Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 10-Ιουν-2013 10:22

    Τουρκία: Δεν πρόκειται για την "άνοιξη" που νομίζετε

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    του Ulaş Akıncılar*

    Η εξέγερση στην Τουρκία, η οποία εξέπληξε πολλούς, μετρά τώρα περισσότερες από 10 ημέρες ζωής και ο αριθμός των ανθρώπων που συμμετέχουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο , αν δεν αυξάνεται, τουλάχιστον δεν μειώνεται. 

    Μετά από ημέρες συνεχών μεταδόσεων από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, τώρα όλοι γνωρίζουν πώς ξεκίνησαν και εξελίχθηκαν τα επεισόδια. Με εξαίρεση το κυβερνών κόμμα της Τουρκίας, Δικαιοσύνη και Ανάπτυξη (ΑΚΡ), όλοι αποδέχονται ότι οι ακραίες βιαιότητες της αστυνομίες εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών, ώθησαν τους ανθρώπους στη χώρα να βγουν στην Πλατεία Ταξίμ και να δείξουν αλληλεγγύη, και όσο αυξανόταν η αστυνομική βία, το ίδιο έκανε και το πλήθος.

    Είναι προφανές σε πολλούς ότι εάν η αστυνομία είχε υποχωρήσει και η κυβέρνηση έδειχνε κάποια προθυμία να ακούσει τους διαδηλωτές και να βρει μια μέση οδό, οι άνθρωποι θα επέστρεφαν στα σπίτια τους. Αντιθέτως, η κυβέρνηση δεν έδειξε καμία προθυμία να υποχωρήσει και ο πρωθυπουργός Recep Tayyip Erdogan επανειλημμένως έκανε δηλώσεις υποτιμώντας, προσβάλλοντας και κατηγορώντας τους ανθρώπους που βρισκόταν στους δρόμους.
    Παρά το ότι ο πρόεδρος Abdullah Gul και ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Bulent Arinc προσπάθησαν να ηρεμήσουν τους διαδηλωτές με τις δηλώσεις τους, ο Erdogan δεν ζήτησε συγνώμη για τη συμπεριφορά της αστυνομίας και απλώς παραδέχθηκε απρόθυμα ότι η αστυνομία ίσως είχε αντιδράσει υπερβολικά σε κάποιες περιπτώσεις.

    Από την πρώτη ημέρα όλος ο κόσμος είδε δεκάδες χιλιάδες να συγκρούονται με την αστυνομία, τις μάζες να διασχίζουν τη Γέφυρα του Βοσπόρου για να εκφράσουν τη συμπαράστασή τους στην ευρωπαϊκή πλευρά της Κωνσταντινούπολης, ανθρώπους τραυματισμένους, ρίψεις σπρέι πιπεριού.

    Και ασφαλώς όλοι διερωτήθηκαν: τι συμβαίνει στην Τουρκία, τι θέλουν αυτοί οι άνθρωποι; Φυσικά η πρώτη αντίδραση ήταν να συγκρίνουν αυτές τις εικόνες με εκείνες των χωρών της Αραβικής Άνοιξης, αλλά σύντομα κατέληξαν στο σωστό συμπέρασμα, το οποίο ήταν ότι «αυτό είναι κάτι διαφορετικό».

    Νομίζω ότι «ανοιξιάτικες διαμαρτυρίες» είναι οι σωστές λέξεις για να περιγράψει κανείς τι συμβαίνει αλλά δεν θα πρέπει να ανατρέξει στα δύο-τρία τελευταία χρόνια. Αντιθέτως, πρέπει να κοιτάξει πίσω στο 1989. Μετά από το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980, το αριστερό κίνημα στην Τουρκία συνετρίβη εντελώς και παραδοσιακά, τα συνδικάτα ήταν μεταξύ των οργανώσεων που παρέμειναν σιωπηλές. Το ΑΝΑΡ του Turgut Ozal ήταν στην εξουσία από το 1983 με συνεχείς εκλογικές νίκες και ο στρατός ήταν ακόμη ένας ισχυρός παράγοντας στην πολιτική σκηνή.

    Την άνοιξη του 1989 οι δημόσιοι υπάλληλοι ξεκίνησαν σειρά διαδηλώσεων και απεργιών που εξαπλώθηκαν σαν φωτιά και έφτασαν σε μια μαζική δράση τα επόμενα δύο χρόνια. Αυτό το κίνημα έπιασε στον ύπνο το ΑΝΑΡ καθώς ήταν μια μεγάλη έκπληξη. Μετά από πολλά χρόνια σιωπής, ένα πλήθος είχε ξυπνήσει και κλόνισε την κυβέρνηση. Το ΑΝΑΡ έχασε τις τοπικές εκλογές εκείνο το χρόνο και οι απεργίες του 1990-1991 είχαν ως αποτέλεσμα μια αξιοπρεπή αύξηση των μισθών.

