Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 14-Ιαν-2021 00:08

    Η απελευθέρωση του "τέρατος" και το τέλος των αναστολών

    Η απελευθέρωση του "τέρατος" και το τέλος των αναστολών
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Cass R. Sunstein

    Η 6η Ιανουαρίου 2021 είναι μια ημέρα η οποία θα πρέπει να περάσει στην ιστορία ως θλιβερή "επέτειος" του αίσχους - μια ημέρα κατά την οποία οι θεμελιώδεις θεσμοί των ΗΠΑ δέχτηκαν ξαφνική και δόλια επίθεση.

    Θα χρειαστεί πολύς καιρός για να κατανοήσουμε πλήρως γιατί και πώς το πολιτικό πάθος ξεπέρασε το όριο που το μετέτρεψε σε "ανταρσία" μέσα στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ, ωστόσο η έρευνα στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών φωτίζει ήδη ένα μέρος της εικόνας.

    Τα μακροχρόνια συναισθήματα οργής, ταπείνωσης, ρατσισμού και μίσους δεν "εξερράγησαν" αυθόρμητα. Τροφοδοτήθηκαν και απελευθερώθηκαν, κυρίως από τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Αυτή η απελευθέρωση μετέτρεψε τα συγκεκριμένα συναισθήματα σε δράση.

    Η "αντιποίηση προτίμησης"

    Η θεμελιώδης ιδέα, την οποία επεξεργάστηκε λαμπρά ο οικονομολόγος του Πανεπιστημίου Duke, Timur Kuran, περιλαμβάνει την λεγόμενη "αντιποίηση προτίμησης". Το σημείο εκκίνησης του Kuran είναι ότι για καλό ή για κακό, οι επιθυμίες, οι πεποιθήσεις και οι αξίες των ανθρώπων συχνά παραμένουν αναγκαστικά σιωπηρές λόγω των επικρατούντων κοινωνικών κανόνων.

    Εάν περιφρονεί κανείς τους μετανάστες ή μισεί τους εβραίους, μπορεί να διατηρεί τις σκέψεις του για τον εαυτό του, επειδή πιστεύει ότι οι άλλοι άνθρωποι σκέφτονται διαφορετικά - και ίσως θα τον μισούσαν αν ήξεραν τι σκέφτεται. Ο ισχυρισμός του Kuran είναι ότι όταν πολλοί άνθρωποι σιωπούν, οι συνθήκες είναι ώριμες για κάποιου είδους έκρηξη. Ωστόσο ακριβώς λόγω του χαρακτήρα αυτής της αυτο-λογοκρισίας, είναι αδύνατο να προβλεφθεί πώς, πότε ή εάν τελικώς θα συντελεστεί πραγματικά αυτή η έκρηξη.

    Μόλις οι άνθρωποι αρχίσουν να μαθαίνουν ότι άλλοι άνθρωποι πράττουν ακριβώς αυτά που σκέφτονται, ενδέχεται να αρχίσουν να μιλούν και να ενεργούν, επειδή θεωρούν ότι τους έχει δοθεί η σχετική "άδεια". Συνήθως, εκείνο που χρειάζεται είναι ένα είδος κρίσιμης μάζας που οδηγεί στη διάβρωση ή την κατάρρευση των κοινωνικών κανόνων, επιτρέποντας μερικές φορές μέχρι και εκδηλώσεις πρωτοφανούς αγριότητας.

    Ο ρόλος των ηγετών

    Μερικές φορές μια εξέχουσα προσωπικότητα, όπως ένας κρατικός ηγέτης, μπορεί να εξελιχθεί σε καταλύτη για μια τέτοια εξέλιξη. Η Νύχτα των Κρυστάλλων - κατά την οποία οι Ναζί υπό τον Γερμανό καγκελάριο Αδόλφο Χίτλερ έκαψαν συναγωγές και σκότωσαν περί τους 100 εβραίους τον Νοέμβριο του 1938 - αποτελούν φρικτό παράδειγμα αυτού του ρόλου.

