Η εξωτερική πολιτική του Τραμπ μάς γυρνά στον Μεσαίωνα

Του Andreas Kluth

Η αναζήτηση συνεχίζεται για ένα πλαίσιο που θα δώσει νόημα, ή τουλάχιστον θα ονοματίσει, την αινιγματική κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι διεθνείς σχέσεις παγκοσμίως, από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ ορκίστηκε για δεύτερη φορά πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών. Προτείνω τον "νεο-μοναρχισμό". Με μια πρώτη - και με δεύτερη - ματιά, θα έλεγα ότι ταιριάζει.

Ας ξεκινήσουμε από μια ανακεφαλαίωση των επιθέτων που έχουν σαφώς αποτύχει. Ο Τραμπ προφανώς δεν είναι απομονωτιστής, γιατί, για αρχή, συνεχίζει να βομβαρδίζει ξένες χώρες - υπό την προϋπόθεση ότι είναι αρκετά αδύναμες ώστε να μην ανταποδώσουν παρά μόνο συμβολικά πυρά. Αυτή τη στιγμή, σκέφτεται να ξαναχτυπήσει το Ιράν.

Ούτε είναι ρεαλιστής, επειδή πάρα πολλά από αυτά που κάνει - από το να ξεκινά τυχαίους εμπορικούς πολέμους μέχρι να προσβάλλει συμμάχους ή να επιτρέπει στην Κίνα να έχει αμερικανικά μικροτσίπ τελευταίας τεχνολογίας - βλάπτουν αντί να βοηθούν τα εθνικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Τραμπ είναι σίγουρα συναλλακτικός. Αλλά αυτή η "ταμπέλα" υπονοεί απλώς ότι σκέφτεται με βάση βραχυπρόθεσμες συμφωνίες και όχι στρατηγική -όπως  αναφέρει ένας από τους πρώην συμβούλους του για θέματα εθνικής ασφάλειας, η εξωτερική του πολιτική είναι "ένα αρχιπέλαγος από κουκκίδες, χωρίς λογική σύνδεση μεταξύ τους". Αν και η περιγραφή ταιριάζει, έχει μικρή αναλυτική αξία.

Ορισμένα επίθετα προέρχονται από την επιστήμη της ψυχολογίας - και όχι από τις διεθνείς σχέσεις - και έχουν επίσης περιορισμένη χρησιμότητα. Ο ναρκισσισμός, για παράδειγμα. Εξηγεί πολλά για την ηγεσία του Τραμπ: τη συνεχή προβολή της μεγαλομανίας του και την ανάγκη του για κολακεία, μεταξύ άλλων. Ωστόσο, και άλλοι ηγέτες του κόσμου και Αμερικανοί πρόεδροι έχουν επίσης επιδείξει σημάδια ναρκισσισμού.

Και κάπου εδώ επικαλούμαι τη Στέισι Γκόνταρντ του Wellesley College και τον Αβραάμ Νιούμαν του Georgetown University για την περιγραφή της τρέχουσας παγκόσμιας πολιτικής ως ένας "νεο-μοναρχισμός". Η υπόθεσή τους είναι ότι οι μελετητές των διεθνών σχέσεων αποτυγχάνουν εν μέρει - στην κατανόηση του Τραμπ - επειδή έχουν εκπαιδευτεί να σκέφτονται την επιστήμη τους, όπως υποδηλώνει το όνομά της, ως υποθέσεις μεταξύ και εντός κρατών. Αντίθετα, υποστηρίζουν ότι η κατάλληλη μονάδα ανάλυσης στην εποχή του Τραμπ (και των ομολόγων του στη Ρωσία, την Ινδία, την Τουρκία και άλλα μέρη του κόσμου) είναι ο ηγέτης και η κλίκα του.