    Σήμερα το πλήθος στους δρόμους δεν είναι δημόσιοι υπάλληλοι αλλά μεσαίας τάξης αστική νεολαία που απαιτούν δημοκρατία, πολιτικές ελευθερίες  και μια κοσμική κυβέρνηση που να σέβεται όλες τις μορφές ζωής. Ο Erdogan έχει δίκιο σε ένα πράγμα: «το πρόβλημά τους δεν είναι μερικά δένδρα». Για αυτό που κάνει λάθος ο Erdogan είναι ότι όλο αυτό δεν είναι μια πράξη των ξένων μυστικών υπηρεσιών που προσπαθούν να ανατρέψουν το ΑΚΡ ή ένα Ergenekon ή οποιαδήποτε ομάδα υποστήριξης ενός στρατιωτικού πραξικοπήματος. Για να μην το βλέπει κανείς αυτό, πρέπει να είναι τυφλός. Πρόκειται για συνηθισμένους ανθρώπους που απαιτούν δημοκρατία και αυτό που τους εξαγρίωσε, ξεπερνάει το σημείο αποδοχής για το τι γίνεται στην Τουρκία.

    Σκεφτείτε μια κυβέρνηση που να λέει στις γυναίκες πόσα παιδιά θα έχουν, ποια ιατρική μέθοδο θα ακολουθήσουν για να γεννήσουν, να περιορίζει τις πωλήσεις αλκοόλ με κάθε πιθανό τρόπο και να απαγορεύει τις διαφημίσεις, να προειδοποιεί τα ζευγάρια στο μετρό μέσω δημοτικών υπαλλήλων προκειμένου να συμπεριφέρονται κατάλληλα προς τις «ηθικές» αξίες, και τον κόσμο που διαμαρτύρεται για αυτό το σκάνδαλο, να δέχεται επίθεση στην πρωτεύουσα «μιας εκ των μεγαλύτερων οικονομιών παγκοσμίως». Αυτά είναι παραδείγματα μόνο των πρόσφατων ενεργειών της κυβέρνησης. Είμαι σίγουρος ότι ο καθένας μπορεί να δώσει πολλά διαφορετικά παραδείγματα και εκείνα δεν θα είναι λιγότερο ενοχλητικά για όποιον πιστεύει στη δημοκρατία.

    Οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι το ΑΚΡ ελέγχει τώρα όλα τα δικαστικά όργανα. Ο διάσημος Τούρκος πιανίστας Fazil Say βρέθηκε ένοχος με την κατηγορία της «βλασφημίας» εξαιτίας ενός tweet, το οποίο δεν θα προκαλούσε οποιοδήποτε πρόβλημα σε μια δημοκρατική χώρα. Οι άνθρωποι βλέπουν επίσης κωμικές δίκες σε πολιτικές υποθέσεις όπως Ergenekon, Balyoz, KCK και έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους στο σύστημα δικαιοσύνης.

    Οι άνθρωποι βλέπουν επίσης πως κάποιοι ιδιοκτήτες μέσων ενημέρωσης βρίσκονται αντιμέτωποι με αστρονομικά πρόστιμα σχετικά με φορολογικά ζητήματα και πώς τα mainstream μέσα μαζικής ενημέρωσης κάνουν τα «στραβά μάτια» τα τελευταία χρόνια. Οι άνθρωποι ασφαλώς και θύμωσαν με το ειδησεογραφικό κανάλι που πρόβαλλε ντοκιμαντέρ με πιγκουίνους τη στιγμή που η Κωνσταντινούπολη και πολλές άλλες πόλεις ήταν σε αναστάτωση, αλλά επίσης θυμήθηκαν πώς το προκάλεσαν αυτό ενέργειες του ΑΚΡ στο παρελθόν. Αυτό ασφαλώς δεν σημαίνει ότι οι ιδιοκτήτες τηλεοπτικών καναλιών και εφημερίδων είναι αθώοι. Πολλοί από αυτούς έχουν άλλες δραστηριότητες και οι φιλικοί δεσμοί με το ΑΚΡ έχουν αποδειχθεί πολύ προσοδοφόροι μέχρι στιγμής.

