή γνώμη όσο και προς τους εαυτούς μας".

    Μέχρι το καλοκαίρι του 1982, ο πληθωρισμός είχε πέσει ξανά σε μονοψήφιο ποσοστό. Ο Volcker, ανήσυχος για τους κινδύνους που θα ενείχε μια πιθανή χρεοκοπία στο Μεξικό και άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής για τις τράπεζες των ΗΠΑ που είχαν δανείσει δισεκατομμύρια δολάρια σε κυβερνήσεις της περιοχής, ακύρωσε το σύντομο φλερτ του με τον μονεταρισμό. Η Fed πέρασε τα επόμενα χρόνια "εκκαθαρίζοντας" μια σειρά από οικονομικές καταστροφές που προέκυψαν από την αυστηρή νομισματική πολιτική της, συμπεριλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης των χρεών της Λατινικής Αμερικής, αφού τόσο πολλά ιδρύματα είχαν υπερχρεωθεί κατά την προηγούμενη εποχή του χαλαρού χρήματος.

    Αξιοπιστία

    Σήμερα, με τη σκληρή της "γερακίσια" γλώσσα και μια σειρά από υπερμεγέθεις αυξήσεις επιτοκίων, η Fed του Powell φαίνεται να προσπαθεί να δείξει ότι κι εκείνη είναι έτοιμη να κάνει ό,τι είναι απαραίτητο για να μειώσει τον πληθωρισμό. Ο θρύλος του Volcker, ωστόσο, του υπερήρωα μαχητή κατά του πληθωρισμού, συχνά παραβλέπει πόσο κόστος είχε εκείνη η μάχη. Χρόνια αργότερα, στις συνομιλίες μαζί του κατά τη διάρκεια συγγραφής των απομνημονευμάτων του, ο Volcker εξακολουθούσε να παλεύει με το ερώτημα εάν θα μπορούσε να είχε κάνει κάτι διαφορετικό ώστε να είχε προκαλέσει μικρότερη ζημία στους Αμερικανούς εργαζόμενους και στην οικονομία.

    "Συνειδητοποιούσα άραγε εκείνη τη στιγμή πόσο ψηλά μπορούσαν να φτάσουν τα επιτόκια πριν μπορέσουμε να κάνουμε λόγο για επιτυχία; Όχι", έγραφε ο Volcker στα απομνημονεύματά του. "Με τη ματιά του σήμερα, υπήρχε καλύτερο μονοπάτι; Όχι απ’ όσο γνωρίζω – ούτε τότε ούτε τώρα".

    Η πραγματική δοκιμασία για τον Powell και τους συναδέλφους του θα είναι εάν μπορούν επίσης να επιμείνουν στην περίπτωση που η οικονομία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα αρχίσουν να δείχνουν σημάδια σοβαρής πίεσης. Ο Volcker είχε υποστηρίξει τον διορισμό του Powell στη θέση του προέδρου της Fed επειδή του άρεσε το γεγονός ότι το υπόβαθρό του βρισκόταν στον χρηματοοικονομικό κλάδο και στο Υπουργείο Οικονομικών – εμπειρία που ο Volcker πίστευε ότι θα τον βοηθούσε να κατανοήσει καλύτερα τις πρακτικές επιπτώσεις των νομισματικών πολιτικών. Υποψιάζομαι ότι ο Volcker θα παρότρυνε τον Powell να "συνεχίσει" γιατί η εναλλακτική είναι να χάσει την αξιοπιστία την οποία ο Volcker πάλεψε τόσο σκληρά για να αποκαταστήσει.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