2016 - 2008: Πόσο πιο επικίνδυνη είναι η κρίση σήμερα

Του Γ. Αγγέλη 

Τα στοιχεία δόθηκαν σχετικά πρόσφατα στη δημοσιότητα και το μέγεθός τους έχει προκαλέσει ανατριχίλα στις αγορές και τις κεντρικές τράπεζες. 

Σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας έρευνας του Financial Stability Board, σε παγκόσμιο επίπεδο οι "αξίες" διαφόρων μορφών που διαχειρίζεται το "σκιώδες χρηματοπιστωτικό σύστημα" των ελάχιστα ελεγχόμενων funds και χρηματοπιστωτικών εταιρειών κάθε είδους που λειτουργούν εκτός του επίσημου τραπεζικού συστήματος ξεπερνούν τα 137 τρισ. δολ. 

Και, από αυτά, τα 36 τρισ. δολ. εκτιμάται από το FSB ότι αποτελούν κίνδυνο "για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα". 

Η διατύπωση είναι σκόπιμα προσεκτική, καθώς ο "έλεγχος" για το πώς μπορεί ανά πάσα στιγμή να κινηθεί σπασμωδικά ο τεράστιος αυτός όγκος κεφαλαίων είναι σχεδόν μηδενικός και υπερβαίνει τις δυνατότητες του "τακτικού" οπλοστασίου των κεντρικών τραπεζών. 

Η πρώτη εβδομάδα λειτουργίας των αγορών το 2016, με βάση τα όσα ξεκίνησαν από την Κίνα, έχει ξυπνήσει τον εφιάλτη του 2008. Αλλά οι διαφορές με το τότε είναι τεράστιες και όχι σε... καθησυχαστική κατεύθυνση. 

Ποιος είναι ο μεγάλος "φόβος" που έχει αρχίσει να διατρέχει τις αναλύσεις που αποτυπώνουν τις πρώτες σκέψεις πάνω στα γεγονότα της αρχής του 2016; 

Ο "φόβος" είναι πως τα γεγονότα αυτά αποτελούν προειδοποίηση για το σκάσιμο της φούσκας χρέους που έχει δημιουργηθεί από τις πολιτικές που υιοθετήθηκαν μετά το 2009 για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κατάρρευσης της Lehman Brothers (και των άλλων) το 2008. 

Τα στοιχεία του "φόβου"

Τα στοιχεία που δίνουν οι διεθνείς οργανισμοί δικαιολογούν την ανησυχία αυτή, καθώς: 

- Σύμφωνα με τη McKinsey, το 2014 το παγκόσμιο χρέος ήταν αυξημένο σε σχέση με το 2007 κατά 57 τρισ. δολ. Δηλαδή τα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης που υιοθέτησαν οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες για να ανακόψουν τις συνέπειες της κρίσης του 2008 τροφοδότησαν το διεθνές κρατικό και ιδιωτικό χρέος με "δανεικά" κεφάλαια μηδενικού κόστους (με σχεδόν μηδενικά επιτόκια) κατά 57 τρισ. δολ. περισσότερα από εκείνα που είχε το "σύστημα" όταν έσκασε η φούσκα των subprime στις ΗΠΑ...

- Η Fed "τύπωσε" και δάνεισε με μηδενικά επιτόκια κάτι περισσότερο από 3 τρισ. δολ., κεφάλαια τα οποία έγιναν η "βάση" μόχλευσης δεκάδες φορές τόσο από το τραπεζικό σύστημα όσο και –περισσότερο– από το "σκιώδες" τραπεζικό σύστημα παγκοσμίως, για να τροφοδοτήσουν επενδύσεις κάθε είδους και, κυρίως, επενδύσεις χαρτοφυλακίου στις αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας, της Λ. Αμερικής κ.λπ. 

- Σύμφωνα με το ΔΝΤ, από το 2004 μέχρι και το 2014 το χρέος των επιχειρήσεων κάθε είδους στις αναπτυσσόμενες οικονομίες αυξήθηκε από τα 4 τρισ. δολ. σε 18 τρισ. δολ. Στην Κίνα μόνο τον Σεπτέμβριο του 2015 το χρέος (κρατικό και ιδιωτικό) είχε ξεπεράσει το 196% του ΑΕΠ. Και από το χρέος αυτό το κομμάτι που έχει επαρκείς εξασφαλίσεις δεν ξεπερνά το 30%. 

Και τα χρέη αυτή είναι στο μεγαλύτερο μέρος τους σε συνάλλαγμα που με τον έναν ή τον άλλο τρόπο επηρεάζεται από τις μεταβολές της ισοτιμίας του δολαρίου...

