Του Νικήτα Σίμου
Ενώ η έντονη διπλωματική κινητικότητα των διαφόρων διαμεσολαβητών, αξιωματούχων και αρχηγών κρατών, και πρωτοβουλίες όπως το πρόσφατο διπλωματικό φόρουμ στην Αττάλεια βυθίζονται στην αποτυχία, έχουν αρχίσει να γίνονται ορατές οι οδυνηρές επιπτώσεις για την Ρωσία από τη λανθασμένη απόφασή της να εισβάλει στην Ουκρανία.
Αν και ο ρωσικός στρατός έχει προκαλέσει μεγάλες απώλειες στις ουκρανικές δυνάμεις, οι τελευταίες με ευφυή κίνηση συγκεντρώθηκαν στις μεγάλες πόλεις αδρανοποιώντας στην πράξη την τεχνολογική και αεροπορική υπεροχή των Ρώσων, οι οποίοι θα είχαν το πλεονέκτημα σε μετωπική σύγκρουση. Oι ρωσικές ειδικές δυνάμεις δεν πέτυχαν τους στόχους τους την πρώτη εβδομάδα και υπέστησαν βαριές απώλειες, όπως και ο τακτικός στρατός ο οποίος κινήθηκε σε κακά συντονισμένες φάλαγγες μέσα από μεγάλους δρόμους προσφέροντας στόχο στην σκληρή Ουκρανική άμυνα. Η επιμελητεία παρουσίασε επίσης μεγάλα προβλήματα, όπως και η συλλογή πληροφοριών και οι επικοινωνίες, οι οποίες καθώς φαίνεται εύκολα υποκλέπτονταν από τους Ουκρανούς. Αυτά τα φαινόμενα ανέδειξαν μεγάλες συστημικές αδυναμίες του Ρωσικού στρατού στον σχεδιασμό, οι οποίες δεν αναμένονταν και έχουν σαν αποτέλεσμα οι συγκρούσεις να συνεχίζονται για τρίτη εβδομάδα. Σύμφωνα με πληροφορίες Αμερικανικών μέσων ενημέρωσης, η Ρωσία έχει ζητήσει στρατιωτική και οικονομική βοήθεια από την Κίνα, ενώ έχει προγραμματισθεί συνάντηση Αμερικανών και Κινέζων διπλωματών στις 14/3, για να συζητηθεί η κατάσταση στην Ουκρανία.
Είναι προφανές ότι η ουκρανική ηγεσία συνήλθε γρήγορα από το σοκ των πρώτων ημερών με αποτέλεσμα η Μόσχα να αντιμετωπίζει πλέον μια δύσκολη επιλογή: 1) Να καθίσει στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης δίνοντας ουσιαστικά στους Ουκρανούς μια ανάσα για ανασύνταξη ή 2) Να συνεχίσει τη μέχρι τώρα αργή στρατιωτική δράση στις πόλεις, το οποίο σημαίνει επιπλέον μεγάλες στρατιωτικές απώλειες, χαλάρωση της συνοχής και διάβρωση του ηθικού των δυνάμεών της, φαινόμενα τα οποία είναι ήδη ορατά. Δεν περνάει απαρατήρητο το γεγονός, ότι έχουν σκοτωθεί στην πρώτη γραμμή τρεις Ρώσοι στρατηγοί καθώς και ανώτεροι αξιωματικοί, ενδεικτικό της έντασης και της πίεσης εκ των άνω για επίτευξη αποτελέσματος. Επιπλέον ένα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό των επιχειρήσεων είναι και η πρόσκληση διεθνών εθελοντών μαχητών, οι οποίοι προσέρχονται και προς τις δύο πλευρές, μεταξύ των οποίων υπάρχουν εξτρεμιστικά στοιχεία και τρομοκράτες με ό,τι αυτό συνεπάγεται και για τον ευρύτερο γεωγραφικό χώρο.
