Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 12-Οκτ-2018 00:02

    Οι υπνοβάτες...

    • Εκτύπωση
    • Αποθήκευση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κώστα Στούπα 

    1) Οι υπνοβάτες...

    Τις τελευταίες δεκαετίες η παγκόσμια οικονομία και οι διεθνείς αγορές αντιμετωπίζουν τουλάχιστον ένα κραχ που συνήθως συνοδεύεται από ύφεση κάθε δεκαετία. Το τελευταίο κραχ έλαβε χώρα το 2008, το προηγούμενο το 2000, η κρίση της τεκίλας στις αρχές της δεκαετίας του ’90, το κραχ του ’87 και πάει λέγοντας...

    Κανείς δεν είναι σε θέση να γνωρίζει με σιγουριά αν το επόμενο κραχ έχει ξεκινήσει. Η μεγάλη πτώση των αμερικανικών αγορών προχθές ως ανακλαστική κίνηση της απότομης εβδομαδιαίας πτώσης των αρχών του περασμένου Φεβρουαρίου συνθέτει μια ενδιαφέρουσα "προσεισμική" ακολουθία.

    Το επόμενο κραχ και η πιθανή ύφεση που θα το ακολουθήσει είναι πολύ πιθανό να είναι η μεγαλύτερη αναταραχή της νεότερης ιστορίας (όχι μόνο της οικονομικής αλλά γενικότερα) μετά την κρίση του ’29.

    Τούτο, αν συμβεί, θα συμβεί γιατί διανύουμε μια περίοδο που ο κάμπος της παγκόσμιας οικονομίας είναι γεμάτος με εύφλεκτα υλικά.

    Τα εύφλεκτα υλικά αυτή την περίοδο είναι:

    α) Κατ’ αρχάς ποτέ το παγκόσμιο χρέος, το οποίο ξεπερνά τα 230 τρισ. δολάρια, δεν ήταν πάνω από το 300% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το υψηλό χρέος ανάγκασε τις Κεντρικές Τράπεζες να κρατήσουν τα επιτόκια επί μακρόν κοντά στο 0%, δημιουργώντας παντού ποικίλες στρεβλώσεις οι περισσότερες των οποίων θα αποδειχτούν "φούσκες" όταν κάποιος από το πλήθος φωνάξει: "Ο βασιλιάς είναι γυμνός".

    β) Σε κάθε προηγούμενη κρίση οι Κεντρικές Τράπεζες είχαν μεγαλύτερα περιθώρια να παρέμβουν, αφού είχε προηγηθεί ένας κύκλος ανόδου που είχε οδηγήσει τα βασικά επιτόκια πάνω από το 5-6%. Τώρα μετά από οκτώ ανοδικές κινήσεις η FED μόλις περνά το 2%. Η ΕΚΤ και οι άλλες μεγάλες Κεντρικές Τράπεζες κρατούν τα επιτόκια ακόμη κοντά στο μηδέν με αποτέλεσμα να είναι άοπλες αν προκύψει μια νέα κρίση.

    γ) Όταν προέκυψε το κραχ και η κρίση του 2008 μεταξύ των χωρών και των ηγεσιών των μεγάλων οικονομιών του πλανήτη υπήρχε ένα πνεύμα συνεργασίας και κοινής στάσης, με την FED να στηρίζει τις Κεντρικές Τράπεζες που είχαν ανάγκη. Με τα εκτεταμένα και συντονισμένα προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης η κρίση τελικά, αν και με καθυστέρηση, τιθασεύτηκε. Σήμερα οι ΗΠΑ με την Κίνα και την Ευρώπη βρίσκονται στα πρόθυρα ενός εμπορικού και νομισματικού πολέμου. Είναι αμφίβολο αν σήμερα θα κρατήσουν κοινή στάση ή κάθε μεγάλη δύναμη θα προσπαθήσει να φορτώσει το πρόβλημα στους άλλους με εμπορικούς δασμούς και νομισματικές υποτιμήσεις.

