Πώς θα ήταν το ΝΑΤΟ - και η Ευρώπη - χωρίς τις ΗΠΑ

Του James Stavridis

Ως πρώην ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ, ποτέ δεν σκέφτηκα ότι οι ΗΠΑ θα αποχωρούσαν από την πιο σημαντική συμμαχία ασφάλειας στον κόσμο. Ωστόσο, η κρίση των τελευταίων εβδομάδων σχετικά με την κυριαρχία της Γροιλανδίας με έκανε να σκεφτώ σοβαρά πώς θα ήταν το ΝΑΤΟ χωρίς το σημαντικότερο μέλος του.

Το ΝΑΤΟ ιδρύθηκε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο από δώδεκα χώρες, δέκα ευρωπαϊκές και δύο βορειοαμερικανικές. Ο Λόρδος Ίσμεϊ, ο πρώτος γενικός γραμματέας, είχε πει τη διάσημη φράση ότι το ΝΑΤΟ υπάρχει για να "κρατήσει τους Ρώσους έξω, τους Αμερικανούς μέσα και τους Γερμανούς κάτω". Είδε την εξέλιξη του Ψυχρού Πολέμου, την απειλή που αποτελούσε η Σοβιετική Ένωση για τη Δυτική Ευρώπη και τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης Γερμανίας. Γνώριζε επίσης ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να επαναλάβουν το λάθος που έκαναν μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: να αποχωρήσουν απλά από την ήπειρο μετά το τέλος των εχθροπραξιών.

Από το 1949 έως σήμερα, η συμμαχία έχει σε μεγάλο βαθμό διατηρήσει τους στόχους του Ίσμεϊ: κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, της κατάρρευσης του κομμουνισμού και της επανένωσης της Γερμανίας, των ατελείωτων διαμαχών σχετικά με την κατανομή των βαρών και της αποστολής του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν μετά την 11η Σεπτεμβρίου, της οποίας ηγήθηκα για τέσσερα χρόνια. Παρά τις πολλές εσωτερικές διαμάχες, η συμμαχία έχει αναπτυχθεί σε 32 χώρες και παραμένει ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια όχι μόνο στη Δυτική Ευρώπη, αλλά και στα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή, την Αρκτική και τα ύδατα της Ευρώπης και της Αφρικής.
 
Ωστόσο, η διαμάχη για τη Γροιλανδία είναι εξίσου έντονη με οποιαδήποτε προηγούμενη ρήξη στη συμμαχία. Σχεδόν 10 ευρωπαϊκές χώρες έστειλαν μικρά στρατεύματα στο νησί τις τελευταίες δύο εβδομάδες, φαινομενικά για να επιθεωρήσουν τις αμυντικές δυνατότητες ενάντια σε μια εισβολή της Ρωσίας και της Κίνας, αλλά κυρίως για να προλάβουν την αμερικανική στρατιωτική επέμβαση με την οποία απείλησε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ. Μέχρι στιγμής έχουν επικρατήσει οι πιο ψύχραιμες φωνές, αλλά το θέμα δεν έχει κλείσει και υπάρχουν πολλά άλλα ζητήματα με τα οποία η Ομάδα Τραμπ φαίνεται έτοιμη να απειλήσει τη διατλαντική ενότητα.

Αξίζει να αναρωτηθούμε: Πώς θα ήταν το ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ;
 
Η Ουάσιγκτον διαθέτει μακράν τον μεγαλύτερο στρατιωτικό προϋπολογισμό της συμμαχίας, που ανέρχεται σε περίπου 900 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ ο Τραμπ πρόσφατα εξέφρασε την ιδέα να τον αυξήσει στα 1,5 τρισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, ο συνολικός αμυντικός προϋπολογισμός της Ευρώπης είναι αρκετά μεγάλος – ο δεύτερος στον κόσμο – και ανέρχεται σε περίπου 400 δισεκατομμύρια δολάρια. Για να έχουμε μια εικόνα, η Ρωσία διαθέτει περίπου 140 δισεκατομμύρια δολάρια και η Κίνα περίπου 250 δισεκατομμύρια δολάρια. Και με τις νέες δεσμεύσεις των ευρωπαϊκών χωρών να φτάσουν το 5% του ΑΕΠ (3,5% για καθαρές στρατιωτικές δαπάνες και 1,5% για σχετικές υποδομές και κυβερνοικανότητες), πολλά χρήματα χρησιμοποιούνται για την άμυνα από τη μία ως την άλλη όχθη του Ατλαντικού.
 
Μια άλλη μεγάλη απώλεια για τη συμμαχία που θα προκαλούσε η αποχώρηση των ΗΠΑ θα ήταν η μείωση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης και όλων των σχετικών τεχνολογικών δυνατοτήτων. Οι Lockheed Martin, Northrop Grumman, Boeing, General Dynamics και RTX (πρώην Raytheon) είναι τεράστιοι ανάδοχοι έργων, και περίπου οι μισές από τις 25 κορυφαίες αμυντικές εταιρείες στον κόσμο βρίσκονται στις ΗΠΑ. Ωστόσο, η Ευρώπη διαθέτει μια αρκετά ισχυρή βιομηχανική βάση, με οκτώ από τους 25 κορυφαίους εργολάβους, μεταξύ των οποίων οι BAE (Ηνωμένο Βασίλειο), Leonardo (Ιταλία), Airbus (Γαλλία/Γερμανία), Thales (Γαλλία), Saab (Σουηδία) και Rheinmetall (Γερμανία).

