Τι θέλει στη Γροιλανδία ο Τραμπ

Του Κώστα Ράπτη

Τη Γροιλανδία ή το ΝΑΤΟ; Το δίλημμα αυτό θέτει στον εαυτό του ο Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με τη συνέντευξη που παραχώρησε στους New York Times, καθώς με ευθύνη του ιδίου αναζωπυρώθηκε η φιλολογία σχετικά με την απαίτηση να περιέλθει με κάποιον τρόπο στον έλεγχο των ΗΠΑ η Γροιλανδία, αυτόνομο έδαφος υπό το στέμμα της Δανίας. Μια φιλολογία την οποία βεβαίως η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα το περασμένο Σάββατο, καθώς και η αποδέσμευση των ΗΠΑ από 60 διεθνείς συμφωνίες καθιστά περισσότερο πιστευτή.

"Η συμβουλή μου προς τους Ευρωπαίους ηγέτες και οποιονδήποτε άλλον θα είναι να πάρουν στα σοβαρά τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών", δήλωσε χαρακτηριστικά σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς, τονίζοντας ότι αν οι σύμμαχοι δεν πάρουν στα σοβαρά την ασφάλεια του εδάφους της Γροιλανδίας, τότε είναι η Ουάσινγκτον που θα πρέπει να κάνει κάτι.

Η παραζάλη που προκαλεί το σοκ της αμερικανικής ρητορικής δεν βοηθά πάντως στο να ξεκαθαρίσουν οι πραγματικοί στόχοι της κυβέρνησης Τραμπ. Πρόκειται για εκβιασμό, προκειμένου οι Ευρωπαίοι να δεσμευθούν εντονότερα στην ασφάλεια της Αρκτικής, η οποία αποτελεί κρίσιμο μέτωπο του νέου Ψυχρού Πολέμου; Πρόκειται για ωμή εδαφική διεκδίκηση, καθώς ο απευθείας έλεγχος προσφέρει περισσότερα από ό,τι μια "συμφωνία σε ένα χαρτί", όπως ανέφερε ο ίδιος ο Τραμπ; Προτίθεται άραγε η Ουάσινγκτον να υλοποιήσει τον στόχο της αυτόν ακόμη και με στρατιωτικά μέσα ή μήπως με εξαγορά;

Πρώτες ευρωπαϊκές αντιδράσεις

Η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της και μόνο η Δανία και η Γροιλανδία μπορούν να αποφασίσουν για τα θέματα που αφορούν τις σχέσεις τους, τονίζουν σε κοινό ανακοινωθέν που εξέδωσαν οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Ισπανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Δανίας.

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, προειδοποίησε: "Εάν οι ΗΠΑ επιλέξουν να επιτεθούν στρατιωτικά σε μια άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, τότε όλα σταματούν, συμπεριλαμβανομένου του ΝΑΤΟ και, επομένως, της ασφάλειας που έχει καθιερωθεί από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου".

Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, πάλι, στην ετήσια ομιλία του περί εξωτερικής πολιτικής διεκτραγώδησε την επιστροφή του αποικιοκρατικού πνεύματος, την αποδέσμευση της Αμερικής από τους διεθνείς κανόνες που η ίδια είχε προωθήσει, και συνολικά την εικόνα ενός κόσμου "αρπακτικών παγκόσμιων δυνάμεων που επιδιώκουν να διαιρέσουν τον πλανήτη σε σφαίρες επιρροής".

Περισσότερο ψύχραιμη (και περισσότερο κοντινή στον Τραμπ) η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζιόρτζια Μελόνι, δήλωσε: "Δεν πιστεύω ότι υπάρχει πιθανότητα να πραγματοποιηθεί αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στη Γροιλανδία. Είναι κάτι που δεν θα συνέφερε κανέναν, ούτε και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Θεωρώ ότι η κυβέρνηση Τραμπ, με πολύ κατηγορηματικό τρόπο, επικεντρώνει την προσοχή στη στρατηγική σημασία της Αρκτικής. Αυτό, όμως, αφορά και εμάς, πρόκειται για συζήτηση που γίνεται και εντός του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε.".

Σε κάθε περίπτωση, συνιστά ακραία εκδοχή της ειρωνείας της Ιστορίας το ότι έπειτα από τέσσερα χρόνια ευρωπαϊκού συναγερμού για την απειλή ασφαλείας από τη Ρωσία και ανησυχίας για τυχόν χαλάρωση της διατλαντικής σχέσης, τη σοβαρότερη απειλή ακρωτηριασμού ευρωπαϊκού κράτους έρχονται να εκφράσουν ο ένοικος του Λευκού Οίκου και οι συν αυτώ. Και την ειρωνεία καθιστά εντονότερη το ότι η τελευταία φορά κατά την οποία οι ΗΠΑ επέκτειναν την επικράτειά τους μέσω εξαγοράς (όπως λ.χ. έπραξαν με τη Λουιζιάνα και την Αλάσκα) ήταν όταν απέκτησαν τις άλλοτε δανικές Παρθένες Νήσους, αφότου, βεβαίως, το Κογκρέσο ενέκρινε το σχετικό κονδύλι.