    δ) Παρά τη χρήση ασύνετης νομισματικής πολιτικής για την αντιμετώπιση των τελευταίων κρίσεων με όλο και μακρύτερες περιόδους μηδενικών επιτοκίων η παγκόσμια οικονομία δεν αντιμετώπισε πληθωριστικές πιέσεις λόγω των αντιπληθωριστικών πιέσεων της παγκοσμιοποίησης. Οι τιμές πιέζονταν λόγω των φθηνών εισαγωγών. Τα μέτρα προστατευτισμού που έχουν ξεκινήσει και συνεχώς πολλαπλασιάζουν οι ΗΠΑ τώρα θα ωθήσουν τις τιμές σε αρκετές κατηγορίες προς τα πάνω.

    Το κραχ του 2008 και η κρίση που ακολούθησε είχε σαν συνέπεια το τέλος μιας περιόδου σχετικής ελευθεριότητας στην παγκόσμια οικονομία η οποία ξεκίνησε με την επανάσταση των Ρήγκαν-Θάτσερ-Τενκ Σιάο Πίνκ τη δεκαετία του ’80.

    Το μοντέλο που λειτουργεί τα τελευταία δέκα χρόνια δεν έχει πολλά κοινά με αυτό που αποκαλείται ελεύθερη αγορά. Από τη μια πλευρά οικονομίες με κεντρικό σχεδιασμό όπως η Κινέζικη έχουν αποκτήσει σημαντικό μερίδιο  στα παγκόσμια μεγέθη και από την άλλη οι Κεντρικές Τράπεζες στη Δύση αναγορεύτηκαν σε βασικό διαμορφωτή της οικονομικής πολιτικής, σε σημείο που τα Υπουργεία Οικονομικών, οι κυβερνήσεις και οι ιδιώτες να παίζουν διακοσμητικό ρόλο.

    Η κρίση του 2008 λειτούργησε σαν αφορμή για τη δημιουργία και άνοδο εθνολαϊκιστικών δημαγωγικών κινημάτων σε όλο τον κόσμο. Με αφορμή το μεταναστευτικό παρατηρείται μια στροφή των κοινωνιών στον εθνικό απομονωτισμό που προβάλλεται από τυχάρπαστους δημαγωγούς σαν πανάκεια και λύση για όλα τα προβλήματα.

    Αν η κρίση του 2008 έφερε τον Τραμπ και τον Σαβίνι στην εξουσία, έκανε τον Τσίπρα πρωθυπουργό και τη Χρυσή Αυγή τρίτο κόμμα, τον Ερντογάν δικτάτορα, τον Ορμπάν ηγέτη ευρωπαϊκού διαμετρήματος,  τι θα μπορούσε να προκαλέσει μια ανάλογη ή ακόμη μεγαλύτερη κρίση το 2018 ή έστω το 2020;

    2) Η εξέλιξη των πολιτισμών...

    Το καλοκαίρι διάβασα ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο που γράφτηκε τη δεκαετία του ’50. Ήταν το The evolution of civilizations του ιστορικού   Carroll Quigley. Κατά τον Carroll Quigley η διαδικασία της εξέλιξης των πολιτισμών μπορεί να μελετηθεί αν χωρίσουμε καθέναν  σε διαδοχικές περιόδους.

    Θα μπορούσαμε να χωρίσουμε κάθε πολιτισμό σε δυο περιόδους: στην "άνοδο” και την "παρακμή”.

    Θα μπορούσαμε επίσης να τον χωρίσουμε στη "νεότητα”, την "ωριμότητα” και το "γήρας”.  Μπορούμε να τους χωρίσουμε σε πέντε ή πενήντα περιόδους, ο διαχωρισμός είναι αυθαίρετος.

    Ο Quigley με βάση τους πολιτισμούς που μελέτησε επέλεξε να χωρίσει το μοντέλο εξέλιξης σε επτά στάδια.

    1) Μείξη
    2) Κυοφορία
    3) Επέκταση
    4)Εποχή συγκρούσεων
    5)Παγκόσμια Αυτοκρατορία
    6) Παρακμή
    7) Εισβολή

    Από όλα αυτά τα στάδια παραθέτω μια περίληψη του 4ου...

