Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 22-Απρ-2020 00:05

    Πώς λειτούργησαν τα "ζωώδη ένστικτα" στην αγορά πετρελαίου

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κωνσταντίνου Γκράβα
     
    Τη Δευτέρα 20 Απριλίου συνέβη κάτι που δεν έχει προηγούμενο στην οικονομική ιστορία. Η τιμή των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (futures) του αμερικανικού αργού πετρελαίου (τύπου WTI), άμεσης παράδοσης, τα οποία διαπραγματεύονται στο Χρηματιστήριο Εμπορευμάτων του Σικάγο (CME), κατέρρευσε καταγράφοντας μεγάλες αρνητικές τιμές. Η κατάρρευση αυτή παραπέμπει στα "animal spirits” που επικαλείται ο John Maynard Keynes στο διαχρονικό έργο του "Η γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος".  

    Σύμφωνα με τους νομπελίστες οικονομολόγους George Akerlof και Robert Schiller, συγγραφείς του ομώνυμου βιβλίου (Animal Spirits), ένα από τα σημαντικότερα και βαθύτερα διδάγματα της Γενικής Θεωρίας του Keynes είναι ότι "η οικονομία δεν κυβερνάται μόνον από ορθολογικά σκεπτόμενους δρώντες, οι οποίοι "σαν από αόρατο χέρι” συμμετέχουν σε κάθε συναλλαγή που είναι προς το αμοιβαίο οικονομικό τους όφελος, όπως πίστευαν οι θιασώτες της κλασικής θεωρίας".
     
    Η πεποίθηση του μεγάλου Βρετανού οικονομολόγου ήταν ότι το μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας προέρχεται από ορθολογικά οικονομικά κίνητρα, αλλά και ότι μεγάλο μέρος της κυβερνάται από τα λεγόμενα "ζωώδη ένστικτα" των ανθρώπων, τα οποία αποτελούν την κύρια αιτία των παρατηρούμενων οικονομικών διακυμάνσεων. Επομένως, κατά την άποψή του, η κατανόηση της οικονομίας προϋποθέτει την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο διευθύνεται από τα ζωώδη αυτά ένστικτα που επηρεάζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά.
     
    Στα λόγια των Akerlof και Schiller, όπως το αόρατο χέρι κατά τον Adam Smith αποτελεί το κεντρικό θέμα στην κλασική οικονομική θεωρία, έτσι και τα ζωώδη ένστικτα κατά τον Keynes αποτελούν το κεντρικό θέμα σε μια θεώρηση που εξηγεί τις υποκείμενες αστάθειες των αγορών και ευρύτερα του καπιταλισμού.
     
    Πώς, όμως, λειτούργησαν τα ένστικτα αυτά στην αγορά παραγώγων του αμερικανικού αργού, τη Δευτέρα που πέρασε; Όταν, δηλαδή, οι traders στην αγορά ενέργειας είδαν την τιμή του συμβολαίου μελλοντικής εκπλήρωσης στο αργό για τον μήνα Μάιο να διαμορφώνεται στα -37,63 δολάρια το βαρέλι; Η απάντηση περιγράφεται από το παρακάτω πλαίσιο.
     
    Πρώτον, την ημέρα εκείνη, το τρέχον, "κοντινό" συμβόλαιο του αργού πετρελαίου τύπου WTI ήταν το συμβόλαιο παράδοσης Μαΐου. Το συμβόλαιο αυτό θα έληγε την αμέσως επόμενη ημέρα, Τρίτη 21 Απριλίου, ακολουθώντας την προγραμματισμένη λήξη του "μίνι" συμβολαίου ανήμερα της ιστορικής κατάρρευσης. Σημειώνεται ότι τα μηνιαία συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης εκπνέουν πάντοτε τον προηγούμενο μήνα από εκείνον που αναφέρεται στο όνομά τους. Δηλαδή τα συμβόλαια του Μαΐου λήγουν τον Απρίλιο, του Ιουνίου τον Μάϊο, και ούτω καθεξής. 
     