Διαβουλεύσεις ενόψει

Ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάρκο Ρούμπιο, έκανε γνωστό ότι πρόκειται να έχει την ερχόμενη εβδομάδα συνάντηση με Δανούς αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένων και εκπροσώπων της τοπικής κυβέρνησης της Γροιλανδίας, την ώρα που η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου ανακοίνωνε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει "επισταμένως" την "αγορά" της Γροιλανδίας, μη αποκλείοντας πάντως και τη στρατιωτική επιλογή.

"Προτρέπουμε την τωρινή κυβέρνηση να εμπλακεί σε έναν διάλογο με τις ΗΠΑ χωρίς τη Δανία", δήλωσε ο Πέλε Μπρόμπεργκ, ο ηγέτης του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης Naleraq και επιφανέστερη πολιτική φωνή υπέρ της ανεξαρτητοποίησης της Γροιλανδίας από τη Δανία.

Στη Ουάσινγκτον πάντως τα σχέδια του Τραμπ δεν έχουν μόνο υποστηρικτές. Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής της Λουιζιάνα, Τζον Κένεντι, δήλωσε ότι ακόμα και ένας "μέτρια έξυπνος μαθητής του Γυμνασίου" θα ήξερε ότι το να εισβάλει κανείς στη Γροιλανδία θα ήταν "ακραία βλακεία". Ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής της Γιούτα, Τζον Κέρτις, έγραψε πως, ενώ η ενίσχυση των συμπράξεων με τη Δανία και τη Γροιλανδία είναι σημαντική, η χρήση στρατιωτικής ισχύος δεν αρμόζει, δεν είναι απαραίτητη και δεν είναι κάτι που ο ίδιος θα υποστηρίξει. Ο επίσης Ρεπουμπλικανός βουλευτής Ντον Μπέικον της Νεμπράσκα υπογράμμισε πως οι δηλώσεις της κυβέρνησης για τη Γροιλανδία προκαλούν ζημιά και υπάρχει κίνδυνος να αποξενώσουν εταίρους στο ΝΑΤΟ.

Η αρκτική διαδρομή και οι σπάνιες γαίες

Η αρπαγή της Γροιλανδίας αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής, αλλά όχι για τον λόγο που δηλώνει ο Τραμπ, υποστηρίζει το Eurointelligence.

Οι ΗΠΑ δεν χρειάζεται να μετατρέψουν τη Γροιλανδία σε προτεκτοράτο, ώστε να μπορούν να κατασκευάσουν στρατιωτικές βάσεις. Η Δανία θα ήταν πολύ χαρούμενη να δώσει στις ΗΠΑ κάποια ακίνητη περιουσία στο νησί. Το ευρύτερο ζήτημα που διακυβεύεται για τις ΗΠΑ είναι η αυξανόμενη γεωπολιτική σημασία της Αρκτικής Θάλασσας. Η Ρωσία υπήρξε από πάντα μια αρκτική υπερδύναμη. Τώρα, μαζί της είναι και η Κίνα σε μια στρατηγική συμμαχία στην περιοχή.

Καθώς οι πάγοι λιώνουν, η Κίνα βλέπει την αρκτική διαδρομή ως ένα σημαντικό εφεδρικό αντίγραφο των υπαρχόντων Δρόμων του Μεταξιού. Η Κίνα χρειάζεται μια εναλλακτική εμπορική διαδρομή σε περίπτωση θαλάσσιου αποκλεισμού του Στενού της Μαλάκκας από το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ, κάτι που θα ήταν πολύ πιθανό εάν η Κίνα εισβάλει στην Ταϊβάν.

Το ΝΑΤΟ έχει παραμελήσει την Αρκτική, εν μέρει επειδή τα σκανδιναβικά μέλη του ΝΑΤΟ και ο Καναδάς δεν ήθελαν το ΝΑΤΟ να δραστηριοποιηθεί στην περιοχή της Αρκτικής.

Κατά το Eurointelligence, οι πρώτες ύλες της Γροιλανδίας επίσης εξηγούν το αμερικανικό ενδιαφέρον, ιδίως τα αποθετήρια σπάνιων γαιών. Εκτίμηση του Internationale Politik Quarterly κάνει λόγο για συνολικά 42 μετρικούς τόνους, όγκος ισοδύναμος με αυτόν των κοιτασμάτων της Κίνας.