Το Σιδηρούν Παραπέτασμα στην ενέργεια είναι εδώ

Του Liam Denning

Οι λάμπες δεν σβήνουν ακόμη στα μήκη και στα πλάτη της Ευρώπης. Όμως πραγματικά το φως τους θαμπώνει από τη σκιά της Ρωσίας. Με την εισβολή στην Ουκρανία, οι ήδη "στενεμένες" αγορές ενέργειας αποκτούν πια ξεκάθαρες ρωγμές, αυξάνοντας την προοπτική όχι μόνο υψηλών τιμών, αλλά και πραγματικών σοκ.

Ως απάντηση στην εισβολή, οι ΗΠΑ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλοι σύμμαχοι διεξάγουν μια εκπληκτικά συνεκτική και επιθετική μορφή οικονομικού πολέμου. Η πρόσβαση της Ρωσίας σε κεφάλαιο, μαζί και σε πολλά αγαθά και υπηρεσίες, έχει περιοριστεί σοβαρά τόσο από τις επίσημες κυρώσεις όσο και από τις "αυτοκυρώσεις" ξένων εταιρειών.

Αυτές περιλαμβάνουν την οικονομική πηγή ζωής της Ρωσίας: τις εξαγωγές ενέργειας. Εκατομμύρια βαρέλια ρωσικού πετρελαίου, σε μεγάλη έκπτωση, δεν μπορούν να βρουν αγοραστές. Και οι δυτικοί κολοσσοί πετρελαίου, συμπεριλαμβανομένης της BP και της Exxon Mobil, απομακρύνονται από επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων στη χώρα. Η εξάρθρωση και η καθαρή συμπίεση είναι εμφανείς, με το αργό πετρέλαιο Brent να ξεπερνά τα 135 δολάρια το βαρέλι σε ένα σημείο το σαββατοκύριακο, παρόλο που η έκπτωση στο αργό πετρέλαιο των Ουραλίων εκτινάχθηκε.

Χειρότερα από τον Πόλεμο του Κόλπου (1990-1991)

Για πολλούς από εμάς, η πιο κοντινή σύγκριση είναι το εμπάργκο το οποίο επιβλήθηκε στο πετρέλαιο που προερχόταν από το Ιράκ και το κατεχόμενο Κουβέιτ το 1990, το οποίο οδήγησε τις τιμές της βενζίνης σχεδόν σε διπλασιασμό μέσα σε μερικές εβδομάδες. Ωστόσο, αυτό το επεισόδιο ήταν σχετικά σύντομο και συνέβη σε μια εποχή κατά την οποία τα αποθέματα πετρελαίου ήταν σε υψηλά επίπεδα και η Σαουδική Αραβία ήταν έτοιμη να αναπληρώσει τις ελλείψεις.

Η Ρωσία είναι μεγαλύτερος εξαγωγέας τόσο πετρελαίου όσο και φυσικού αερίου (καθώς και μετάλλων, άνθρακα και σιτηρών). Και η Σαουδική Αραβία, καθώς και ο υπόλοιπος OPEC+, φαίνεται τώρα να προτιμούν να διακινδυνεύσουν μια παγκόσμια οικονομική αναταραχή από το να αντιταχθούν στον εταίρο τους στη Μόσχα. Εμείς - ειδικά όσοι είμαστε πολύ νέοι για να θυμόμαστε ακόμη την περίπτωση του Πολέμου του Κόλπου - βρισκόμαστε σε βαθιά, άγνωστα νερά.

Εποχή

Μια μεγάλη διαφορά αφορά την ιστορική εποχή. Η επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία αντιπροσωπεύει έναν ευρύτερο πόλεμο ενάντια στη διεθνή τάξη πραγμάτων, τον οποίο διεξάγει μια πυρηνική δύναμη η οποία εκτείνεται σε δύο ηπείρους. Πιθανότατα επέφερε ένα θανατηφόρο πλήγμα στο ενεργειακό εμπόριο με την Ευρώπη, το οποίο είχε καταφέρει να επιβιώσει στον Ψυχρό Πόλεμο, στο μετασοβιετικό χάος και σε προηγούμενες διαμάχες με τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν. Μια ευρωπαϊκή Σύνοδος Κορυφής αργότερα αυτή την εβδομάδα θα συζητήσει εξαιρετικά φιλόδοξες προτάσεις για τη συνολική διακοπή της σχέσης - και η Ρωσία απειλεί τώρα να το κάνει εκείνη πρώτη. Όλα τα παραπάνω δεν είναι, όπως λένε συνήθως, "παροδικού χαρακτήρα".

