Το Σύνταγμα και οι αντιρρήσεις

Του Μανόλη Καψή

Η αντίδραση ορισμένων στην ιδέα της αναθεώρησης του Συντάγματος μου θύμισε τον καθηγητή Φυσικής στο Γυμνάσιο. Όταν μας έβαζε άσκηση και μας σήκωνε στον πίνακα, ήταν απίστευτα φορτικός και πιεστικός. "Πες μου την απάντηση, δώσε τη λύση, μην καθυστερείς", μας φώναζε, με το που ανεβαίναμε πάνω. "Αντε την ξέρεις, δεν είναι δύσκολο, απάντησε επιτέλους", επέμενε ενώπιον όλων των συμμαθητών, φανερά ανυπόμονος. Και όταν εσύ έδινες- την προφανώς λάθος- απάντηση, εκείνος σχολίαζε χαμογελώντας:

"Βιάστηκες".

Θέλω να πω, είναι κοινός τόπος ότι ζούμε σε μια φάση που η εμπιστοσύνη των πολιτών στο πολιτικό σύστημα και στους δημοκρατικούς θεσμούς, ειδικά στη Δικαιοσύνη, είναι στο μηδέν, (με ευθύνη προφανώς και του πρωθυπουργού και της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας, αλλά όχι μόνο). Γι΄αυτό και είναι και της μόδας τα νέα κόμματα της οργής, που υπόσχονται καθαρά χέρια, και ηθική ανάταση και ότι θα γκρεμίσουν το παλιό και σάπιο σύστημα και άλλα ωραία χρυσαυγίτικα.

Και έρχεται ο πρωθυπουργός, αντιλαμβανόμενος ότι ορισμένα από τα όσα λένε οι θυμωμένοι με το σύστημα έχουν βάση και πρέπει να απαντηθούν και λέει πως πρέπει να αλλάξει, μεταξύ άλλων, το άρθρο 86 για τις ποινικές ευθύνες των υπουργών, που ερμηνεύεται από τον κόσμο ότι οδηγεί στην ασυλία. Αφού μόνο η Βουλή μπορεί να ασκήσει ποινική δίωξη, και προτείνει να έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή οι δικαστές. Μάλιστα. Και λέει ακόμα πως πρέπει να ξαναδούμε και τον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, που καλώς ή κακώς οι πολίτες πιστεύουν ότι καθοδηγείται από την κυβέρνηση και υπακούει σε εντολές, να δούμε λοιπόν ένα άλλο όργανο επιλογής της. Δύο φορές μάλιστα. (Δεν ξέρω αν είναι στις προθέσεις του πρωθυπουργού, αλλά ο Νίκος Αλιβιζάτος έβαλε στα υπό αναθεώρηση άρθρα και τον τρόπο επιλογής των ανεξάρτητων αρχών, ώστε να υπάρχει και σενάριο απεμπλοκής, όταν τα κόμματα δεν συμφωνούν. Όπως συμβαίνει σήμερα. Με αποτέλεσμα να μην αλλάζουν οι επικεφαλής των Αρχών αν και η θητεία τους έχει λήξει εδώ και χρόνια. Γελοιότητες των πολιτικών ηγεσιών που τους εκθέτουν. Μια χαρά, ναι, να το προσθέσουμε λοιπόν.)

Και μετά από όλα αυτά, η απάντηση είναι: "Μητσοτάκη, βιάστηκες;" Είμαστε σε φάση ακραίας πόλωσης που δεν επιτρέπει συναινέσεις, άρα να το αφήσουμε για αργότερα. Σοβαρά; Θυμάστε δηλαδή άλλες εποχές όπου τα κόμματα έδειχναν διάθεση συναίνεσης; Υπήρξαν διαδικασίες όπου δεν εμφιλοχώρησαν μικροκομματικές επιδιώξεις;

