Του Barry Ritholtz
Τα οικονομικά προβλήματα στη νότια Ευρώπη είναι βαθιά και επώδυνα, αλλά δεν είναι ανεπίλυτα. Ορισμένα από αυτά έχουν αρχίσει ήδη να καταπραΰνονται. Ένα παράδειγμα: Η Ιταλία η οποία έχει αρχίσει να αναπτύσσεται και πάλι μετά από μια περίοδο δυσάρεστης ύφεσης.
Έπειτα υπάρχει και η Ελλάδα, η οποία φαίνεται να οδεύει σε ένα νέο γύρο προβλημάτων. Αν και το συντριπτικό χρέος της και η παραλυτική ανεργία της είναι οικονομικές ασθένειες, η γιατρειά -ή η απουσία αυτής- παραμένει πολιτική.
Πάντα βοηθάει να ξεφεύγουμε από την πεπατημένη για να αποκτήσουμε μία άποψη για την τοπική οικονομία από πρώτο χέρι. Αυτό ακριβώς έκανα ενώ συμμετείχα σε ένα συνέδριο και άλλες εκδηλώσεις την προηγούμενη εβδομάδα στη Νότια Ευρώπη. Όσα ακολουθούν είναι αυτά που άκουσα και είδα.
Η Ελλάδα προφανώς παραμένει μία χώρα σε βαθιά οικονομική δυσχέρεια. Έχει το μεγαλύτερο δημοσιονομικό έλλειμμα στην Ευρώπη, στο 7,2% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Καταβάλλει από τα υψηλότερα επιτόκια στον κόσμο για το χρέος της. Δεν ισχύει και τόσο ότι το Πουέρτο Ρϊκο είναι η Ελλάδα της Αμερικής, αλλά ότι η Ελλάδα είναι το Πουέρτο Ρίκο της Ευρώπης: Της δόθηκαν πολλά δάνεια με ευνοϊκούς όρους τις καλές εποχές και τώρα ήρθε η ώρα να πληρωθεί ο λογαριασμός. Δεν μπορεί ούτε να αποπληρώσει το χρέος της ούτε να το αθετήσει μέσω πτώχευσης και να κάνει μία νέα αρχή. Οι Έλληνες με τους οποίους μίλησα κατηγορούν αποκλειστικά τη Γερμανία για την αδυναμία της χώρας τους να ξεφύγει από το βάρος του χρέους. Έχουν κάποιο δίκιο, αν και η ίδια η Ελλάδα δεν είναι άμοιρη ευθυνών.
Συνάντησα δύο εκπλήξεις στην Ελλάδα, η μία κάπως απογοητευτική και η άλλη πολλά υποσχόμενη. Κατ' αρχάς, έξι χρόνια σε κρίση χρέους, έχει σημειωθεί πολλή μικρή πρόοδος ως προς την οικονομική μεταρρύθμιση. Ο ιδιωτικός τομέας πάσχει από την απουσία ανάπτυξης -ο δημόσιος τομέας πάσχει από την έλλειψη εσόδων λόγω της ενδημικής φοροδιαφυγής που επιδεινώθηκε από αυτή την έλλειψη ανάπτυξης.
Η δεύτερη ήταν η ενέργεια και η δυναμικότητα της επιχειρηματικής τάξης της χώρας. Η Ελλάδα σκιαγραφείται από τους δυσφημιστές της -το κλισέ πως είναι η χώρα με τους μανιώδεις καπνιστές, τους τεμπέληδες και τους πότες πρέπει να πεταχθεί στον κάλαθο των αχρήστων. Οι άνθρωποι που συνάντησα -ομολογουμένως δεν αποτελούν τον μέσο όρο- ήταν δυναμικοί, έξυπνοι και ενθουσιασμένοι για το τι επιφυλάσσει το μέλλον, πάρα τις πολλές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η χώρα.
Αλλά μέχρι να επιλυθεί η κρίση χρέους της Ελλάδας, η οποία δεν γίνεται ευκολότερη από τη δυσλειτουργική κυβέρνηση, δεν διαφαίνεται στον ορίζοντα να μπαίνει τέλος στα οικονομικά δεινά της. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι η Ελλάδα κατά πάσα πιθανότητα θα αποτελεί "βαρίδι” για τη νοτιοευρωπαϊκή οικονομία στο άμεσο μέλλον.
Η Ιταλία αποτελεί μια κάπως πιο φωτεινή περίπτωση. Η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης (μετά τη Γερμανία, τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία και μπροστά από τη Ρωσία) που ξεπερνά τα 2,1 τρισ. δολ. αντιπροσωπεύει σχεδόν το 3,5% της παγκόσμιας οικονομίας. Και η οικονομία της αναπτύσσεται και πάλι, παρότι το ΑΕΠ εξακολουθεί να είναι κατά 250 δισ. δολάρια χαμηλότερο από το υψηλό του 2008.
Η οικονομία της βόρειας Ιταλίας είναι διαφοροποιημένη και κυριαρχείται από μικρού και μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις, πολλές εκ των οποίων επικεντρώνονται σε μοντέρνα, υψηλής ποιότητας αγαθά (ο Νότος τείνει να είναι αγροτικός και να εξαρτάται από τις κρατικές επιδοτήσεις), σύμφωνα με το World Factbook της CIA. Αυτή η εμπορική βάση είναι πηγή σταθερότητας αλλά ενέχει και έναν σημαντικό περιορισμό. Πολλές εταιρείες έχουν προβλήματα κληρονομικής διαδοχής, χαμηλής παραγωγικότητας και περιορισμένης πρόσβασης σε κεφάλαια. Παρότι πόλεις όπως η Ρώμη και άλλοι τουριστικοί προορισμοί ευημερούν, η υπόλοιπη χώρα είχε λίγη ή καθόλου ανάπτυξη, με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ να είναι κολλημένο στα επίπεδα του 1999.
Όπως και η Ελλάδα, η Ιταλία έχει επίσης μια ακμάζουσα οικονομία μετρητών, μεγάλο μέρος εκ της οποίας στοχεύει στην αποφυγή φόρων. Αλλά δεν φτάνει σε καμία περίπτωση την "υψηλή τέχνη” της Ελλάδας. Οι πιστωτικές κάρτες είναι καλοδεχούμενες παντού και με δυσκολία εντόπισα λιανοπωλητές που προσφέρουν εκπτώσεις για μετρητά. Οι ηλεκτρονικές συναλλαγές είναι ο εχθρός της μαύρης αγοράς.
Πρόσφατα, το 2006, τόσο η Ιταλία όσο και η Ελλάδα είναι αναλογία χρέους προς ΑΕΠ περίπου 100%. Από την χρηματοπιστωτική κρίση, η αναλογία της Ιταλίας ανήλθε στο 130%, ενώ αυτή της Ελλάδας εκτοξεύθηκε στο 180%. (Ως μέτρο σύγκρισης, ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι περίπου 87%, ενώ στις ΗΠΑ είναι 104%).
Σε κάποιο σημείο, το χρέος γίνεται "βαρίδι” στην ανάπτυξη, όπως γράφουν οι οικονομολόγοι Carmen Reinhart και Kenneth Rogoff στο βιβλίο τους με τίτλο "Αυτή τη φορά είναι διαφορετικά: Οχτώ αιώνες οικονομικής τρέλας”. Η Ελλάδα φαίνεται να βρίσκεται σε αυτό το σημείο; Η Ιταλία; Ίσως. Θα το διαπιστώσουμε.