Και η BIS στον χορό

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της BIS (Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών) δείχνουν άλλο ένα"τρομακτικό" στοιχείο. Στις χώρες του ΟΟΣΑ (δηλαδή τις λεγόμενες βιομηχανικές χώρες) το τραπεζικό σύστημα από το 2007 μέχρι σήμερα έχει αυξήσει κατακόρυφα την "έκθεσή" του τόσο στην Κίνα όσο και στις λεγόμενες αναπτυσσόμενες χώρες. 

Συγκεκριμένα, έχει τετραπλασιάσει την έκθεσή του στην Κίνα, από 219 δισ. δολ. σε 762 δισ. δολ., και απέναντι στις αναπτυσσόμενες ασιατικές χώρες την έχει διπλασιάσει, από 1,18 τρισ. δολ. σε 2 τρισ. δολ. Τα μεγέθη αυτά καταγράφουν τη διαδρομή της ροής των κεφαλαίων από τις κεντρικές τράπεζες μέσω του τραπεζικού συστήματος στην περιφέρεια και την αλληλοσύνδεση πλέον των φορέων αυτού του φαύλου κύκλου. Και το αξιοσημείωτο εδώ είναι ότι το επίσημο χρηματοπιστωτικό σύστημα συμμετέχει στο ΑΕΠ τόσο στη Δύση (Μ. Βρετανία) όσο και στην Ανατολή (Κίνα) περίπου κατά το ένα τρίτο (30%)... 

Οι κεντρικές τράπεζες το 2008 και τα χρόνια που ακολούθησαν είχαν το περιθώριο να υιοθετήσουν, πέραν των άλλων πολιτικών, προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης, μηδενίζοντας σχεδόν το κόστος δανεισμού, με επικεφαλής τη Fed. 

Βέβαια, η φούσκα στο αμερικανικό real estate έσκασε όταν η Fed αποφάσισε να υιοθετήσει περιοριστικές πολιτικές στην κυκλοφορία του χρήματος, που έφεραν στην επιφάνεια τους τεράστιους όγκους μη εξυπηρετούμενων δανείων στα αμερικανικά νοικοκυριά. 

Πού κρύβεται ο εφιάλτης των 36 τρισ. δολ. 

Τώρα δεν πρόκειται για τα αμερικανικά νοικοκυριά, αλλά για φούσκες που έχουν διαχυθεί σε ολόκληρο τον πλανήτη, και μάλιστα αποτελούν τη βάση της ανάπτυξης των αναπτυσσόμενων οικονομιών –με κέντρο την Κίνα– τα τελευταία επτά χρόνια. Αυτός είναι ο εφιάλτης που κρύβεται στα 36 τρισ. δολ. χρέους που έχει διαχυθεί από τις ΗΠΑ μέχρι την Κίνα... 

Η απόφαση της Fed να ανακόψει την αναχρηματοδότηση του χρέους των τελευταίων ετών, και κυρίως η απόφαση να προχωρήσει στην αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης αυτών των δανείων, είναι που τρομάζει τις αγορές και έχει οδηγήσει, με σημείο αναφοράς την Κίνα, σε μια αυξανόμενη "έξοδο" κεφαλαίων από την περιφέρεια προς τα μητροπολιτικά κέντρα.

Μπορούν οι κεντρικές τράπεζες να δημιουργήσουν αναχώματα, όπως έκαναν το 2009 μετά τη σύσταση των G-20; 

Η αλήθεια είναι ότι τα χρόνια που μεσολάβησαν από τότε στο διεθνές τραπεζικό σύστημα έχει επιχειρηθεί να μπει ένα κανονιστικό πλαίσιο περισσότερο αυστηρό, με περισσότερους ελέγχους. Η Boston Consulting έχει υπολογίσει ότι έχουν εισαχθεί περί τους 200 νέους κανόνες, αλλά αυτό δεν έχει αγγίξει το σκιώδες χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Μπορούν οι κεντρικές τράπεζες και οι εποπτικές Αρχές να οργανώσουν αυτό το "ξεφούσκωμα" της αχαλίνωτης πίστωσης που χρησιμοποιήθηκε τα τελευταία χρόνια; 

Στο ερώτημα αυτό, τα γεγονότα της πρώτης εβδομάδας του 2016, μετά την έναρξη εφαρμογής της απόφασης της Fed να αυξήσει το κόστος του χρήματος και, έτσι, της διατήρησης της φούσκας, δείχνουν ότι οι απαντήσεις των κεντρικών τραπεζών δεν είναι ούτε εύκολες ούτε ιδιαίτερα καθησυχαστικές. 

Το 2016 προμηνύεται ταραχώδες και δεν πρόκειται να μοιάζει ούτε σε γεγονότα ούτε σε "μέγεθος" με το 2008. 

* Αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Κεφάλαιο" της 16ης Ιανουαρίου