"Κλίκα" είναι η λέξη που χρησιμοποιούν για να περιγράψουν αυτό που οι ιστορικοί του Μεσαίωνα και της πρώιμης νεωτερικής εποχής αποκαλούν δυναστείες, οίκους, χανάτο και άλλα παρόμοια. Η κλίκα εκτείνεται στην οικογένεια, τους υποστηρικτές (π.χ. τους δωρητές της προεκλογικής εκστρατείας) και άλλους φίλους. Η εξωτερική πολιτική της κλίκας Τραμπ, σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα, θα ήταν εύκολα αναγνωρίσιμη από τους Τυδώρ, τους Αψβούργους, τους Βουρβόνους, τους Ρομανόφ ή τους Μεδίκους.

Αυτές οι δυναστείες, όπως το θέτουν οι Γκόνταρντ και Νιούμαν, ήταν δίκτυα οικογενειών και υποστηρικτών γύρω από έναν ηγέτη "που επιδίωκε να δημιουργήσει διαρκείς υλικές και κοινωνικές ιεραρχίες βασισμένες στην εκμετάλλευση οικονομικών και πολιτιστικών φόρων".

Ξαφνικά, αρκετές αντιφάσεις αποκτούν περισσότερο νόημα. Η εμπορική και οικονομική πολιτική, για παράδειγμα. Παρά τη ρητορική του "America First", ο Τραμπ δεν χρησιμοποιεί τους δασμούς, ή την απειλή τους, ως μέσο κινητοποίησης της κρατικής εξουσίας, αλλά ως "στρατηγική αναζήτησης κέρδους, ένα καθεστώς βασισμένο σε αυθαίρετες αποφάσεις, με στόχο την άντληση του μέγιστου πλούτου για την κλίκα".

Σε αυτό το φιλοβασιλικό καθεστώς, οι ηγέτες των χωρών που στοχεύει πρέπει να προσφέρουν ειδική πρόσβαση σε αυτόν ή στην οικογένεια και τους συνεργάτες του. O φόρος της δεκάτης μπορεί να κυμαίνεται από χρυσά στέμματα (Νότια Κορέα) έως γήπεδα γκολφ με την επωνυμία Trump (Βιετνάμ, για παράδειγμα), πολυτελή τζετ (Κατάρ) ή συμφωνίες για crypto με την οικογένεια Τραμπ (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα).

Μια πτυχή της αναζήτησης επιπλέον φόρων από την "κλίκα" είναι φυσικά η συσσώρευση τεράστιου πλούτου. Οι επιχειρήσεις της κλίκας Τραμπ έχουν κερδίσει τουλάχιστον 4 δισεκατομμύρια δολάρια από τότε που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο. Τα μέλη της κλίκας που δεν ανήκουν στην οικογένεια τα πάνε επίσης καλά, καθώς ο Τραμπ ανακατευθύνει, για παράδειγμα, τα πετρελαϊκά πλούτη της Βενεζουέλας, χώρας κατά της οποίας επιτέθηκε πρόσφατα και στη συνέχεια υπόταξε.

Αλλά η νεο-βασιλική αυτή εποχή έχει να κάνει τόσο με το κύρος όσο και με τα χρήματα. Για τους Γκόνταρντ και Νιούμαν, αυτό εξηγεί ίσως την πιο αινιγματική πτυχή της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ: έναν συνδυασμό αυτού που αποκαλούν "συνωμοσία" με ορισμένους από τους παραδοσιακούς εχθρούς της Αμερικής, κυρίως τη Ρωσία και την Κίνα, και της περιφρόνησής του για τους συμμάχους, μεταξύ των οποίων η Δανία και ο Καναδάς.

Σε ένα ρεαλιστικό, κρατικό πλαίσιο, αυτή η στάση είναι αντίθετη με τα συμφέροντα της Αμερικής και δεν έχει νόημα. Σε μια νεο-βασιλική τάξη, έχει απόλυτο νόημα, επειδή "η ιεραρχία είναι το ζητούμενο".

Η κυρίαρχη δυναστεία "θα αναγνωρίζει μόνο τις αντίπαλες "μεγάλες κλίκες" ως ίσες", υποστηρίζουν οι Γκόνταρντ και Νιούμαν. "Όλες οι άλλες είναι άνισες και δεν αξίζουν την όποια αναγνώριση". Όταν ο Τραμπ κοιτάζει το Κρεμλίνο ή το Τζονγκνανχάι, βλέπει βασιλικές αυλές που αξίζει τον κόπο να επισκεφτεί. Όταν κοιτάζει το Μπόργκεν της Κοπεγχάγης (αν το γνωρίζει καν), βλέπει έναν υποτελή φεουδάρχη.