    Η εποχή των συγκρούσεων

    Μόλις ο ρυθμός επέκτασης σε έναν πολιτισμό αρχίσει να μειώνεται αισθητά, εισέρχεται στο Στάδιο 4, την εποχή των συγκρούσεων.

    Αυτή η περίοδος είναι ίσως η πιο σύνθετη και ενδιαφέρουσα και πιο παρεξηγημένη από τα 7 στάδια του κύκλου που διανύει ένας πολιτισμός.

    Η εποχή των συγκρούσεων σηματοδοτείται από τέσσερα κύρια χαρακτηριστικά:

    α) Είναι  μια περίοδος μείωσης του ρυθμού ανάπτυξης,  
    β) Είναι μια περίοδος αυξανόμενης έντασης της εξέλιξης και αυξανόμενων ταξικών συγκρούσεων, ιδίως στον κεντρικό τομέα.
    γ) Είναι μια περίοδος ολοένα και συχνότερων και ολοένα και πιο βίαιων ιμπεριαλιστικών πολέμων.
    δ) Είναι μια περίοδος αυξανόμενου ανορθολογισμού, απαισιοδοξίας και δεισιδαιμονιών.

    Οι αυξανόμενες ταξικές συγκρούσεις προκύπτουν από τη σύγκρουση συμφερόντων μιας κοινωνίας που έχει εθιστεί στην αύξηση πλεονάσματος από την επέκταση.

    Προκύπτουν επίσης από την σύγκρουση με τα κατεστημένα συμφέροντα  που ελέγχουν τα μη επενδυμένα πλεονάσματα της περιόδου της ανάπτυξης και φοβούνται περισσότερο την κοινωνική αλλαγή από οτιδήποτε άλλο.

    Συνήθως υπάρχει η πλειοψηφία των απογοητευμένων εναντίον της μειοψηφίας των κεκτημένων συμφερόντων. Καμία πλευρά δεν έχει σαφή ιδέα για τα πραγματικά ζητήματα που διακυβεύονται ή για το τι θα έδινε μια εφαρμόσιμη λύση στην κρίση.

    Όλα τα σχέδια για την αναδιανομή του πλεονάσματος των λίγων μεταξύ των δυσαρεστημένων πολλών είναι άχρηστα και συνήθως κάνουν τα πράγματα χειρότερα, αφού η ανάπτυξη  μπορεί να επαναληφθεί μόνο εάν παρασχεθούν τα τρία απαραίτητα στοιχεία ενός "μέσου επέκτασης”. Η αναδιανομή των πλεονασμάτων μεταξύ μίας μεγάλης μάζας δεν θα παράσχει κανένα από αυτά τα τρία απαραίτητα στοιχεία.

    Αντίθετα, τα περισσότερα επαναστατικά προγράμματα  που προκαλούνται από την αποτυχία του τρίτου στοιχείου (επένδυση), απλώς θα καταστήσουν την κρίση πιο οξεία καταστρέφοντας το δεύτερο στοιχείο (συσσώρευση πλεονάσματος)”.

    Η μόνη εύλογη ή εφαρμόσιμη λύση στην κρίση του πολιτισμού θα ήταν η μεταρρύθμιση ή η καταστρατήγηση του παλαιού θεσμού της ανάπτυξης  με την επανεξέταση των τριών βασικών στοιχείων του  "μέσου επέκτασης”.

    Δεδομένου ότι οι δυσαρεστημένες μάζες δεν γνωρίζουν τίποτα για τέτοια πράγματα και δεδομένου ότι τα κατεστημένα  συμφέροντα δεν ξέρουν πολύ περισσότερα και συνήθως συγκεντρώνουν τις ενέργειές τους σε μια προσπάθεια να υπερασπιστούν τα κεκτημένα συμφέροντά τους, ένα νέο "μέσο επέκτασης”, αν προκύψει θα προκύψει τυχαία και όχι λόγω κάποιας σχεδιασμένης μεταρρύθμισης.