Οι ΗΠΑ παράγουν τα υψηλότερα επίπεδα τεχνολογίας, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου μεριδίου των μαχητικών αεροσκαφών πέμπτης γενιάς, όπως το F-35, των καλύτερων drones μεγάλης αντοχής για αναγνώριση και επίθεση, των κορυφαίων συστημάτων αεράμυνας, συμπεριλαμβανομένων των Patriot και THAAD, και των καλύτερων δορυφόρων, που είναι το κλειδί για τη συνολική παροχή/ανταλλαγή πληροφοριών. Ωστόσο, η Ευρώπη κατασκευάζει πολεμικά πλοία και υποβρύχια που είναι πιο γρήγορα και με δυνατότητες που ανταγωνίζονται πολλές κατηγορίες των αμερικανικών. Και χάρη στην πρόσφατη στήριξη προς την Ουκρανία, οι Ευρωπαίοι ξεπερνούν γρήγορα τις ΗΠΑ στην παραγωγή αρμάτων μάχης, ολμοβόλων και πυρομαχικών.
 
Η Ευρώπη θα ήταν σε θέση να καλύψει γρήγορα τη διαφορά σε συστήματα χαμηλότερης τεχνολογίας, όπως τα drones μικρότερης αντοχής, τα μικρά όπλα, τα ελικόπτερα και τα μεταγωγικά αεροσκάφη, καθώς και τα συστήματα αεράμυνας μικρής εμβέλειας και τους πυραύλους επιφανείας. Πόσο γρήγορα θα μπορούσαν οι ευρωπαϊκές εταιρείες να αναπαράγουν την αμερικανική στρατιωτική τεχνολογία που αποχωρεί; Χρειάζονται πιθανώς πέντε χρόνια για την ανάπτυξη, αλλά δεν είναι άπιαστο.

Όσον αφορά στη στρατιωτική ισχύ, ενώ οι ΗΠΑ μπορούν να βασίζονται σε μια δύναμη που αποτελείται αποκλειστικά από εθελοντές, πολλά ευρωπαϊκά μέλη της συμμαχίας εξετάζουν κάποια μορφή στράτευσης. Εννέα χώρες την εφαρμόζουν ήδη, συμπεριλαμβανομένων και των δύο σκανδιναβικών μελών, ενώ η Γερμανία πρόκειται να την επαναφέρει.
 
Υπάρχει φυσικά το σημαντικό πρόβλημα της πυρηνικής ασπίδας. Αν και το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία διαθέτουν μικρές (αλλά καλά εκπαιδευμένες) πυρηνικές δυνάμεις, η Ευρώπη δεν θα έχει πλέον τη στρατηγική προστασία που της παρέχει η Ουάσιγκτον. Έτσι, τα ευρωπαϊκά κράτη ενδέχεται να αναγκαστούν να ενισχύσουν τις δικές τους δυνατότητες, με τη Γερμανία και την Πολωνία να εντάσσονται πιθανώς στο κλαμπ των πυρηνικών. Ή θα μπορούσαν ενδεχομένως να διαπραγματευτούν ένα πλαίσιο με τις ΗΠΑ για τη διατήρηση μιας κοινής πυρηνικής δύναμης για κάποιο χρονικό διάστημα.

 Ένας τεράστιος άσος στο μανίκι της Ευρώπης είναι ότι ένα ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ δεν θα τις ίδιες παγκόσμιες ευθύνες - που καθοδηγούνται από τις αμερικανικές προτεραιότητες - που οδήγησαν τη συμμαχία σε πολέμους στο Αφγανιστάν και το Ιράκ. Το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να επικεντρωθεί περισσότερο στη γειτονιά του, ιδίως στην προστασία της Ουκρανίας - η οποία είναι πιο πιθανό να ενταχθεί τελικά σε ένα ΝΑΤΟ χωρίς ΗΠΑ. Η συμμαχία θα εξακολουθούσε να έχει έξι χώρες στην Αρκτική.

Εάν οι ΗΠΑ προχωρήσουν στην πιο στενή εστίαση στο Δυτικό Ημισφαίριο - όπως προτείνουν τόσο η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας όσο και η Στρατηγική Εθνικής Άμυνας - υποψιάζομαι ότι τα υπόλοιπα 31 κράτη μέλη του ΝΑΤΟ θα είναι τελικά... μια χαρά. Και με την προσθήκη της Ουκρανίας - με 40 εκατομμύρια κατοίκους και έναν πολύ έμπειρο στρατό - η συμμαχία θα επιστρέψει στα 32 μέλη.
 
Ας ελπίσουμε ότι οι ΗΠΑ θα παραμείνουν σταθερές στη δέσμευσή τους στον Οργανισμό, αλλά υποψιάζομαι ότι οι Ευρωπαίοι αρχίζουν να σκέφτονται άλλες επιλογές για την άμυνά τους. Αρκετοί με ρωτούν συνεχώς: "Ποιος θα κερδίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, οι Ρώσοι ή οι Ουκρανοί;" Ο πραγματικός νικητής θα μπορούσαν να είναι οι Ευρωπαίοι, εάν ενωθούν και δημιουργήσουν μια ισχυρότερη πανευρωπαϊκή άμυνα. Ας ελπίσουμε ότι αυτό θα γίνει στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και μαζί με τις ΗΠΑ. Αλλά αν χρειαστεί, νομίζω ότι θα μπορούσαν να το κάνουν και μόνοι τους.

Απόδοση - Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου

*Ο Stavridis είναι επίτιμος κοσμήτορας της Σχολής Νομικής και Διπλωματίας Fletcher του Πανεπιστημίου Tufts. Συμμετέχει στα διοικητικά συμβούλια της Aon, της Fortinet και της Ankura Consulting Group.