Η Αμερική στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού

Του Dana H. Allin 

Πότε οι Ηνωμένες Πολιτείες θα τελειώσουν την «αναπροσαρμογή» της στρατηγικής τους εστίασης έναντι της Ασίας-Ειρηνικού και θα αποφασίσουν ότι είναι επαρκώς «ισορροπημένη»; Το ερώτημα είναι κάτι περισσότερο από λογοπαίγνιο, όπως πρότεινα σε έναν αξιωματούχο του Πενταγώνου στο Shangri-La Dialogue του IISS, στη Σιγκαπούρη το Σάββατο. 

Μιλήσαμε αμέσως μετά που ο νέος υπουργός άμυνας των ΗΠΑ, Ashton Carter, εκφώνησε μια προσεκτική και γενικώς εύληπτη ομιλία εκείνο το πρωί. Η ρητορική επανεξισορρόπηση, την οποία για πρώτη φορά επικαλέστηκε η υπουργός Εξωτερικών Hillary Clinton (αυτή χρησιμοποίησε τη φράση «στροφή 180 μοιρών») και ο Πρόεδρος Barack Obama το φθινόπωρο του 2011 και, από τότε, επαναλήφθηκε σε κάθε ομιλία στο Shangri-La Dialogue από τρεις υπουργούς άμυνας των ΗΠΑ από το 2012, μπορεί να έχει τόσο καλές, όσο και κακές συνέπειες. Από τη θετική πλευρά, είναι μια δήλωση ορισμένων προφανών πραγματικοτήτων: Οι πόροι των ΗΠΑ είναι περιορισμένοι, η στρατηγική συνεπάγεται καθορισμό προτεραιοτήτων, η περιοχή όπου κατοικεί το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού είναι τεράστιας σημασίας (οικονομικής και άλλης) για την Αμερική και η σοφία στη διαχείριση των σχέσεων με την Κίνα θα μπορούσε να είναι ο πιο σημαντικός παράγοντας για την αποφυγή του πολέμου των μεγάλων δυνάμεων στον εικοστό πρώτο αιώνα. Είναι, επίσης, όπως μου υπενθύμισε ο συνομιλητής μου από το Πεντάγωνο, ένα απαραίτητο σήμα για τους σκοπούς της γραφειοκρατικής χάραξης πολιτικής μέσα σε ένα τεράστιο Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ, που εμπεριέχει ανταγωνιστικές ένοπλες δυνάμεις και αιώνια προβλήματα σπατάλης και αδράνειας. 

Οι κακές συνέπειες απορρέουν από το γεγονός ότι απλές δηλώσεις στρατηγικού σκοπού ενδεχομένως να γίνουν κατανοητές με διαφορετικό τρόπο από διάφορα ξένα ακροατήρια. Έτσι, για παράδειγμα, στο συνέδριο του Shangri-La το 2013, ο τότε ο υπουργός άμυνας Chuck Hagel επέμεινε ότι «η αναπροσαρμογή δεν θα πρέπει ... να παρερμηνευθεί. Οι ΗΠΑ έχουν συμμάχους, συμφέροντα και  ευθύνες σε όλο τον κόσμο. Η επανεξισορρόπηση στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού δεν σημαίνει αποχώρηση από άλλες περιοχές του κόσμου». Οι δηλώσεις αυτές δεν απέτρεψαν την αγωνία των χωρών του Αραβικού Κόλπου που προσθέτοντας μια υπερβολική ερμηνεία της επανεξισορρόπησης στις συσσωρευμένες τις ανησυχίες τους σχετικά με την μελλοντική παρουσία των ΗΠΑ στο Κόλπο, ακόμη κι αν αυτή η παρουσία υφίσταται και είναι, σχεδόν βέβαιο, ότι θα εξακολουθήσει να είναι τεράστια.  