    Ένα πολύ μεγάλο πλήθος έχει φτάσει τώρα σε ένα σημείο που δεν του έχει απομείνει τίποτα άλλο να κάνει από το να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του. Και το πλήθος αυτό στα αλήθεια απολαμβάνει αυτή την απήχηση και τη στήριξη ενάντια σε κάτι που πραγματικά αποδοκιμάζει. Μια μεγάλη ομάδα νέων ανθρώπων που δεν συμμετείχαν ποτέ σε διαμαρτυρία στο παρελθόν, βρίσκεται τώρα στους δρόμους και το ισχυρότερο όπλο τους είναι μια πρωτοφανής αίσθηση του χιούμορ διαμαρτυρίας. Τα ανέκδοτα που βλέπουμε στο διαδίκτυο, βρίσκονται τώρα στους τείχους, και αυτό το θανατηφόρο όπλο είναι στραμμένο προς την κυβέρνηση.

    Αυτό το κίνημα είναι σε θέση να χρησιμοποιεί τις προσβολές του Erdogan εναντίον του, λόγω αυτής της αίσθησης του χιούμορ που έχει. Κάντε μια αναζήτηση στο Google για τη λέξη «chapulling» και δείτε ότι οι διαδηλωτές  χρησιμοποιούν τη λέξη «çapulcu (αρπαγέας, πλιατσικολόγος)» με την οποία τους χαρακτήρισε ο Erdogan, ως ένδειξη τιμής. Την χαρακτηρίζουν ως «υπερβολική χρήση ευφυΐας» έναντι της υπερβολικής χρήσης βίας από την αστυνομία. Για αυτό η κυβέρνηση και οι υποστηρικτές της είναι τόσο απελπισμένοι να βρουν πράξεις βίας που έχουν γίνει από τους διαδηλωτές. Αλλά το πλήθος είναι πάρα πολύ νόμιμο για να χαρακτηριστεί ως τρομοκράτες και πλιατσικολόγοι.

    Δεν έχουν έναν ηγέτη, μια οργάνωση, μια στρατηγική, μια ιδεολογία αλλά έχουν ένα απίστευτο απόθεμα αποφασιστικότητας, ενέργειας και στήριξης. Επομένως, τι θα γίνει στη συνέχεια; Πρώτον, πρέπει να πω ότι αυτή η ενέργεια στους δρόμους δεν θα εξαφανιστεί. Ξαφνικά, η διαμαρτυρία ξέφυγε από το να ασκείται μόνο από «περιθωριακούς αριστερούς» ή «Κούρδους προδότες» και έγινε πολύ νόμιμη για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια. Εκατομμύρια άνθρωποι λένε τώρα «δεν είχα σκεφτεί ποτέ ότι θα είμαστε τόσοι πολλοί και ότι αυτό θα ήταν δυνατό». Το τζίνι έχει βγει από το μπουκάλι!

    Δεν είμαι σε θέση να μαντέψω που θα διοχετευθεί αυτή η ενέργεια στους επόμενους μήνες ή χρόνια. Το κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης, CHP, έχει συγκλονιστεί και αυτό με όλα αυτά που συμβαίνουν. Το CHP είναι παγιδευμένο στην κοσμική, εθνική πολιτική και παντελώς ανίκανο να ανταποκριθεί στις ανάγκες αυτής της εξέγερσης. Το MHP (Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος) συνεχίζει με την ακραία εθνικιστική του ταυτότητα και δεν γνωρίζει καν ποια είναι η θεωρία του για την οικονομική πολιτική.

    Το CHP προσπάθησε να συμμετέχει με κάποιο τρόπο στην εξέγερση, αλλά παρέμεινε αδρανές, ως συνήθως, και το πλήθος έτσι και αλλιώς δεν ήθελε κανένα πολιτικό κόμμα να εκμεταλλευτεί την εξέγερση. Το ΜΗΡ δεν φαινόταν να το εγκρίνει ήδη από το πρώτο δευτερόλεπτο και διέταξε τους ψηφοφόρους του να μείνουν στα σπίτια τους.

    Και τα δύο κόμματα έχουν ένα αξιοπρεπές ποσοστό πιστών ψηφοφόρων αλλά όπως αποδείχθηκε από τα τέλη της δεκαετίας του ’90, οι ψηφοφόροι του CHP είναι περισσότερο διατεθειμένοι να το εγκαταλείψουν εάν προκύψει μια ευνοϊκή κεντροαριστερή δύναμη. (και για αυτούς που αναρωτιούνται, έχω να πω ότι ο στρατός είναι έξω από αυτή την εξίσωση. Ευτυχώς, αυτό το κεφάλαιο στην πολιτική της Τουρκίας φαίνεται να έχει τελειώσει).