Στα παραπάνω προστίθεται η επιτακτική ανάγκη για τις χώρες να απανθρακοποιήσουν τα ενεργειακά τους συστήματα ενόψει του φάσματος της κλιματικής αλλαγής. Η ΕΕ έχει ήδη στόχους μηδενικών εκπομπών οι οποίοι συνεπάγονται τεράστια μείωση των εισαγωγών ρωσικής ενέργειας με την πάροδο του χρόνου.

Η επίθεση στην Ουκρανία αλλάζει τις προτεραιότητες. Η ηλεκτρική ενέργεια με καύση άνθρακα, για παράδειγμα, πιθανότατα θα επανέλθει στο εγγύς μέλλον για να αντισταθμίσει τις ακριβές ή και απούσες εισαγωγές φυσικού αερίου. Όποιος όμως πιστεύει ότι αυτό θα σήμαινε το τέλος των φιλοδοξιών της ΕΕ για το κλίμα, ίσως αγνοεί ότι τώρα υπάρχει πόλεμος. Οι σημερινές ανάγκες, ενώ απαιτούν κάποιους συμβιβασμούς ως προς τις εκπομπές ρύπων, προσθέτουν επίσης μια πιεστική διάσταση ασφάλειας η οποία ενισχύει την ώθηση προς την πράσινη ενέργεια. Είναι απλώς μη ρεαλιστικό να συνδέουμε πλέον τη μοίρα της Ευρώπης με τις ρωσικές εξαγωγές ενέργειας.

Ευκαιρία και πρόκληση

Από ορισμένες απόψεις, οι υψηλές και ασταθείς τιμές των ορυκτών καυσίμων είναι μια ώθηση για εναλλακτικές λύσεις όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ωστόσο, το σημερινός χάος προμηνύει επίσης προβλήματα και για την καθαρή τεχνολογία.

Ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα είναι προϊόν μιας εποχής παγκοσμιοποίησης η οποία ξεκίνησε στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και επεκτάθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου, η οποία συνέδεε ακόμη και γεωπολιτικούς αντιπάλους, διατήρησε τις τιμές εξαιρετικά σταθερές και προσιτές για μεγάλο μέρος αυτής της εποχής. Για πράγματα όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και οι μπαταρίες, οι μεταφορές τεχνολογίας και η δύναμη της κινεζικής βιομηχανίας που συνδυάζεται με κρατικές επιδοτήσεις σε άλλα σημεία του κόσμου προκάλεσαν μια απότομη πτώση του κόστους.

"Αντίο"

Λοιπόν, αντίο σε όλα αυτά. Χρόνια πριν από την επίθεση της Ρωσίας, η παγκοσμιοποίηση γενικά και ειδικότερα στις ενεργειακές αγορές είχε δεχθεί επίθεση.

Η ατζέντα του τέως προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για την "ενεργειακή κυριαρχία" συνέδεε ρητά τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου των ΗΠΑ με γεωπολιτική μόχλευση. Η ενέργεια όλων των τύπων εμφανιζόταν σε εξέχουσα θέση στον εμπορικό του πόλεμο με την Κίνα. Ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν μπορεί να μην είναι υπέρμαχος της ελευθερίας του fracking (μεθόδου της υδραυλικής ρωγμάτωσης για εξόρυξη πετρελαίου - αερίου), ωστόσο σίγουρα έχει χρησιμοποιήσει την πράσινη βιομηχανική πολιτική του ως όπλο στην ίδια αντιπαράθεση.

Από την πλευρά της, η Κίνα έχει εργαστεί επιμελώς για να χτίσει ηγετικές θέσεις σε αρκετούς τομείς καθαρής τεχνολογίας και, με ανήσυχο το βλέμμα προς τον πόλεμο στην Ουκρανία, προειδοποιεί ενάντια στη δημιουργία μιας νέας "έκδοσης" του ΝΑΤΟ στον Ειρηνικό. Εν τω μεταξύ, ο Γερμανός υπουργός Οικονομίας Ρόμπερτ Χάμπεκ, σε σχόλια στο Reuters το σαββατοκύριακο σχετικά με ένα ταμείο 200 δισεκατομμυρίων ευρώ για τον βιομηχανικό μετασχηματισμό, μίλησε για την "ανάγκη να επενδύσουμε στην ενεργειακή μας ανεξαρτησία" (η υπογράμμιση δική μου).