    Για να δει κανείς τι "εξαπέλυσε" ο Τραμπ στις 6 Ιανουαρίου, ας αναλογιστεί την παρακάτω εκδοχή του "πειράματος της φρουτόμυγας".

    Στα τέλη του 2020, οι οικονομολόγοι Leonardo Bursztyn του Πανεπιστημίου του Σικάγου, Georgy Egorov του Northwestern University και Stefano Fiorin του Πανεπιστημίου Bocconi δημοσίευσαν ένα δοκίμιο που έθετε μια απλή ερώτηση: η πολιτική επιτυχία του Τραμπ επηρέασε την προθυμία των Αμερικανών να υποστηρίξουν, δημόσια, μια ξενοφοβικού χαρακτήρα οργάνωση;

    Δύο εβδομάδες πριν από τις εκλογές του 2016, ο Bursztyn και οι συνάδελφοί του "στρατολόγησαν" για την έρευνά τους 458 άτομα από οκτώ πολιτείες στις οποίες ο Τραμπ ήταν σίγουρο ότι θα κέρδιζε: Αλαμπάμα, Αρκάνσας, Αϊντάχο, Νεμπράσκα, Οκλαχόμα, Μισισίπι, Δυτική Βιρτζίνια και Ουαϊόμινγκ. Στους μισούς συμμετέχοντες είχε ειπωθεί  ότι ο Τραμπ θα κέρδιζε. Οι άλλοι μισοί δεν έλαβαν πληροφορίες για την προβλεπόμενη νίκη του Ρεπουμπλικανού μεγιστάνα.

    Στη συνέχεια ρωτήθηκαν όλοι οι συμμετέχοντες εάν εξουσιοδοτούσαν τους ερευνητές να δωρίσουν χρήματα στην Ομοσπονδία για την Μεταρρύθμιση του Συστήματος Μετανάστευσης στην Αμερική (FAIR), μια αντι-μεταναστευτική οργάνωση της οποίας ο ιδρυτής έχει γράψει: "Έχω καταλήξει στην άποψη ότι, για την διατήρηση της ευρωπαϊκής-αμερικανικής κοινωνίας και του πολιτισμού της, απαιτείται μια ευρωπαϊκή-αμερικανική πληθυσμιακή πλειοψηφία - και μάλιστα εμφατική". Το Southern Poverty Law Center ταξινομεί την FAIR ως οργάνωση μίσους με διασυνδέσεις με οργανώσεις λευκών ρατσιστών (η ίδια η FAIR απορρίπτει την σχετική ταξινόμησή της, καθώς και την ύπαρξη τέτοιων διασυνδέσεων).

    Η άρση των "αναστολών"

    Στο πείραμα, οι μισοί συμμετέχοντες έλαβαν διαβεβαιώσεις ότι η απόφασή τους να εγκρίνουν μια τέτοια δωρεά θα ήταν ανώνυμη. Στους άλλους μισούς, δεν δόθηκε καμιά τέτοια διαβεβαίωση.

    Για όσους δεν ήταν ενήμεροι για την αναμενόμενη νίκη του Τραμπ στην πολιτεία τους, η ανωνυμία είχε μεγάλη σημασία: οι περισσότεροι εξ αυτών ενέκριναν την δωρεά υπό τον όρο της ανωνυμίας. Για εκείνους ωστόσο που ενημερώθηκαν ότι ο Τραμπ πιθανότατα θα κέρδιζε, η ανωνυμία δεν είχε καμία σημασία!

    Το βασικό εύρημα, λοιπόν, είναι ότι όταν δόθηκε στους ανθρώπους ένα σαφές μήνυμα ότι ο Τραμπ - ο οποίος αποτελούσε διαπρύσιο κήρυκα της ξενοφοβίας - θα κέρδιζε τη λαϊκή ψήφο στην πολιτεία τους, εκείνοι ένιωθαν ελεύθεροι να πουν δημόσια όσα σκέφτονταν ιδιωτικά (στη συγκεκριμένη περίπτωση η δημόσια δήλωση ήταν η επώνυμη δωρεά).