Οι Ουκρανοί πολίτες συσπειρώνονται στον αγώνα κατά των Ρώσων εισβολέων ανεξάρτητα από τοπικές διαφορές. Φαίνεται ότι ο εθνικισμός και η ρωσο-φοβία χαρακτηριστικά που δεν αντιπροσώπευαν την πλειονότητα των Ουκρανών, τώρα ριζώνουν στην εθνική ταυτότητα της χώρας. Ένοπλοι πολίτες παίζουν αποφασιστικό ρόλο στην άμυνα των πόλεων, όπως έγινε στο Χαλέπι στην Συρία και αλλού, και είναι μεγάλη η πιθανότητα δολιοφθορών και αντάρτικου, μετά την λήξη των εχθροπραξιών, στις υπό ρωσική κατοχή περιοχές. Είναι δύσκολο να εκτιμηθεί αν οι Ρωσικές δυνάμεις μπορούν να παγιώσουν τον έλεγχο του ουκρανικού εδάφους, ακόμη και αν ο Ουκρανικός στρατός ηττηθεί. Θα είναι εξαιρετικά δυσχερές να κρατήσουν υπό πλήρη κυριαρχία μια χώρα, ή μέρος της, με εξαιρετικά εχθρικό πληθυσμό συσπειρωμένο απέναντί τους, ειδικά μετά την ανθρωπιστική κρίση από τους βομβαρδισμούς των πόλεων, με χιλιάδες νεκρούς από τους άμαχους και το κύμα των προσφύγων, οι οποίοι φθάνουν πλέον τα 3,5 εκατομ.
Ανεξάρτητα του πώς θα τελειώσει αυτός ο πόλεμος, η Ουκρανική κοινωνία θα συνεχίσει να βλέπει τη Ρωσία σαν ένα διαρκή εχθρό, κάτι το οποίο κάθε ρωσική κυβέρνηση θα ήθελε να αποφύγει. Κρίσιμο βέβαια είναι και το θέμα επανεκκίνησης της Ουκρανικής οικονομίας την επόμενη μέρα και αποκατάστασης των υποδομών της χώρας, ώστε να δημιουργηθεί απασχόληση και συνθήκες λειτουργίας ενός κράτους. Από που θα δοθεί η αναγκαία χρηματοδότηση είναι τελείως ασαφές, ενώ η Ρωσική οικονομία δεν θα μπορούσε να αναλάβει ένα τέτοιο βάρος. Παρά αυτές τις ορατές δυσκολίες ο μεγαλύτερος αριθμός των προσφύγων δηλώνουν ότι θα επιστρέψουν.
Προς το παρόν η Δύση αποκλείει μια ένοπλη σύγκρουση με την Ρωσία, αλλά υπάρχει μεγάλη κινητικότητα μεταξύ των χωρών της Ευρώπης για πολιτική και στρατιωτική συσπείρωση, όπως δείχνει η πυκνότητα των συσκέψεων των αρχηγών κρατών της ΕΕ και η μεγάλη αύξηση των προϋπολογισμών τους για στρατιωτικές δαπάνες ( πχ Γερμανία). Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την οικονομική και με οπλισμό υποστήριξη των Ουκρανών από πολλές χώρες της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, αλλά και από ουδέτερες όπως οι, Ελβετία και Φινλανδία. Τα ανοικτά δυτικά σύνορα της χώρας, που δεν ελέγχουν οι Ρωσικές δυνάμεις, αυτή τη στιγμή, επιτρέπουν σε σημαντικό βαθμό την μεταφορά ελαφρού Δυτικού εξοπλισμού, με αποτέλεσμα να επιμηκύνεται χρονικά η σύγκρουση και να αυξάνονται οι απώλειες των εισβολέων. Για πόσο χρονικό διάστημα βέβαια θα διατηρηθεί αυτή η κατάσταση είναι αβέβαιο, καθώς η ρωσική αεροπορία αρχίζει να βομβαρδίζει στόχους και στην δυτική Ουκρανία και η Μόσχα απειλεί ότι θα πλήξει τις εφοδιοπομπές από τα δυτικά σύνορα.