Η αποστολή του σωστού μηνύματος στο Πεκίνο, μπορεί, επίσης, να είναι δύσκολη. Είναι προφανές ότι πολλοί στην Κίνα πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να «περιορίσουν» τη χώρα τους, όρος που φαίνεται ότι κατανοούν ως την αποτροπή της δίκαιας αύξησης του πλούτου και της διεθνούς δύναμής της. Υπάρχουν πράγματι φωνές στις ΗΠΑ που υποστηρίζουν τον περιορισμό, αλλά, όπως γράφει ο καθηγητής του Princeton, Aaron Friedberg στο τελευταίο τεύχος του Survival, η στρατηγική συναίνεση των Δημοκρατικών και των Ρεπουμπλικάνων ήταν και είναι πιθανό να παραμείνει όχι στον περιορισμό, αλλά στην «εξισορρόπηση», που σημαίνει, με την χρήση αυτή, τη διατήρηση επαρκούς στρατιωτικής, οικονομικής και διπλωματικής δύναμης στην περιοχή, ώστε να καθησυχάσει τους γείτονες της Κίνας εναντίον του Κινεζικού εκφοβισμού και των καταπατήσεων των συμφερόντων και της εθνικής τους κυριαρχίας. Ο ίδιος ο Friedberg, αν και καθόλου αισιόδοξος για τις προθέσεις του Πεκίνου, απορρίπτει τον περιορισμό ως πρόωρο και προκλητικό, καλώντας αντ’ αυτού για «καλύτερη», δηλαδή, πιο ισχυρή,  εξισορρόπηση. Σε μια μικρή ομάδα το Σάββατο, ο ίδιος πρόσθεσε ότι ο στρατηγικός ανταγωνισμός ΗΠΑ-Κίνας είναι αναπόφευκτος. Εάν αντιμετωπιστεί, όμως, λογικά, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι ένα είδος «δυναμικής σταθερότητας», σε αντίθεση με την πιο επικίνδυνη και αποσταθεροποιητική κούρσα εξοπλισμών. 

Η δυναμική σταθερότητα περιγράφει ένα μέλλον στο οποίο οι συγκρούσεις συμφερόντων παραμένουν ανεπίλυτες, αλλά και οι δύο πλευρές αποδέχονται ότι είναι καλύτερα να παραμείνουν ανεπίλυτες παρά να επιλυθούν δια της βίας. Είναι ένα είδος επιφυλακτικής, αλλά, επίσης και εποικοδομητικής συνύπαρξης. «Έτσι, όταν τόσο οι ΗΠΑ, όσο και η Κίνα, λένε ότι ο ευρύτερος Ειρηνικός Ωκεανός είναι «αρκετά μεγάλος», για να αγκαλιάσει, τόσο την Κίνα, όσο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό το διαβάζουμε ως ένα καλό σημάδι»,  είπε ο πρωθυπουργός της Σιγκαπούρης Lee Hsien Loong στην κύρια του ομιλία την Παρασκευή το βράδυ. Έδωσε τον τόνο για ένα Διάλογο που ήταν σαφώς λιγότερο αμφισβητήσιμος από αυτόν που διεξήχθη πριν από ένα χρόνο. Ο Carter ακολούθησε με μια ομιλία που αμφισβήτησε τους Κινεζικούς ισχυρισμούς εθνικής κυριαρχίας και των έργων περί ανάκτησης εδαφών εγγείων στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Ορκίστηκε ότι «οι Ηνωμένες Πολιτείες θα πετάξουν, θα σαλπάρουν και θα επιχειρήσουν οπουδήποτε το επιτρέπει το διεθνές δίκαιο» και πρόσθεσε: «Η μετατροπή ενός υποθαλάσσιου βράχου σε αεροδρόμιο απλά δεν παρέχει δικαιώματα εθνικής κυριαρχίας ή άδειας επιβολής περιορισμών στις διεθνείς αεροπορικές ή ακτοπλοϊκές διαμετακομίσεις». Ακόμα κι έτσι, ένα μεγάλο μέρος της ομιλίας του Carter ήταν συμφιλιωτικό, αντιστρέφοντας μια συνηθισμένη Κινεζική φράση: οι ΗΠΑ, είπε, επιδιώκουν μια περιφερειακή «αρχιτεκτονική όπου όλοι ευημερούν και όλοι κερδίζουν». Το εάν αναθεωρήθηκε σε απάντηση των δηλώσεων του Carter ή όχι, η ομιλία του Ναυάρχου Sun Jianguo, Υπαρχηγού του Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, του Τμήματος Γενικού Προσωπικού, ήταν επίσης γενικά χαμηλών τόνων. 

Ο συνάδελφός μου William Choong έχει δίκιο να ανησυχεί ότι «παρά τις προειδοποιήσεις των ΗΠΑ, τη δέσμευση για περαιτέρω συνεργασία για την θαλάσσια ασφάλεια με τις χώρες της Ασίας και την ενίσχυση της συγκριτικής Αμερικανικής αποτρεπτικής στάσης στην περιοχή, το γεγονός παραμένει ότι ανάλογα « γεγονότα επί του εδάφους» [οι Κινεζικές δραστηριότητες αποκατάστασης] φαίνεται να παραμένουν μη αναστρέψιμες». Ωστόσο, η μη απόκρουσή τους δεν είναι το ίδιο πράγμα με την αποδοχή τους. Οι δύο πλευρές θα πρέπει να μπορούν να διαχειριστούν τις διαφορές τους, ακόμη και αν δεν μπορούν να τις επιλύσουν. 

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ:  https://www.iiss.org/en/politics%20and%20strategy/blogsections/2015-932e/june-3809/america-in-the-asia-pacific-490c