    Δεύτερον, καθώς πλησιάζουμε στην τελευταία ημέρα διαπραγμάτευσης του συμβολαίου που αναφέρεται στον κοντινότερο μήνα λήξης, το συμβόλαιο αυτό παύει να είναι το πιο ενεργό από πλευράς συναλλακτικής δραστηριότητας. Οι διαπραγματευτές θεωρούν τότε ως πιο ενεργό συμβόλαιο εκείνο που αναφέρεται στον αμέσως επόμενο μήνα λήξης. Ο λόγος είναι ότι οι αντισταθμιστές (hedgers) προβαίνουν αρκετές ημέρες νωρίτερα σε μετακύλιση των ανοικτών θέσεων που επιθυμούν να διατηρήσουν, προς την επόμενη ή τις επόμενες σειρές, προεξοφλώντας τη λήξη του κοντινού συμβολαίου και την άμεση παράδοση των θέσεων αγοράς (long) που έχουν ξεμείνει μέχρι και την ύστατη ημέρα διαπραγμάτευσης. Προς επίρρωση αυτού, σύμφωνα με τα δεδομένα συναλλαγών του CME ο αριθμός ανοικτών θέσεων στα συμβόλαια WTI του Μαΐου ήταν περίπου 108 χιλιάδες την Δευτέρα, ενώ τα συμβόλαια του Ιουνίου και του Ιουλίου είχαν περίπου 538 χιλιάδες και 330 χιλιάδες ανοικτές θέσεις, αντιστοίχως. 
     
    Τρίτον, το μεγαλύτερο μέρος του όγκου συναλλαγών της Δευτέρας στο συμβόλαιο του Μαΐου, του αριθμού δηλαδή των συμβολαίων άμεσης λήξης που έγιναν αντικείμενο διαπραγμάτευσης κατά την ημέρα που παρατηρήθηκε η άνευ ιστορικού προηγουμένου βύθιση της τιμής τους σε βαθιά αρνητική περιοχή, πραγματοποιήθηκε από κερδοσκόπους (speculators). Τέτοιοι παίκτες που δραστηριοποιούνται στην ενεργειακή αγορά επιχείρησαν να πιάσουν το "μαχαίρι που πέφτει", καθώς οι τιμές κατέρρεαν προς το μηδενικό επίπεδο. Πράγματι, την ημέρα εκείνη άλλαξαν χέρια περίπου 325 χιλιάδες συμβόλαια της σειράς που θα έληγε την Τρίτη. Βάσει των στοιχείων του CME, ο αριθμός ανοικτών θέσεων στα συμβόλαια WTI του Μαΐου μειώθηκε σε περίπου 13 χιλιάδες την Τρίτη, ενώ για τον Ιούνιο και τον Ιούλιο αυξήθηκε στις περίπου 582 χιλιάδες και 367 χιλιάδες ανοικτές θέσεις, αντιστοίχως. Συνδυάζοντας τα προαναφερθέντα νούμερα των δύο ημερών, προκύπτει ότι πάνω από τα δύο τρίτα των συναλλαγών της Δευτέρας αφορούσαν σε ενδοσυνεδριακές αγοραπωλησίες αμιγώς κερδοσκοπικού χαρακτήρα.  
     
    Τέταρτον, η ανακοίνωση του Χρηματιστηρίου Εμπορευμάτων του Σικάγο, λίγες ώρες πριν από τον ημερήσιο διακανονισμό της Δευτέρας, ότι θα ήταν δυνατόν το συμβόλαιο WTI του Μαΐου να διαπραγματευτεί ακόμη και σε αρνητικές τιμές, πρακτικά εξάλειψε όσους κερδοσκόπους έσπευσαν να στοιχηματίσουν σε μια γρήγορη ανάκαμψη της τιμής του συμβολαίου μέσα στην ίδια συνεδρίαση, θεωρώντας ως χειρότερο σενάριο τον μηδενισμό της τιμής του. Στην ουσία, κανένας trader δεν ήθελε να μείνει με συμβόλαια αγοράς στο χέρι παραλαμβάνοντας βαρέλια πετρελαίου την επόμενη ημέρα που θα έληγε το εν λόγω συμβόλαιο.
     
    Κάπως έτσι συνέβη το λεγόμενο flash crash στην αγορά παραγώγων του αμερικανικού αργού, σε συνδυασμό φυσικά με την δεδομένη τεράστια ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης εξαιτίας της πανδημίας του κορονοϊού. Ο "Μαύρος Απρίλιος" της παγκόσμιας βιομηχανίας ήταν η θεμελιώδης αιτία. Τα "ζωώδη ένστικτα" που ενυπάρχουν στις αγορές ήταν ο καθρέφτης της.     

    * Ο κ. Κωνσταντίνος Γκράβας είναι διδάκτωρ του Τμήματος Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης (ΙΦΕ) του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και αναλυτής διεθνών αγορών. Το βιβλίο του "Οικονομικός Πόλεμος και Νομισματική Ειρήνη. Η Ελληνική Οικονομική Κατάθλιψη” (Πρόλογος: Γιάννης Στουρνάρας) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ι.Σιδέρης.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