Οι Ρωσικές ενέργειες χαρακτηρίζονται καθαρά ως επίθεση κατά ανεξάρτητου κράτους. Η θέση των Δυτικών χωρών γι’ αυτό το θέμα είναι αμετακίνητη και συμπαγής, ενώ συνηγορούν και άλλες χώρες πχ.Ιαπωνία. Ελάχιστες χώρες υποστηρίζουν την Ρωσία (πχ Συρία) οι οποίες είναι είτε απομονωμένες, είτε εξαρτώνται από αυτήν. Χαρακτηριστικά γεγονότα της διπλωματικής απομόνωσης της Μόσχας είναι η αποχώρηση της Ρωσίας από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και η καταδίκη της εισβολής της στην Ουκρανία από την Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ενώ η στάση της Κίνας είναι μετριοπαθής και προσεκτική.
Οι πολύ επώδυνες για την Ρωσία κυρώσεις έχουν στόχο με ένα γρήγορο και καταστροφικό αποτέλεσμα να αποσταθεροποιήσουν την Ρωσική οικονομία, όσο το δυνατόν συντομότερα. Πέραν όλων των άλλων μέτρων- τραπεζικοί περιορισμοί, πάγωμα συναλλαγματικών αποθεμάτων στο εξωτερικό, αποκλεισμός από το SWIFT κ.α – είναι σημαντικότατη η πρόσφατη αναγγελία Μπάϊντεν για ανάκληση του εμπορικού καθεστώτος του μάλλον ευνοούμενου κράτους για την Ρωσία, το οποίο θα εφαρμόσουν οι G7 και ο Καναδάς. Αυτό θα σημάνει στην πράξη αυξημένους δασμούς στις εξαγωγές της Ρωσίας προς την Δύση με αποτέλεσμα την δραματική μείωσή τους.
Οι επιπτώσεις των κυρώσεων σε συνδυασμό με την υποτίμηση που δέχεται το ρούβλι έναντι του δολαρίου (ετήσια >40%), έχουν σαν αποτέλεσμα άνοδο των τιμών ( ετήσια, 9,15% τον Φεβρουάριο), ενδεχόμενη διακοπή των εισαγωγών, έλλειψη αγαθών στην αγορά, χρεωκοπία μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων και αυξανόμενη ανεργία. Αυτή είναι μια ασφυκτική διαδικασία, η οποία πρακτικά αποκλείει την Ρωσία από τις αναπτυγμένες αγορές και τις αλυσίδες τροφοδοσίας, ενώ παράλληλα ευθυγραμμιζόμενες με τις κυβερνήσεις τους, αντίστοιχα μέτρα παίρνουν και μεγάλες δυτικών συμφερόντων εταιρείες, είτε αποχωρώντας από ρωσικές συνεργασίες και εταιρικά σχήματα ( BP, Shell, Amazon, Apple, Nike κ.α ) είτε παγώνοντας συνεργασίες ( Nord Steam 2). Όλα αυτά τα γεγονότα σημαίνουν συρρίκνωση της ρωσικής οικονομίας και μεγάλη ύφεση με τον κίνδυνο χρεωκοπίας, αν η Ρωσία αθετήσει τις διεθνείς πληρωμές της και αν η Κίνα δεν παρέμβει την έσχατη στιγμή. Ήδη όπως προαναφέραμε το Πεκίνο έχει ήδη δεχθεί ρωσικά αιτήματα για στρατιωτική και οικονομική βοήθεια. Γίνεται πλέον πραγματικότητα η έντονη μείωση τόσο των εισοδημάτων όσο και της ποιότητας της ζωής του απλού πολίτη. Είναι θλιβερές οι εικόνες των Μοσχοβιτών οι οποίοι έκαναν ουρά για ένα τελευταίο γρήγορο γεύμα σε γνωστή αλυσίδα που αποχώρησε και αυτή.
