Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 24-Δεκ-2020 00:18

    Οι μεταρρυθμίσεις στη δικαιοσύνη και οι προτάσεις Πισσαρίδη

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Λέανδρου Τ. Ρακιντζή

    Η  χώρα  αντιμετωπίζει παρά πολλά προβλήματα, που μόνο η επισήμανση, η μελέτη και η κατάταξη τους από πλευράς σπουδαιότητας απαιτεί όχι μόνο σοβαρή εργασία, αλλά κυρίως ειλικρίνεια και συναίνεση, επειδή τελικά όλα καταλήγουν σε πολιτικά ζητήματα με αποτέλεσμα να μη λύνονται ή η λύση που δίνεται με πολιτικά κριτήρια να ανατρέπεται με την αλλαγή της πολιτικής κατάστασης. Υπάρχουν προβλήματα χρόνια δομικά ή επίκτητα, γιατί δεν λυθήκαν έγκαιρα και πρόσφατα γεωπολιτικά ή λόγω διεθνών συγκυριών. Κάθε κυβέρνηση προσπαθεί να επιλύσει κάποια  με γνώμονα πάντα το πολιτικό κόστος ή όφελος και τα δύσκολα τα αφήνει για την επόμενη...

    Το πρόβλημα της απονομής της Δικαιοσύνης είναι ίσως το σοβαρότερο και το πλέον δυσεπίλυτο με πολλαπλές συνέπειες σε όλες τις εκφάνσεις του δημόσιου βίου και του κυβερνητικού έργου, κυρίως όμως για τις προοπτικές της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας. Το πρόβλημα δεν είναι μονοσήμαντο, αλλά η επίλυσή του προσκρούει σε ένα πλέγμα συμφερόντων ισχυρών επαγγελματικών τάξεων με ισχυρές διασυνδέσεις με την πολιτική ζωή της χώρας, συνδικαλιστικών κατακτήσεων όλων των εμπλεκομένων τάξεων, μακροχρόνιων πρακτικών με νομοθετημένη κάλυψη, πολυνομία χωρίς κωδικοποίηση και με ευεργετικές διατάξεις, που δημιουργούν κεκτημένα δικαιώματα. Και εσφαλμένες νομοθετήσεις για λόγους σκοπιμότητας με παράθυρα για να περάσει ένας, αλλά περνούν χίλιοι, διστακτικότητα των κυβερνήσεων να διορθώσουν τα κακώς κείμενα, έλλειμμα στην αξιολόγηση και έλεγχος των δικαστών. Επομένως για τη λύση του προβλήματος απαιτούνται βαθιές τομές του τύπου κατά τη λαϊκή έκφραση "σπάω αβγά" σε όλες τις παραμέτρους του πλέγματος, αλλά αυτό απαιτεί συνταγματική αναθεώρηση για την οποία προβλέπονται συγκεκριμένες προϋποθέσεις και χρόνος τουλάχιστον δεκαετίας. Στις συνταγματικές αναθεωρήσεις μετά τον Β΄Π.Π. καμιά  πολιτική δύναμη  δεν παρουσίασε πρόταση αναθεωρήσεως των σχετικών διατάξεων.

    Οι μεγαλύτερες  τομές έγιναν στη Δικαιοσύνη  με πρωθυπουργό τον Ελευθέριο Βενιζέλο με το Σύνταγμα του 1911, που θεσπίσθηκε η ισοβιότητα των δικαστικών λειτουργών  και το αυτοδιοίκητο της Δικαιοσύνης με τη σύσταση του Ανώτατου Δικαστικού Συμβουλίου και το 1929 με την ίδρυση του Συμβουλίου της Επικρατείας, που επέφεραν θετικά αποτελέσματα στη λειτουργία της. Η επιλογή της ηγεσίας έχει σημασία  για την αντιμετώπιση των νομικών ζητημάτων σύμφωνα με τις πεποιθήσεις τους και όχι για την απευθείας ανάμειξη σε εκκρεμείς υποθέσεις, γιατί κατά κανόνα οι δικαστές έχουν δικαστική συνείδηση, εκτός κάποιων γνωστών εξαιρέσεων, αλλά  αυτό αποτελεί εσωτερική υπόθεση της δικαιοσύνης. Δεν συμφωνώ με την πρόταση της επιτροπής Πισσαρίδη να καταρτίζεται από τους δικαστές  κατάλογος από 30 πρόσωπα από τον οποίον θα επιλέγει η κυβέρνηση την ηγεσία των ανωτάτων δικαστηρίων, γιατί θα αρχίσει μεταξύ των δικαστών η άγρα ψήφων, οι πολιτικές παρεμβάσεις και οι ομαδοποιήσεις, που θα διχάσουν το δικαστικό σώμα.    

