"Αν είχαμε για γείτονες τους Σουηδούς..."

Σχόλιο του Γιάννη Παπαδημητρίου

Όταν ανεβαίνει το "θερμόμετρο" στα Βαλκάνια ή στην Ανατολική Μεσόγειο, όταν αναβιώνουν μίση και πάθη, αλλά και όταν αισθανόμαστε "έθνος ανάδελφον" και μας πιάνει πίκρα γιατί "δεν μας καταλαβαίνουν" οι εταίροι μας, ακούγεται πολλές φορές το γνωστό: "Τι καλά που θα´τανε να είχαμε για γείτονες τους Σουηδούς, τους Δανούς ή τους Ελβετούς". (Σε μία παραλλαγή του αποφθέγματος νουθετούμε φίλους και εταίρους, που "δεν αντιλαμβάνονται πως δεν έχουμε για γείτονες τους Σουηδούς, τους Δανούς ή τους Ελβετούς").

Μπορεί να είναι κι έτσι. Αλλά αυτό που δεν γνωρίζουμε ή δεν θυμόμαστε ή δεν προλάβαμε να μάθουμε στο σχολείο – όπου το μάθημα Ιστορίας αποτελεί διαρκή υπενθύμιση του κλέους των Ελλήνων, εωσότου το εμπεδώσουμε πλήρως – είναι ότι στην ιστορία της ανθρωπότητας ο πόλεμος ήταν ο κανόνας και η ειρηνική συμβίωση μία φωτεινή, αλλά καθόλου αυτονόητη εξαίρεση. Αυτό ισχύει και για τη Βόρεια Ευρώπη.

Επί αιώνες η Σουηδία ήταν η ιμπεριαλιστική δύναμη του Βορρά, Γάλλοι και Άγγλοι βρίσκονταν σε ανελέητο ανταγωνισμό για να υπερισχύσουν στην Ευρώπη, θρησκευτικές και δυναστικές διαμάχες είχαν ερημώσει γερμανικά εδάφη, οι Ισπανοί είχαν φτάσει να καταλάβουν τη σημερινή Ολλανδία, η Ελβετία και το Λουξεμβούργο δεν είχαν να επιδείξουν παρά φτωχή αγροτιά, έρμαιο στις συγκρούσεις των ισχυρών.

Το "Κυπριακό του 19ου αιώνα"

Το Κυπριακό θεωρείται σήμερα ένα εξαιρετικά δισεπίλυτο ζήτημα. Τηρουμένων των αναλογιών πάντως, ένα "Κυπριακό του 19ου αιώνα" είχε ανακύψει στο Σλέσβιγκ Χόλσταϊν, εύφορο κομμάτι γης με ιδιαίτερη στρατηγική σημασία, καθώς συνδέει τη Βόρεια με τη Βαλτική Θάλασσα. Επί αιώνες η περιοχή ανήκε στη Δανία, σήμερα είναι το βορειότερο κρατίδιο της Γερμανίας. Έχει όμως κοινά σύνορα με τη Δανία, ενώ διατηρεί θύλακες με αμιγώς δανόφωνο πληθυσμό.

Τον 19ο αιώνα ο "μαέστρος" της βρετανικής διπλωματίας και μετέπειτα πρωθυπουργός, Λόρδος Πάλμερστον, έλεγε ότι μόνο τρεις άνθρωποι είχαν κατανοήσει το ζήτημα του Σλέσβιγκ Χόλσταιν, αλλά δυστυχώς "ο πρώτος ήταν ο πρίγκηπας Αλβέρτος (σύζυγος της βασίλισσας Βικτωρίας) που έχει πεθάνει, ο δεύτερος ήταν ένας Γερμανός καθηγητής που αποτρελάθηκε και ο τρίτος είμαι εγώ, αλλά έχω ξεχάσει τα πάντα".

Τελικά, το ζήτημα το έλυσε ο Μπίσμαρκ "δια πυρός και σιδήρου", όπως συνήθιζε άλλωστε. Ο πόλεμος με τη Δανία ήταν ο πρώτος από τους τρεις πολέμους που δρομολόγησε η Πρωσία του Μπίσμαρκ με απώτερο στόχο την ίδρυση ενός ενιαίου γερμανικού κράτους, κάτι που κατάφερε τελικά το 1871, εκμαιεύοντας μάλιστα αποζημιώσεις από τους Γάλλους.

Μπίσμαρκ και πόλεμος Όλα αυτά συνέβαιναν όμως σε εποχές που ο πόλεμος αποτελούσε νόμιμο και θεμιτό μέσο για την επίλυση των διακρατικών διαφορών, αρκεί να τηρούνται οι διαδικασίες που προβλέπει το Δίκαιο του Πολέμου. Υποτίθεται ότι έκτοτε – και ιδιαίτερα μετά την ανείπωτη καταστροφή του Α´ και του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου – η ανθρωπότητα έγινε σοφότερη. Γι αυτό έχει επιλέξει, θεωρητικά, ένα σύστημα συλλογικής ασφάλειας υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών που απαγορεύει τη βία ως μέσο για την επίλυση διαφορών. Μοναδικές εξαιρέσεις: Το δικαίωμα αυτοάμυνας και η συλλογική δράση μετά από εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Δυστυχώς, προμηνύουν δυσάρεστες εξελίξεις τα "τύμπανα πολέμου" που ακούγονται στη γειτονιά μας. Η Ιστορία μας διδάσκει ότι δεν υπάρχει φυσικός νόμος που αποκλείει την εκδήλωση βίας σε συγκεκριμένο γεωγραφικό πλάτος. Ούτε καν στις πιο φιλήσυχες γωνιές της Σκανδιναβίας.

Πηγή: Deutsche Welle