Η όλη τοξική ατμόσφαιρα την οποία δημιουργεί η Ρωσική εισβολή με εκατόμβες νεκρών, μαχίμων και αμάχων, και με μία ανθρωπιστική κρίση η οποία διαρκώς εντείνεται, έχει αρχίσει να επηρεάζει και την Ρωσική κοινωνία, όπως σημειώνει ο αναλυτής Timofeev. Υπάρχουν εκείνοι οι οποίοι είναι αντίθετοι και εκείνοι οι οποίοι υποστηρίζουν την εισβολή. Οι πρώτοι δείχνουν την αντίθεσή τους με διαδηλώσεις, ανακοινώσεις, επιστολές διαμαρτυρίας και γενικά με μια αποφασιστική στάση η οποία προβληματίζει τις αρχές και τις αναγκάζει να κλείσουν ΜΜΕ τα οποία αντιπολιτεύονται την κυβέρνηση και να εντείνουν την λογοκρισία θεσπίζοντας παράλληλα βαριές ποινές για τους παραβάτες. Ήδη φθάνουν πληροφορίες για μεγάλους αριθμούς Ρώσων πολιτών οι οποίοι εγκαταλείπουν την χώρα τους φοβούμενοι επί πλέον περιορισμούς και διώξεις αντιφρονούντων. Δεν υπάρχει αμφισβήτηση ότι η Ρωσική κοινωνία είναι πολύ επηρεασμένη από όσα συμβαίνουν. Από την άλλη πλευρά υπάρχουν φωνές για ¨εκκαθάριση των προδοτών¨ το οποίο είναι εξαιρετικά επικίνδυνο καθώς μπορεί να οδηγήσει σε ένα ανεξέλεγκτο ¨κυνήγι μαγισσών¨ και σε ακραίες περιπτώσεις με εκδικάσεις στο στρατοδικείο. Όλα αυτά διαβρώνουν βαθιά την Ρωσική κοινωνική συνοχή. Ακόμη, ένα άλλο στοιχείο το οποίο εντείνει την διαίρεση της κοινωνίας είναι και το ό,τι τα αποτελέσματα των οικονομικών κυρώσεων, πλήττουν περισσότερο τις απροστάτευτες κοινωνικές ομάδες και την μεσαία τάξη, παρά τους ολιγάρχες , τους αξιωματούχους και όσους γενικά είναι στην εξουσία. Είναι όμως σημαντικό να εκτιμηθεί αν η κατά βάση απολιτική ρωσική κοινωνία θα διακρίνει τα πραγματικά αίτια και τους υπευθύνους των προβλημάτων της, ή θα επηρεασθεί από την κρατική προπαγάνδα κατά της Δύσης και θα συσπειρωθεί γύρω από την σημερινή ηγεσία της, άγνωστο για πόσο διάστημα.
Τελικά, τι πέτυχε η Ρωσία με την εισβολή; Αν τα σχέδιά της ολοκληρωθούν, θα έχει απομακρύνει τη στρατιωτική απειλή από το Ντονέσκ και το Λουγκάνσκ, που κυριαρχούσε στην Ρωσική σκέψη τα τελευταία οκτώ χρόνια, και θα έχει επιτύχει έλεγχο της βόρειας ακτογραμμής του Ευξείνου και του ανατολικού τμήματος της Ουκρανίας από τον Δνείπερο και πέρα. Αυτά τα γεωστρατηγικά οφέλη, θα ακολουθήσουν πολιτικές ρυθμίσεις το σχήμα των οποίων θα προσδιορισθεί από τις διαπραγματεύσεις. Αυτά όμως με ένα τεράστιο κόστος, στοιχεία του οποίου σύντομα προδιαγράψαμε στα προηγούμενα, με το επί πλέον ηθικό μειονέκτημα της Ρωσίας, ότι αυτή ξεκίνησε την εισβολή με καθαρά δική της πρωτοβουλία, για την οποία έχει καταδικαστεί διεθνώς.
Υπεύθυνος βέβαια ο Ρώσος Πρόεδρος και η συγκυβερνώσα ελίτ, για μια λανθασμένη στρατηγική επιλογή, η οποία προωθήθηκε με κακές τακτικές. Μένει να δούμε για πόσο διάστημα θα συνεχίσουν την καταστροφική διακυβέρνηση της χώρας τους.
* Ο κ. Νικήτας Σίμος είναι Οικονομολόγος, Γεωπολιτικός Αναλυτής