    Και οι κρίνοντες κρίνονται έτσι και οι δικαστές, όπως και οι δημόσιοι υπάλληλοι, αξιολογούνται σε ετήσια βάση για την υπηρεσιακή τους απόδοση από τους σύμφωνα με το Σύνταγμα και το νόμο επιθεωρητές, που ορίζονται με κλήρωση μεταξύ των αρεοπαγιτών και αντιεισαγγελέων του Α.Π. με ετήσια θητεία. Η πράξη απέδειξε ότι ο τρόπος αυτός  της επιθεώρησης  είναι ανεπαρκής, γιατί δεν είναι δυνατόν ο επιθεωρητής να λάβει υπόψη το σύνολο της εργασίας του δικαστή. Επειδή η σωστή αξιολόγηση του δικαστή συμβάλλει στην καλή λειτουργία της δικαιοσύνης η επιτροπή Πισσαρίδη  προτείνει την επιμόρφωση των επιθεωρητών με παράταση της θητείας τους και τον εμπλουτισμό των εκθέσεων αξιολόγησης με περισσότερα ερωτήματα και πεδία. Δεν νομίζω, ότι με το σύστημα αυτό θα βελτιωθεί κατά πολύ η αξιολόγηση των δικαστών, γιατί συνεχίζεται η υποκειμενική  εκτίμηση του επιθεωρητή για τον δικαστή, ενώ καλύτερο είναι το σύστημα, που είχα προτείνει επίσημα δηλαδή, όταν ανώτερο δικαστήριο εκδίδει βάσει ενδίκου μέσου μια απόφαση ταυτόχρονα βαθμολογεί με αντικειμενικά κριτήρια τον δικαστή, που την εξέδωσε, η δε βαθμολογία καταχωρίζεται ηλεκτρονικά, ώστε να υπάρχει συνεχής αξιολόγηση του δικαστή. Η πρόταση μου απορρίφθηκε με κοινή ανακοίνωση όλων των δικαστικών ενώσεων με το επιχείρημα, ότι δεν δικαιούμαι να ομιλώ.

    Η επιτροπή Πισσαρίδη  στις προτάσεις της τονίζει τις αγκυλώσεις, τις παθογένειες, τα χρόνια προβλήματα και τις μεγάλες καθυστερήσεις στη λειτουργία του δικαστικού μας συστήματος, παράγοντες, που εμποδίζουν την οικονομική ανάπτυξη της χώρας και τις επενδύσεις. Και μολονότι έχομε υπερδιπλάσιους αναλογικά δικαστές σε σύγκριση με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες ο χρόνος περατώσεως μίας υποθέσεως  είναι ο δεύτερος υψηλότερος στην Ευρώπη. Η επιτροπή αποδίδει σωστά ότι η καθυστέρηση οφείλεται και στη σωρεία των νόμων με τις τροπολογίες που ψηφίζει η Βουλή, που χωρίς κωδικοποίηση αλληλοαναιρούνται και αλληλοκαλύπτονται με αποτέλεσμα να δημιουργούν προβλήματα αντί να τα επιλύουν.

    Για την οικονομική ανάπτυξη απαιτούνται επενδύσεις.  Μεταξύ των πολλών προϋποθέσεων για την πραγματοποίηση μίας επένδυσης η επιτροπή Πισσαρίδη ζητεί εγγύηση ταχείας απονομής δικαιοσύνης όσον αφορά τις αναπτυξιακές και οικονομικές υποθέσεις από ειδικούς δικαστικούς σχηματισμούς και ειδικά επιμορφωμένους  δικαστές. Ήδη έχει ψηφιστεί ο σχετικός νόμος και πιστεύω, ότι θα λειτουργήσει παρά τις κάποιες αντιρρήσεις συνδικαλιστικών φορέων, αλλά η επιτυχία του εξαρτάται από τη στελέχωση των δικαστικών σχηματισμών με ικανούς δικαστές, για την εξεύρεση των οποίων είναι απαραίτητη η σωστή αξιολόγηση. Η επιτροπή Πισσαρίδη επιμένει για μεταρρυθμίσεις σε τεχνικά θέματα και για δομικές αλλαγές με τη χρησιμοποίηση συγχρόνων μέσων τεχνολογίας.

    Πολύ χρήσιμο θα αποδειχθεί και το θεσπισθέν e-justice, αλλά η τεχνολογία δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη δικανική κρίση του δικαστή παρά μόνο να την υποστηρίξει να σχηματισθεί. Σαφώς οι δικαστές για να αποδώσουν πλήρως στο έργο τους χρειάζονται επιμόρφωση σε οικονομικά και τεχνικά θέματα, γιατί  μέχρι τώρα η κρίση τους στα θέματα αυτά στηρίζεται στις εκθέσεις ιδιωτών πραγματογνωμόνων, που μπορεί να παρουσιάζουν επισφαλή συμπεράσματα. Η χρησιμοποίηση δικαστικών υπαλλήλων ως βοηθών των δικαστών μπορεί να αποβεί χρήσιμη, αλλά αμφιβάλλω εάν ο νεοεισαχθείς θεσμός της υποχρεωτικής δικαστικής διαμεσολάβησης θα επιτύχει την ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης και την ελάφρυνση του φόρτου των δικαστηρίων, εκτός από τη σπατάλη δικαστικού χρόνου και πρόσθετη για τους διαδίκους δαπάνη.

    Συνεπώς η επίτευξη της οικονομικής ανάπτυξης με τη συμβολή επενδύσεων παρουσιάζεται από πλευράς δικαίου προβληματική, εάν δεν γίνουν βαθιές και τολμηρές τομές σε όλο το δικαιικό σύστημα της χώρας με κωδικοποίηση των νόμων, ώστε η Δικαιοσύνη να  μπορέσει να λειτουργήσει σωστά και αδέκαστα. Ελπίζω, ότι αυτή τη φορά τα συνδικαλιστικά μικροσυμφέροντα  όλων των εμπλεκομένων επαγγελματικών τάξεων δεν θα μπορέσουν  εμποδίσουν την ευκαιρία αυτή, όπως συνέβη στο παρελθόν, που για λόγους πολιτικού κόστους το σύστημα υπερίσχυσε σε πολιτικό επίπεδο.

    * Ο κ. Ρακιντζής είναι Αρεοπαγίτης ε.τ.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