    Το κίνημα του κουρδικού κόμματος BDP επιλέγει αυτή τη στιγμή να μην εναντιωθεί του ΑΚΡ εξαιτίας των διαπραγματεύσεων  για ειρήνη και νέο σύνταγμα. Όταν αναλογίζεται κανείς τη συμπεριφορά του CHP και του ΜΗΡ απέναντι στο κουρδικό κίνημα στο παρελθόν, είναι δύσκολο να κατηγορήσει το BDP.

    Από το 2011 το ΑΚΡ ελέγχει τόσο την κεντροδεξιά όσο και τη θρησκευτική πολιτική. Ακόμη και αν το ΑΚΡ χάσει τη φιλελεύθερη-καπιταλιστική του ταυτότητα και προκύψει ένας πιο κοσμικός και δυναμικός κεντροδεξιός παράγοντας (εν τη απουσία κάποιου άλλου ισχυρού θρησκευτικού κόμματος), εξακολουθεί να έχει την υποστήριξη του 30%. Σχεδόν όλοι συμφωνούν ότι το ΑΚΡ έχει ένα επίπεδο στήριξης κοντά στο 50%, εκτός εάν τα τελευταία γεγονότα προκαλέσουν μεγάλη ζημιά.

    Είτε αυτό συμβαίνει διότι «σε κανέναν δικτάτορα δεν αρέσει να κάνει ένα βήμα πίσω και να δίνει στο κοινό μια αίσθηση νίκης» είτε «έχει ένα σχέδιο στο μυαλό του» είτε «οι σύμβουλοί του είναι τόσο ανίκανοι που διαβάζουν αυτό το κίνημα λάθος και τον οδηγούν στη λάθος κατεύθυνση», ο Erdogan δεν υποχωρεί. Αντίθετα, αυξάνει την ένταση και δημιουργεί έναν ανταγωνισμού μεταξύ του «δικού του 50%» και των «περιθωριακών».

    Αφότου το συνταγματικό δικαστήριο έκλεισε το Κόμμα της Ευημερίας για την ισλαμική του ατζέντα, το κόμμα διασπάστηκε στα δύο: τους ρεφορμιστές και τους παραδοσιακούς. Όταν ίδρυσε το κόμμα του το 2011, ο Erdogan και οι φίλοι του (οι ρεφορμιστές) διακήρυξαν ότι άφησαν πίσω τους το παλιό τους πουκάμισο (ισλαμισμός) και φόρεσαν ένα νέο (συντηρητική δημοκρατία). Το ΑΚΡ έγινε ένα συντηρητικό δημοκρατικό κόμμα με μια ατζέντα για την προώθηση της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη φιλελεύθερη οικονομία. 

    Τα τελευταία δέκα χρόνια η τουρκική οικονομία αναπτύχθηκε ταχύτατα και ο επιχειρηματικός κόσμος έγινε ένας καλός σύμμαχος του ΑΚΡ. Ωστόσο, αυξήθηκαν παράλληλα και οι συντηρητικές και αυταρχικές τακτικές του ΑΚΡ. Αυτό που συμβαίνει τις τελευταίες ημέρες, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα σε αυτή τη συμμαχία.

    Από τις 28 Ιουνίου, το χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης έχασε το 18,5% της αξίας του (αξία σε δολάρια) και ακόμη πιο απότομες κινήσεις σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια της προηγούμενης εβδομάδας, όταν ο πρωθυπουργός Erdogan με τις δηλώσεις του αύξανε την ένταση. Η τουρκική λίρα, η οποία ξεκίνησε να υποχωρεί εξαιτίας των εξελίξεων παγκοσμίως, βίωσε μια πιο απότομη πτώση εξαιτίας της πολιτικής αβεβαιότητας. Η ισοτιμία αμερικανικού δολαρίου/τουρκικής λίρας σημείωσε άνοδο ξεπερνώντας το επίπεδο των 1,90 για πρώτη φορά μετά από ενάμιση έτος. Οι τιμές των κρατικών τουρκικών ομολόγων μοιράστηκαν την ίδια μοίρα με τη λίρα. Η έξοδος των ξένων επενδυτών έπληξε όλα τα τουρκικά assets την προηγούμενη εβδομάδα, κάτι το οποίο είναι κατανοητό καθώς η κίνηση αυτή ήταν ένας συνδυασμός τόσο μιας γενικότερης τάσης πωλήσεων στις αναδυόμενες αγορές όσο και της πολιτικής αβεβαιότητας σε μια συγκεκριμένη χώρα.