Η υποφώσκουσα λογική εδώ επεκτείνεται ίσως πίσω στη χρηματοοικονομική κρίση του 2008 και στη γαλαντομία των κυβερνήσεων στην προσπάθειά τους να την μετριάσουν. Όπως συμπέρανε η ClearView Energy Partners, εταιρεία ανάλυσης με έδρα την Ουάσιγκτον, σε μια έκθεση το περασμένο καλοκαίρι:

"Στον βαθμό που τα δημοσιονομικά κίνητρα προάγουν τον προστατευτισμό, έχουμε υποστηρίξει ότι η πρόσφατη έκρηξη πράσινων δαπανών ανάκαμψης θα μπορούσε να μετατρέψει τον τρέχοντα εμπορικό πόλεμο σε εμπορικό πόλεμο υδρογονανθράκων".

Δασμοί

Με άλλα λόγια, εάν έχετε ήδη ξοδέψει πολλά για την εγχώρια οικονομία σας και τώρα πρόκειται να ξοδέψετε πολλά ακόμη για την απαλλαγή της από τον άνθρακα, ίσως δεν θέλετε άλλες χώρες να σας παρακάμπτουν με φθηνότερες εξαγωγές που δεν συνυπολογίζουν το κόστος των εκπομπών ρύπων. Η ΕΕ, που τώρα εξετάζει μια τεράστια έκδοση κοινών ομολόγων για την αναμόρφωση των ενεργειακών και στρατιωτικών της δυνατοτήτων, δεν θα θέλει όλα αυτά να δαπανηθούν αλλού. Αυτός είναι ο τρόπος σκέψης πίσω από τον προτεινόμενο μηχανισμό προσαρμογής εκπομπών ρύπων από την ΕΕ - και τέτοιοι δασμοί έχουν τον τρόπο να εξαπλώνονται, ακόμη και στις "ντροπαλές" ως προς τον φόρο άνθρακα ΗΠΑ.

Η Ρωσία, της οποίας η οικονομία είναι "καμίνι", θα έχανε τα περισσότερα εάν αυτοί οι δασμοί γίνονταν κοινός τόπος. Και αυτό ακόμη και πριν δώσει στη Δύση πρόσθετο λόγο να την απομονώσει. Ωστόσο, οι δασμοί, όπως και οι κυρώσεις, είναι όπλα αμοιβαίας καταστροφής. Η διακοπή του ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, επίσημα ή όχι, είναι ξεκάθαρα πληθωριστική για το ενεργειακό κόστος, όπως θα σας έλεγε κάθε οθόνη συναλλαγών σήμερα.

Ωστόσο η αποπαγκοσμιοποίηση θα κάνει το ίδιο και για την καθαρή τεχνολογία ή τουλάχιστον για τα πιο τεχνολογικά σύνθετα κομμάτια της. Κοιτάξτε τι συνέβη μόλις σήμερα στο νικέλιο, ένα κρίσιμο συστατικό σε πολλές τεχνολογίες μπαταριών, για το οποίο η Ρωσία είναι σημαντικός προμηθευτής. Σίγουρα, πρόκειται για μια σύντομη συμπίεση, ωστοσο δεν παύει να είναι υπαρκτή.

Ένα μάθημα το οποίο μάθαμε ξανά τον περασμένο χρόνο είναι ότι η αυξανόμενη ζήτηση σε συνδυασμό με τη διαταραχή της προσφοράς οδηγεί σε κάτι που οποιοσδήποτε κάτω των 30 ετών επίσης δεν θυμάται: σε πληθωρισμό. Είμαστε μπροστά σε μια στιγμή κατά την οποία οι κυβερνήσεις ετοιμάζονται να ανασυγκροτήσουν ριζικά τις οικονομίες τους για να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή - ακόμη και τη στιγμή που το διεθνές εμπόριο ενεργειακών εμπορευμάτων και τεχνολογίας διαρρηγνύεται.

Στον δρόμο προς τη μετάβαση, κατά κάποιο τρόπο σκοντάψαμε στην ενεργειακή "διαμερισματοποίηση" του κόσμου.