Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 17-Νοε-2014 08:27

    O Ελληνικός Ορυκτός Πλούτος και ο κ. Ντὲ Λὰ Παλίς!

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Δρ. Τζεφέρη Πέτρου

    Ορυκτός πλούτος  υπάρχει λοιπόν στην Ελλάδα και αυτό είναι αλήθεια. Ομως η αλήθεια αυτή στο στόμα των διαφόρων… ορυκτολογούντων  μοιάζει να είναι σαν εκείνη του Ντὲ Λὰ Παλίς. Μοιάζει δηλ. ανεκπλήρωτη  και εν κατακλείδι  άνευ ουσιαστικού περιεχομένου ως ένας κοινός λαπαλισμός. Ο όρος προέρχεται από το όνομα του στρατάρχη Ιάκωβου ντε Λα Παλίς, ο οποίος σκοτώθηκε στη μάχη της Παβίας (1525). Ο  ηρωικός του θάνατος υμνήθηκε απὸ ένα λαϊκὸ στιχούργημα που τελικά παρεξηγήθηκε καθώς αναφέρει και το ακόλουθο: «Ὁ κ. Ντὲ Λὰ Παλὶς σκοτώθηκε μπρος στην Παβία. Ενα τέταρτο πριν σκοτωθεί βρισκόταν ακόμη στὴ ζωή!». Εκτοτε τις άστοχες ή ατυχείς εκφράσεις ονομάζουμε λαπαλισμοὺς ή αλήθειες του κ. Ντὲ Λὰ Παλίς.

    Γιατί το λέω αυτό;  Μα γιατί ορυκτές πρώτες ύλες (ΟΠΥ) και ορυκτοί πόροι (ΟΠ) πχ. υδρογονάνθρακες, χρυσός, σπάνιες γαίες,  γεωθερμικά ρευστά κλπ. υπάρχουν σε ικανές ποσότητες σε πολλές περιοχές της υφηλίου. Αλλά για να μετατραπεί το «ορυκτός πλούτος υπάρχει» σε «χρήματα υπάρχουν», πρέπει να μεσολαβήσουν προϋποθέσεις, συντονισμένες ενέργειες, σημαντικές επενδύσεις και ικανός χρόνος. Ο ορυκτός πλούτος δεν είναι σεντούκι με χρυσά νομίσματα όπως πολλοί τον παρουσιάζουν...

    Συγκεκριμένα πρέπει να μεσολαβήσουν με επιτυχία δύο φάσεις. Η πρώτη, ας την πούμε ερευνητική,  είναι αυτή που γεφυρώνει την μεγάλη απόσταση μεταξύ ενδείξεων για την ύπαρξη κοιτασμάτων και την ένταξή τους στα γνωστά αποθέματα, οπότε, και μόνον τότε, αποκτούν προεξοφλήσιμη οικονομική και ενίοτε γεωπολιτική αξία. Δυστυχώς ακόμη και τότε όταν δηλαδή μιλάμε για «γνωστά ή βέβαια» αποθέματα, αυτά δεν αποτελούν ένα άμεσα αξιοποιήσιμο προϊόν όπως ένα εμπόρευμα σε μια αποθήκη. Πρέπει όπως έχουμε επανειλημμένα εξηγήσει,  σε μια επόμενη φάση, ας την πούμε παραγωγική, να εξορυχθούν και εν συνεχεία τα προϊόντα εξόρυξης να υποστούν επεξεργασία (εμπλουτισμό, μεταλλουργία κλπ) ώστε να μεταφραστούν σε χρήμα, πάντα υπό το τρέχον σε κάθε χρονική περίοδο επενδυτικό και τεχνολογικό επίπεδο,  αλλά και τις τιμές που καθορίζονται από τη διεθνή οικονομική συγκυρία. Κι ακόμη για να ευοδωθούν αυτές οι παραγωγικές επενδύσεις  πρέπει να υπάρχει πολιτική σταθερότητα αλλά και άλλα κίνητρα (θεσμικά, φορολογικά, εργασιακά κλπ) που να επιτρέπουν μακροχρόνιο κι επωφελή οικονομικό και επιχειρηματικό σχεδιασμό. Διαφορετικά,  απλώς λαπαλίζουμε..

    Ας δούμε ορισμένα παραδείγματα.