    Μετά από το ταξίδι του στη Βόρεια Αφρική, ο Erdogan σχολίασε τις κινήσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές στη διάρκεια ομιλίας του στο αεροδρόμιο. Σύμφωνα με τον Erdogan, αυτές οι κινήσεις ήταν ενέργεια των δυνάμεων που «κερδοσκοπούν) για να απειλήσουν την κυβέρνησή του αλλά και του «lobby των επιτοκίων» που προσπαθούν να ανεβάσουν τις τιμές. Και ασφαλώς ήταν αποφασισμένος να πολεμήσει ενάντια στις δυνάμεις αυτές όπως έκανε και στο παρελθόν.

    Θέλω να πιστεύω ότι οι άνθρωποι που είναι επικεφαλής στην Τουρκία δεν πιστεύουν αυτόν τον φανταστικό εχθρό που ονομάζεται «lobby των επιτοκίων» και ότι έχουν καταλήξει σε αυτή την έκφραση για να επηρεάσουν τους απλούς ανθρώπους που δεν γνωρίζουν πως λειτουργούν οι αγορές.

    Όποιος και εάν είναι ο λόγος, η ένταση τώρα είναι μεγάλη και η κίνηση στο ξένο συνάλλαγμα, σε ομόλογα και σε μετοχές, θα προκαλέσει προβλήματα στην οικονομία, και η χρονική στιγμή κάθε άλλο παρά καλή είναι. Καθώς τα επιτόκια αυξάνονται και το ευρώ και το δολάριο ξαφνικά έγιναν ακριβά, είναι αναπόφευκτο ότι κάποια επενδυτικά projects θα καθυστερήσουν και πολλές επιχειρήσεις θα δουν το κόστος τους να αυξάνεται. Η επίδραση στον τουρισμό ίσως να μην είναι σοβαρή, αλλά δεν θα είναι ήπια επίσης, ενώ η επιχειρηματική εμπιστοσύνη σίγουρα θα υποχωρήσει. Ένα πράγμα που πρέπει να θυμάται κανείς είναι, ότι μετά από τους εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης που βίωσε η Τουρκία το 2011, ήδη έχει βιώσει και μια απότομη προσγείωση το περασμένο έτος.

    Επίσης, η τουρκική οικονομία δυσκολεύεται ήδη με ένα μεγάλο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, και οι εκροές κεφαλαίων θα κάνουν τα πράγματα χειρότερα. Καθώς στα οικονομικά προβλήματα προστίθεται η πολιτική αβεβαιότητα, η Τουρκία σίγουρα δεν είναι μια από τις πιο δελεαστικές περιοχές για ξένους επενδυτές.

    Το μόνο που θα βοηθήσει τώρα την οικονομία, είναι ο Erdogan να κάνει κάποια βήματα πίσω, να προσπαθήσει να ανοικοδομήσει το «σπασμένο» δημοκρατικό του προφίλ και να δώσει παραχωρήσεις στους ανθρώπους που πλήγωσε και προσέβαλλε. Προφανώς ο Erdogan δεν είναι πρόθυμος να το κάνει αυτό και δεν θα πρέπει να τεθεί υπό αμφισβήτηση ότι θα ακολουθήσει την άλλη οδό, που είναι να κάνει επίδειξη της απόλυτης εξουσίας του.

    Εάν οι αξιωματούχοι του ΑΚΡ δεν μπορούν να αλλάξουν το μυαλό του Erdogan, τότε είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς μια ήρεμη πολιτική κατάσταση για τα επόμενα δύο χρόνια και θα είναι όλο και πιο δύσκολο για το ΑΚΡ να αντισταθεί στις εκκλήσεις για πρόωρες εκλογές (οι προγραμματισμένες πρόκειται να διεξαχθούν τον Ιούνιο του 2015).

    Συνοψίζοντας: δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για την εξουσία του ΑΚΡ εξαιτίας της απουσίας πολιτικών κομμάτων, ικανών να απαντήσουν στο κάλεσμα της εξέγερσης. Αλλά θα είναι μόνο θέμα χρόνου η εξέγερση να πάρει πιο πολιτικό σχήμα, και η κλιμάκωση της έντασης θα πλήξει μόνο περισσότερο την ήδη εύθραυστη τουρκική οικονομία, που με τη σειρά της θα διαβρώσει περαιτέρω τη στήριξη στο ΑΚΡ.

    Εάν ο Erdogan επιμένει να αγνοεί τις εκκλήσεις των ανθρώπων στους δρόμους, είναι δύσκολο να δούμε ένα λαμπρό μέλλον είτε για την τουρκική οικονομία είτε για το ΑΚΡ.


    *Ο Ulaş Akıncılar είναι trader και χρηματοοικονομικός σύμβουλος στην Κωνσταντινούπολη

    Διαβάστε ακόμα για:

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