Αυτή η άποψη για το σύστημα των κρατών είναι φυσικά το άκρως αντίθετο από αυτό που ορίζει, τουλάχιστον επίσημα, η λεγόμενη "διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες" που η Αμερική ενέκρινε μεταξύ του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και του Τραμπ. Θεωρούσε όλα τα κυρίαρχα έθνη ως ίσα και σεβόταν θεσμούς όπως τα Ηνωμένα Έθνη ή την Ευρωπαϊκή Ένωση ως φόρουμ συνεργασίας. Ως νεο-φεουδάρχης, ο Τραμπ περιφρονεί τον ΟΗΕ και την ΕΕ.

Ο νεο-μοναρχισμός ρίχνει επίσης φως στον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ αντιμετωπίζει το νόμο (και το νόμιμο). "Δεν χρειάζομαι το διεθνές δίκαιο", δήλωσε πρόσφατα. "Το μόνο που μπορεί να με σταματήσει" είναι "η δική μου ηθική, το δικό μου μυαλό". Τόσο στην πατρίδα του όσο και στο εξωτερικό, ο Τραμπ υιοθετεί αυτό που οι Γκόνταρντ και Νιούμαν αποκαλούν "νομιμοποίηση μέσω εξαίρεσης": ιστορίες που εξηγούν γιατί ορισμένοι παράγοντες είναι οι μόνοι που έχουν το δικαίωμα να ασκούν κυριαρχική εξουσία.

Στην ομιλία του κατά την δεύτερη ορκωμοσία του, ο Τραμπ δήλωσε ότι "σώθηκε από τον Θεό για να κάνει την Αμερική ξανά μεγάλη" ενώ κατά τη διάρκεια προσευχών -με πρωτοβουλία Χέγκσεθ- στο Πεντάγωνο, παρουσιάστηκε ως "θεϊκά διορισμένος". Τέτοιες αντιλήψεις πλησιάζουν αρκετά την "Εντολή του Ουρανού" που κάποτε διεκδικούσαν οι Κινέζοι αυτοκράτορες ή την παραδοσιακή αντίληψη των ηγεμόνων των περασμένων αιώνων ότι "το κράτος είμαι εγώ".

Θεωρώ ότι ο νεο-μοναρχισμός ταιριάζει συγκλονιστικά στην προσπάθεια να αναλύσουμε τις αμερικανικές πολιτικές, που, από μόνες τους, φαίνονται όλο και πιο αυθαίρετες και χαοτικές. Ιστορικά, η μοναρχία ήταν ο κανόνας και όχι η εξαίρεση, και σε ορισμένα μέρη — όπως η Ρωσία — εξακολουθεί να είναι.

Αν ο νεο-μοναρχισμός φαίνεται άγνωστος και παράξενος σε πολλούς από εμάς, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Αμερική έχει περάσει 250 χρόνια — από τότε που αποχαιρέτησε τον Γεώργιο Γ΄ — παρουσιάζοντας μια εναλλακτική λύση, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Σε αυτή την κοσμοθεωρία, αυτό που είχε σημασία ήταν η ευημερία των κυβερνωμένων, όχι της κυβερνώσας κλίκας.

Με αυτή την αλλαγή νοοτροπίας, οι Αμερικανοί (και στη συνέχεια οι Γάλλοι και άλλοι) επαναστάτες άλλαξαν όχι μόνο τη χώρα τους, αλλά και τον κόσμο. Ομοίως, η αποκατάσταση ενός νεο-μοναρχισμού, αν επιτύχει, θα σηματοδοτούσε μια οπισθοδρομική στροφή για ολόκληρο τον κόσμο. Μπορεί να σας αρέσει, μπορεί και όχι. Εγώ, από την πλευρά μου, πρέπει να προμηθευτώ ένα από αυτά τα πανό με τη φράση "No Kings".

Απόδοση - Επιμέλεια: Λυδία Ρουμποπούλου