    Το παράδειγμα της γεωθερμίας.  Βεβαιωμένα γεωθερμικά πεδία (ΓΠ)  και μάλιστα υψηλής ενθαλπίας υπάρχουν στον τόπο μας. Εντούτοις, αν εξετάσει κανείς την συνολική εγκατεστημένη ισχύ (σε mwt)  των γεωθερµικών εφαρµογών στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια (σχήμα) συμπεραίνει ότι ο μόνος τομέας που βελτιώθηκε σημαντικά  είναι εκείνος των Γεωθερμικών αντλιών θερμότητας (ΓΑΘ) και μάλιστα χωρίς την ύπαρξη οικονομικών κινήτρων και ενισχύσεων! (διάγραμμα).  Δηλ. ο «μικρότερος» από κάθε άποψη τομέας που δεν αποτελεί ουσιαστικά γεωθερμία εφόσον δεν χρησιμοποιεί γεωθερμικά ρευστά. Αντιθέτως,  η γεωθερμία υψηλής ενθαλπίας έχει να επιδείξει μηδενικές εφαρμογές στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στον τόπο μας, παρότι πρόκειται για μια ήπια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας (ΑΠΕ) με τον υψηλότερο συντελεστή χρήσης/λειτουργίας  σε σχέση με τις υπόλοιπες ΑΠΕ. Αν αφήσουμε κατά μέρος τις παλαιότερες προσπάθειες της Νισύρου και της Μήλου τις δεκαετίες του 70 και του 80 οι οποίες δημιούργησαν μια αρνητική παρακαταθήκη για τον τομέα, τι απέγινε αλήθεια με τις νέες προσπάθειες που ξεκίνησαν το 2011;  Οι επιτυχείς διεθνείς πλειοδοτικοί διαγωνισμοί για την έρευνα και εκμετάλλευση ΓΠ υψηλής θερμοκρασίας εκ μέρους του δημοσίου (Έβρο, Νέστο, Χίο, Σαμοθράκη, Σουσάκι, Σπερχειό, Ικαρία κλπ)   δεν έχουν καταλήξει σε έργα, ούτε καν στην δρομολόγησή τους εκ μέρους των αναδόχων ενώ σε αναζήτηση στρατηγικού εταίρου βρίσκεται η Δ.Ε.Η. Ανανεώσιμες ΑΕ στην οποία έχουν περιέλθει τα δικαιώματα εκμετάλλευσης  για τα ΓΠ της  Μήλου, Κιμώλου-Πολυαίγου, Νισύρου, Λέσβου, Μεθάνων κλπ, χωρίς να έχουμε κι εδώ επενδύσεις. Φαίνεται ότι για κάποιες περιπτώσεις το επιχειρηματικό ρίσκο ήταν μεγάλο δεδομένης της οικονομικής κρίσης και οι επενδυτικές προτάσεις υπερεκτιμημένες (από ύψος επενδύσεων πλέον των 200 εκατ. € κατεβήκαμε στα 19 εκατ. € αλλά ούτε τότε κατέστη δυνατή η υλοποίηση της επένδυσης) ενώ για κάποιες άλλες πέραν των ανωτέρω, έχουν εγερθεί αντιδράσεις από τις  τοπικές κοινωνίες (Νίσυρο, Μήλο κλπ) οι οποίες είναι απέναντι για περιβαλλοντικούς λόγους. Δυστυχώς μια παλαιότερη εκτίμησή μου (εδώ) ότι θα αργήσουμε πολύ να δούμε ηλεκτρική ενέργεια από γεωθερμία ρευστών υψηλής θερμοκρασίας ήρθε να επιβεβαιωθεί παρότι θα ευχόμουν το αντίθετο. Κι αυτό γιατί στο μεταξύ χάνεται μια μεγάλη ευκαιρία να εκμεταλλευτούμε ένα δώρο θεού, τη γεωθερμία, μια ΑΠΕ που δεν  εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες (όπως οι υπόλοιπες ΑΠΕ) ή εποχές του χρόνου (όπως η καλλιέργεια βιομάζας) ούτε αντιμετωπίζει το πρόβλημα της διαλείπουσας παραγωγής, πλεονέκτημα που μπορεί να την καταστήσει ενεργειακή πηγή βάσης, αντικαθιστώντας -στο μέτρο του δυνατού- τις μονάδες λιγνίτη.