    Εάν δημιουργηθεί ένα νέο "εργαλείο επέκτασης”, ο πολιτισμός αρχίζει εκ νέου να αναπτύσσεται οι εντάσεις και η κρίση  υποχωρούν και ο πολιτισμός επανέρχεται στο Στάδιο 3.

    Οι μάζες των ανθρώπων (οι οποίοι δεν έχουν κανένα συμφέρον προς το υπάρχον μοντέλο ανάπτυξης) εμπλέκονται σε ιμπεριαλιστικούς πολέμους γιατί αυτός  φαίνεται ο μόνος τρόπος για να ξεπεραστεί η επιβράδυνση της ανάπτυξης. Δεν μπορούν να προκόψουν  με άλλα μέσα (όπως είναι τα οικονομικά μέσα), επιδιώκουν να συνεχίσουν  με πολιτική δράση, κυρίως με την αρπαγή  πλούτου από τους γείτονές τους.

    Ταυτόχρονα, στρέφονται στον παραλογισμό για να αντισταθμίσουν την αυξανόμενη ανασφάλεια στη ζωή τους, την χρόνια οικονομική ύφεση, την αυξανόμενη πικρία και τους κινδύνους των ταξικών αγώνων, την αυξανόμενη κοινωνική αναστάτωση και την ανασφάλεια από τους ιμπεριαλιστικούς πολέμους.

    Αυτή η περίοδος είναι γενικά μια περίοδος τυχερών παιχνιδιών, χρήσης ναρκωτικών, εμμονής με το σεξ (συχνά ως διαστροφή), αύξησης της εγκληματικότητας, αυξανόμενου αριθμού νευρώσεων-ψυχώσεων και  αυξανόμενης εμμονής με το θάνατο.

    Τα κατεστημένα συμφέροντα ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των ιμπεριαλιστικών πολέμων και του ανορθολογισμού, διότι και οι δύο χρησιμεύουν για να εκτρέψουν τη δυσαρέσκεια των μαζών από τα κατεστημένα συμφέροντά τους (το μη επενδυμένο πλεόνασμα).

    Κατά συνέπεια, ορισμένοι κύκλοι από τα κατεστημένα συμφέροντα εκτρέπουν ένα μέρος της επιρροής τους για να δημιουργήσουν α)όργανα ταξικής καταπίεσης, β)όργανα ιμπεριαλιστικών πολέμων και γ)όργανα διάδοσης της σύγχυσης.

    Μόλις τα όργανα αυτά δημιουργηθούν και αρχίσουν να λειτουργούν οι πιθανότητες να μεταρρυθμιστεί το αναπτυξιακό μοντέλο σε ένα νέο "εργαλείο ανάπτυξης”   θα καταστούν σχεδόν μηδενικές.

    Στη συνέχεια οι κύκλοι των κατεστημένων συμφερόντων αρχίζουν να χάνουν την επιρροή τους στα τρία θεσμικά όργανα που έχουν  χρηματοδοτήσει.
    Από αυτά τα τρία, ο θεσμός της ταξικής καταπίεσης ελέγχει μεγάλο μέρος της πολιτικής δύναμης της κοινωνίας.

    Ο θεσμός που αποσκοπεί στους πολέμους ελέγχει μεγάλο μέρος της στρατιωτικής δύναμης της κοινωνίας.

    Επίσης ο θεσμός της διάδοσης της σύγχυσης ανορθολογισμού ελέγχει μεγάλο μέρος της πνευματικής ζωής της κοινωνίας.

    Αυτά τα τρία όργανα-θεσμοί (τα οποία μπορούν να συνδυαστούν μόνο σε δύο ή σε ένα) γίνονται κυρίαρχα και τα κατεστημένα συμφέροντα που είχαν επωφεληθεί από τον προηγούμενο κύκλο ανάπτυξης πέφτουν  σε δευτερεύοντα ρόλο, τα πλεονάσματά τους απορροφώνται  σε μεγάλο βαθμό από τα δικά τους δημιουργήματα.  

    kostas.stoupas@capital.gr 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

    Δειτε τα πρωτοσελιδα ολων των εφημεριδων