    Από εκεί προέρχεται και ο εύστοχος τίτλος που έδωσαν οι ερευνητές στην έρευνά τους: "Από  τα άκρα στο mainstream: Η διάβρωση των κοινωνικών προτύπων".

    Βεβαίως, υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ μιας δωρεάς σε μια αμφιλεγόμενη οργάνωση και μιας απόφασης να εισβάλει κανείς στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ. Η αξία της μελέτης του Bursztyn και των συναδέλφων του έγκειται ωστόσο στο ειδικό εύρημα ότι, όταν στους άνθρωπους υπενθυμίζεται η δημοτικότητα του Trump, εκείνοι είναι πρόθυμοι να πουν και να κάνουν δημοσίως πράγματα που δεν θα είχαν κάνει πρωτύτερα.

    Η "ομαδική πόλωση"

    Η απελευθέρωση είναι μόνον ένα μέρος της συνολικής εικόνας. Οι επιστήμονες στο πεδίο των κοινωνικών επιστημών έχουν επίσης διερευνήσει την "ομαδική πόλωση", η οποία σημαίνει ότι όταν άνθρωποι συναφών αντιλήψεων συναντώνται, συνήθως καταλήγουν να σκέφτονται μια πιο ακραία εκδοχή αυτού που σκέφτονταν πριν αρχίσουν να αλληλεπιδρούν.

    Επομένως, εάν οι άνθρωποι μίας ομάδας του πληθυσμού ξεκινούν από την πεποίθηση ότι ίσως ο Τζο Μπάιντεν να "έκλεψε" τις εκλογές του Νοεμβρίου, οι συζητήσεις τους μεταξύ τους θα μπορούσαν να τους οδηγήσουν να σκεφτούν ότι ο Μπάιντεν σίγουρα τις "έκλεψε" - και ότι κάτι θα πρέπει να γίνει γι' αυτό, με οποιοδήποτε μάλιστα μέσο.

    Η "απελευθέρωση" και η ομαδική πόλωση μπορεί να καταστούν "τοξικό" μείγμα. Εάν οι κοινωνικοί κανόνες αρχίσουν να εξασθενούν και οι άνθρωποι αρχίσουν να πιστεύουν ότι είναι εντάξει να λένε και να κάνουν φρικτά πράγματα, αυτά τα πράγματα είναι πολύ πιο πιθανό να ειπωθούν και να γίνουν εάν άνθρωποι ανάλογων αντιλήψεων αλληλεπιδρούν ο ένας με τον άλλο. Τα γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου ήταν σίγουρα ένα παράδειγμα αυτής της κοινωνικής μηχανικής.

    Τι μπορεί λοιπόν να γίνει; Η καλύτερη απάντηση είναι και η απλούστερη: δουλειά για την αποκατάσταση των προϋπαρχόντων κανόνων, τη μείωση των "θαλάμων ηχούς" που πολλαπλασιάζουν ένα μήνυμα και των κλειστών "κουκουλιών" πληροφορίας, καθώς και δουλειά για την αύξηση της πιθανότητας διαφορετικών αντιλήψεων άνθρωποι να μιλούν και να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

    Φυσικά, αυτό ευκολότερα λέγεται παρά γίνεται, ειδικά σε ένα περιβάλλον τόσο πολωμένο όσο η πολιτική ζωή των ΗΠΑ σήμερα.

    Ωστόσο, ένα σημείο για να ξεκινήσει κανείς είναι να προσπαθήσει να δημιουργήσει μια σαφή, ενιαία και συνεκτική αφήγηση για την 6η Ιανουαρίου: μια ημέρα καταισχύνης, στην οποία τα θεμελιώδη θεσμικά όργανα των ΗΠΑ δέχθηκαν ξαφνική και δόλια επίθεση.

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