    Το παράδειγμα του μεταλλευτικού δυναμικού.  Δεν απέχει πολύ από τα παραπάνω, το παράδειγμα αξιοποίησης του μεταλλευτικού αποθεματικού της χώρας, της γνωστής μεταλλευτικής «προίκας» που -παρότι γνωστή- παραμένει σε μεγάλο βαθμό «αφάγωτη». Ένα σύνολο από επενδυτικά σχέδια εγκαταλείφθηκαν πριν ξεκινήσουν όπως πχ. της αλουμίνας, του ανοξείδωτου χάλυβα, του γνευσίου της Σερίφου κ.α. ενώ άλλα παραμένουν στάσιμα όπως τα σχέδια του χρυσού στη Θράκη αναμένοντας διοικητικές εγκρίσεις (ΑΕΠΟ). Εντούτοις, η ουσία είναι λίγο παραπέρα, ότι σε τελευταία ανάλυση, ο κλάδος δεν έχει καταφέρει να πείσει τους πολίτες για την βιωσιμότητά του στο σύγχρονο γίγνεσθαι και αυτό πολλάκις γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης από διάφορα κακοπροαίρετα συμφέροντα. Τι απέγιναν αλήθεια οι  δημόσιες μεταλλευτικές περιοχές που έχουν δηλ. εξαιρεθεί υπέρ του ελληνικού δημοσίου; Παρά το γεγονός ότι αναφερόμαστε σε περιοχές με γνωστό αποθεματικό δυναμικό εδώ και δεκαετίες  (η τελευταία που εξαιρέθηκε ήταν στις αρχές της δεκαετίας του ‘90), το δημόσιο δεν άσκησε για τις δεκαετίες αυτές το δικαίωμά του για την αξιοποίησή τους με αποτέλεσμα να υφίσταται εκ νέου σήμερα ανάγκη καταγραφής και επαναξιολόγησής τους πριν προβούμε σε διαγωνιστικές διαδικασίες. Σημειωτέον επίσης ότι ο  πρώτος διαγωνισμός για Δημόσιο Μεταλλευτικό Χώρο που αφορούσε στην Περιφερειακή Ενότητα Κιλκίς (αρχές 2012) οδήγησε σε σημαντικό αναβρασμό των τοπικών κοινωνιών με αποτέλεσμα να  παραμένει ανενεργός παρότι η αρμόδια επιτροπή εισηγήθηκε την κατακύρωσή του σε ανάδοχο. Δεν θέλω να είμαι μάντης κακών στις δύσκολες εποχές που βιώνουμε αλλά με τα σημερινά δεδομένα απαξίωσης του τομέα στον τόπο μας και ο όποιος επόμενος  διαγωνισμός, ειδικότερα στην βόρειο Ελλάδα,  ανεξάρτητα της κατάληξής του, δύσκολα θα οδηγήσει σε ένα νέο παραγωγικό μεταλλείο.