Αυτές, στο διάγγελμα του πρωθυπουργού και στη συνέντευξη που ακολούθησε στον Αλέξη Παπαχελά, ήταν ορατές δια γυμνού οφθαλμού. Είναι προφανές ότι ο πρωθυπουργός αναζητά τη "μεγάλη ιδέα" που θα τον οδηγήσει στις εκλογές του 27, ένα σχέδιο μεταρρυθμίσεων που θα του επιτρέψει να επανασυστηθεί ως εκσυγχρονιστής σε ένα μετριοπαθές, φιλελεύθερο αλλά απογοητευμένο κοινό και είναι επίσης προφανές, ότι ορισμένες από τις προτάσεις που εκείνος διατύπωσε σαν μπούσουλας, έχουν σαν βασικό στόχο να στριμώξουν την αντιπολίτευση. Να αξιοποιηθούν για να την εμφανίσουν ως οπισθοδρομική, τοξική, ασυντόνιστη με τους νέους καιρούς και τα νέα ήθη, πολιτικές δυνάμεις δηλαδή κολλημένες στο παρελθόν.

Φαντάζομαι αυτόν τον ρόλο παίζουν συνταγματικές ρυθμίσεις που προτείνει ο πρωθυπουργός, όπως η μονιμότητα στο Δημόσιο και η αξιολόγηση ή τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Ρυθμίσεις που θεωρούνται θετικές και αυτονόητες από τους περισσότερους ψηφοφόρους (και ούτως ή άλλως έχουν λυθεί από την ίδια τη ζωή ή μπορούν να αντιμετωπιστούν με απλό νόμο) και στις οποίες όμως θα δυσκολευτεί ενδεχομένως να συναινέσει η αντιπολίτευση- και  κυρίως το ΠΑΣΟΚ- λόγω των πιέσεων και των ιδεολογικών αγκυλώσεων των κομματικών του στελεχών.

Άλλες πάλι, αν και δεν έχουν συζητηθεί ποτέ, όπως η ιδέα για ένα φρένο χρέους στο Σύνταγμα κατά το γερμανικό πρότυπο ή το θέμα του δημοσιονομικού κόστους στις δικαστικές αποφάσεις, μπορεί να έχουν και μικροκομματική στόχευση- να ενισχύσουν το κυβερνητικό προφίλ όσον αφορά την οικονομική αξιοπιστία- αλλά σίγουρα αξίζει να συζητηθούν.

Δεν περιμένει κανείς φυσικά από την αντιπολίτευση να δώσει και την ψήφο της στις υπό αναθεώρηση διατάξεις, ώστε να σχηματιστεί πλειοψηφία 180 ψήφων στην παρούσα Βουλή, κάτι που θα έδινε στην όποια πλειοψηφία στην επόμενη Βουλή, να αλλάξει τις διατάξεις κατά το δοκούν και με απλή πλειοψηφία 151 ψήφων. Αυτό έγινε το 2019, με την αποσύνδεση της εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας από τις βουλευτικές εκλογές, όπως επεδίωκε η Νέα Δημοκρατία, αλλά καθόλου δεν ήταν έτσι διατυπωμένη η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ όπως αρχικά είχε διατυπωθεί, και η αντιπολίτευση ακόμα το θυμάται υποθέτω. Αλλά άλλο η ψήφος και άλλο η δημιουργική και συναινετική συμμετοχή στη συζήτηση.

Η εποχή προσφέρεται για κορώνες και τοξικότητες- ακόμα και ανοησίες για αποχή από τη διαδικασία της αντιπολίτευσης, ώστε να μην νομιμοποιηθεί η επιχείρηση αναθεώρηση διατυπώνονται (βλ. Καϊδατζής, Μόνο χλεύη στην αναθεωρητική παρωδία, ΕφΣυν)- και σίγουρα θα ακουστούν και χειρότερες, αλλά η ευκαιρία για την Αναθεώρηση δεν πρέπει να χαθεί. Και η θεσμική, δημοκρατική και δημιουργική συμμετοχή της αντιπολίτευσης στη διαδικασία, θα είναι η καλύτερη απάντηση στη μόδα της αντισυστημικότητας που απειλεί την πολιτική σταθερότητα και εν τέλει και την οικονομική μας πρόοδο.