    Φαίνεται λοιπόν ότι τα πράγματα δυσκολεύουν  όταν πρόκειται για έργα που απαιτούν συναινετική εμπλοκή και κυρίως συντονισμό πολλών παραγόντων, πολιτικών, χρηματοδοτικών εργαλείων, επενδυτικού κλίματος, διεργασιών υψηλού κόστους και σημαντικού επιχειρηματικού ή/και τεχνολογικού ρίσκου, νομοθετικών πρωτοβουλιών  και απολύτως εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Και μάλιστα όταν όλα αυτά απαιτείται να συντονίζονται επί σειρά ετών στην ίδια ή και αυξανόμενη ένταση κάτι που δεν συνάδει με τα σημερινά βραχύβια κι ευμετάβλητα επιχειρησιακά /εργασιακά πρότυπα του νέου επιχειρείν της κρίσης. Οι καλές προθέσεις και η πολιτική βούληση (η γνωστή ελληνική παθογένεια της πολιτικής αβουλίας  δεν νομίζω ότι ισχύει σήμερα για τον  τομέα αυτό)  δεν αρκούν ούτε και η ορθή διοικητική πρακτική της διαδικασίας γύρων παραχωρήσεων, αν το επενδυτικό κλίμα δεν είναι ώριμο και η εταιρική κοινωνική ευθύνη πάει …περίπατο αμέσως μόλις κατακυρώνονται οι συμβάσεις!  Ούτε και ο απόλυτος καταγγελτικός λόγος, παρά  μόνο σαν καμπανάκι για τον καταλογισμό ευθυνών και την αποφυγή λαθών.  Πρέπει λοιπόν πρώτα να διαμορφώσουμε το επενδυτικό κλίμα και σε αυτό συμπεριλαμβάνεται και η αποενοχοποίηση της υγιούς βιομηχανικής επιχειρηματικότητας. Πρέπει επίσης να εξασφαλίσουμε την έγκυρη κι αντικειμενική ενημέρωση του κόσμου που έπαψε πλέον να εμπιστεύεται όχι μόνο τους πολιτικούς αλλά και τους επιστήμονες! Πρέπει ενδεχομένως να ξεκινήσουμε πρώτα από τις τοπικές κοινωνίες και  όχι  κατευθείαν από τους  διαγωνισμούς, ώστε να παγιωθεί ένα αξιόπιστο πρόσωπο για την δημόσια διοίκηση το οποίο θα εγγυάται και θα εμπνέει εμπιστοσύνη. Όμως για να γίνει αυτό απαιτείται επίσης συντονισμένη διαχρονική προσπάθεια διεπιστημονικού χαρακτήρα. Απαιτείται η συνδρομή επιστημόνων, πανεπιστημίων αλλά και ορθά δομημένης δημόσιας διοίκησης. Με ευπρόσωπες δομές, όχι με μικρούς αναλώσιμους «μεσσίες»...

    Όλα αυτά πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψιν από όσους επιχειρούν να αξιοποιήσουν τον ορυκτό πλούτο της Χώρας, είτε από τη μεριά των ιδιωτών είτε από εκείνη της δημόσιας διοίκησης. Ώστε τελικά να μην προστεθεί στα ανωτέρω δύο παραδείγματα και το  παράδειγμα των σπανίων γαιών (Οι πέντε αλήθειες για τις σπάνιες γαίες) αλλά και των υδρογονανθράκων. Για τους οποίους, μετά την γνωστή  «αδράνεια» του παρελθόντος αλλά και την σημαντική πρόσφατη προσπάθεια ελάχιστων δημόσιων λειτουργών, ήδη κάποιοι διαγωνισμοί (για τα τρία οικόπεδα, στα Ιωάννινα, στον Πατραϊκό και το Κατάκολο) έχουν κατακυρωθεί σε αναδόχους και κάποιοι άλλοι  (20 θαλάσσια οικόπεδα αλλά και 3 ακόμη χερσαία) βρίσκονται στη φάση της προκήρυξης.  Εδώ τα οικονομικά μεγέθη είναι σημαντικά μεγαλύτερα, αν σκεφτεί κανείς ότι μόνο μια offshore γεώτρηση κοστίζει πάνω από 100 εκατ. δολάρια. Κι αν για την γεωθερμία το ύψος (αρχικό) των επενδύσεων ήταν 200-300 εκατ. ευρω, εδώ μόνο για τα 3 οικόπεδα που έχουν ήδη παραχωρηθεί το ύψος (υπό προϋποθέσεις) υπερβαίνει τα 700 εκατ. ευρω. Πρέπει λοιπόν και οι  εκάστοτε ανάδοχοι να  αναλαμβάνουν  τις ευθύνες τους έναντι των συμβάσεων που συνομολογούνται αλλά και η πολιτεία να φροντίζει για την απρόσκοπτη και σε βάθος χρόνου τήρησή τους, ειδικότερα στα θέματα ασφαλείας και περιβάλλοντος. Και μακάρι όταν κάποτε με το καλό, το πρώτο γεωτρύπανο τρυπήσει για την πρώτη παραγωγική onshore ή offshore γεώτρηση πετρελαίου (πέραν των γεωτρήσεων του Πρίνου), να βρίσκονται τριγύρω και οι απλοί πολίτες από τις τοπικές κοινωνίες, όχι για να διαμαρτυρηθούν αλλά για να χειροκροτήσουν την προσπάθεια!

    * ΑΝΑΦΟΡΕΣ
    Geothermal Energy Use, Country Update for Greece
    H αξιοποίηση της Γεωθερμίας στην Ελλάδα

    ** Ο κ. Πέτρος Τζεφέρης είναι διδάκτωρ ΕΜΠ-συγγραφέας, www.oryktosploutos.net

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων