Το σχέδιο έκτακτης ανάγκης και η "ενδιάμεση λύση"

Του Κώστα Ράπτη

Το σχέδιο έκτακτης ανάγκης που επεξεργάζεται η Κομισιόν για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης που απειλείται στην Ελλάδα και εν γένει τον βαλκανικό διάδρομο, λόγω των εξελίξεων στο προσφυγικό, αποτελεί μεν αυτονόητη αντίδραση σε μια κατάσταση άκρως πιεστική, συνιστά όμως και κρίσιμο συστατικό της νέας συναίνεσης που τείνει να διαμορφωθεί γύρω από μια "ενδιάμεση” (όχι ακριβώς ευρωπαϊκή, αλλά όχι και στενά εθνική) λύση στο πρόβλημα.

Την εκπόνηση του σχεδίου επιβεβαίωσε η εκπρόσωπος της Κομισιόν Mina Andreeva τη Δευτέρα, αποδίδοντάς την σε αίτημα που απηύθυνε ο Πρωθυπουργός Αλέξης Tσίπρας στον Πρόεδρο της Επιτροπής Jean-Claude κατά τη συνάντησή τους στις 17 Φεβρουαρίου, ενώ η έγκρισή του αναμένεται να προκύψει από τη συνεδρίαση του Κολλεγίου των Επιτρόπων αύριο Τετάρτη. Το ποσό που θα δεσμευθεί από τα κοινοτικά κονδύλια αναμένεται να υπερβεί τα 500 εκατ. ευρώ και θα διοχετευθεί απευθείας στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, η οποία και θα έχει το κύριο βάρος της αρωγής προς τους εγκλωβισμένους πρόσφυγες. Ο αριθμός τους αναμένεται κατά τον αναπληρωτή υπουργό Μεταναστευτικής Πολιτικής Γιάννη Μουζάλα να φθάσει τους 70.000 – ωστόσο δεν λείπουν και εκτιμήσεις, όπως αυτή που δημοσιεύθηκε στην φλαμανδόφωνη εφημερίδα του Βελγίου De Morgen για 200.000 εγκλωβισμένους μέχρι το καλοκαίρι. Προφανώς, πολλά θα εξαρτηθούν από το αν το κλείσιμο του βαλκανικού διαδρόμου, η ανάπτυξη της δύναμης του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο, η διαπραγμάτευση Ε.Ε.-Τουρκίας και η πιθανότητα ειρήνευσης της Συρίας που ανοίγει η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, πρόκειται να επιφέρουν μείωση (ή αλλαγή κατεύθυνσης) των προσφυγικών ροών.

Είναι πάντως, χαρακτηριστικό ότι για πρώτη φορά οι υπηρεσίες υπό τον επίτροπο Ανθρωπιστικής Βοήθειας και Πολιτικής Προστασίας Χρίστο Στυλιανίδη στρέφουν τη δράση τους στο εσωτερικό της Ε.Ε.

Το πολιτικά κρίσιμο μέγεθος, ωστόσο, είναι το πώς προσαρμόζεται στη νέα κατάσταση η Γερμανία. Σε συνέντευξή της την Κυριακή στο δίκτυο ARD η καγκελάριος Merkel υπεραμύνθηκε μαχητικά της γραμμής που ακολούθησε έως τώρα υπέρ μιας ευρωπαϊκής λύσης δηλώνοντας ότι "δεν διαθέτει Σχέδιο Β”, ότι δεν της ήταν δυνατόν να περιμένει μέχρι την τακτική Σύνοδο Κορυφής της 18 Μαρτίου, ότι η Ελλάδα δεν θα αφεθεί μόνη και ότι "δεν είναι η δική της Ευρώπη” αυτή όπου κάποιο κράτος-μέλος αποφασίζει να κλείσει τα σύνορά του και κάποιο άλλο επωμίζεται το πρόβλημα.

Η αλήθεια βέβαια είναι κάπως πιο σύνθετη. Η ίδια η καγκελάριος έδειξε να περιορίζει τις προσδοκίες της σχετικά με την έκτακτη σύνοδο Ε.Ε.-Τουρκίας στις 7 Μαρτίου (η οποία στην πραγματικότητα επισπεύσθηκε λόγω των εκλογών της 13ης Μαρτίου σε τρία ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας), δηλώνοντας ότι θα συνεχίσει να εργάζεται για την επίτευξη συμφωνημένης λύσης και μετά. Και πάντως, όσο και αν οι μονομερείς ενέργειες σαν αυτές στις οποίες προχώρησε η Αυστρία, αποτελούν πραγματικό πλήγμα στο κύρος του Βερολίνου, το έσχατο κριτήριο λήψης των αποφάσεων για την καγκελάριο δεν μπορεί παρά να η "αισθητή και μόνιμη” μείωση των εισροών, που οφείλει να παρουσιάσει στο γερμανικό κοινό.

Άλλωστε, οι ιθύνοντες της Αυστρίας πέρασαν σε ενός είδους αντεπίθεση, αμφισβητώντας την ειλικρίνεια των Γερμανών ομολόγων τους. Όπως δήλωσε ο Σοσιαλδημοκράτης Αυστριακός υπουργός Άμυνας Hans-Peter Doskozil , το ότι η Γερμανία δεν έχει θεσπίσει τυπικά ανώτατα όρια στο αριθμό των εισερχομένων προσφύγων, δεν σημαίνει ότι δεν επωφελείται των συνοριακών ελέγχων της Αυστρίας – και πάντως εφαρμόζει και η ίδια εδώ και μήνες ημερήσιες ποσοστώσεις. Ο Αυστριακός υπουργός επιμένει ότι η χώρα του αποδέχθηκε αναλογικά περισσότερες αιτήσεις πέρσι από τη Γερμανία και δεν σκοπεύει να ξανανοίξει τον βαλκανικό διάδρομο που θα την μετέτρεπε σε "ζώνη αναμονής” εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων. Κατά τον ίδιο, "ευρωπαϊκή λύση” είναι η καταγραφή, κατανομή και προώθηση των προσφύγων απευθείας από τα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε.

Ομοίως ο Αυστριακός υπουργός παρά τη Καγκελαρία (και εξ απορρήτων του Σοσιαλδημοκράτη καγκελαρίου Faymann) Josef Ostermayer επέμεινε ότι η κυβέρνησή του δεν έχει πάψει να είναι υπέρμαχος μιας ευρωπαϊκής λύσης – που όμως συναντά αντιστάσεις σε ορισμένα κράτη-μέλη.

Προτείνει, συνεπώς, μιαν "ενδιάμεση λύση”, με βάση την οποία, αν η Γερμανία επιθυμεί να συνεχίσει να υποδέχεται πρόσφυγες, αυτό να γίνεται συντεταγμένα, λ.χ. με μιαν ειδική άδεια διέλευσης για όσους έχουν καταγραφεί και αναμένουν στα hotspots στην Ελλάδα.

Επιλύει έτσι ο Ostermayer την απορία σχετικά με τον αν ο συνάδελφός του έχει κατά νού μια διαδκασία που θα λειτουργεί εντεύθεν ή εκείθεν των εξωτερικών συνόρων της Ε.Ε. - διότι το δεύτερο προσκρούει στο σκληρό παζάρι της Άγκυρας επί της πρότασης για ίδρυση hotspots επί τουρκικού εδάφους.

Η ανθρωπιστική συνδρομή της Ε.Ε. και ενδεχομένως οι μετεγκαταστάσεις από το "hotspot Ελλάδα” προς την "ομάδα των προθύμων” που κινητοποιεί η Angela Merkel (δεδομένου του ναυαγίου των υποχρεωτικών μετεγκαταστάσεων σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. βάσει ποσοστώσεων, όπως τις επεξεργάσθηκε η Κομισιόν) αποτελούν το αναγκαίο συμπλήρωμα αυτής της λογικής.
 

Λειτουργώντας ως ένα είδος διαμεσολαβητή ανάμεσα στο Βερολίνο και τους αδιάλλακτους της Ομάδας Visegrad, η Βιέννη εμφανίζεται έτσι να προσφέρει μια δελεαστική για το Βερολίνο λύση σε ένα πρόβλημα που η ίδια παρόξυνε. Υπενθυμίζει άλλωστε ότι από τη μίνι Σύνοδο των Δυτικών Βαλκανίων του περασμένου φθινοπώρου και εξής βασικό στοιχείο της "ευρωπαϊκής λύσης” είναι η μη προώθηση των προσφύγων από το κάθε κράτος στο γειτονικό του.

Το ότι η "λύση” αυτή όμως συνίσταται στην οιονεί αποκοπή ενός κράτους-μέλους (Ελλάδα) λόγω αδυναμίας αποτελεσματικής άσκησης επιρροής σε ένα υποψήφιο κράτος-μέλος (Τουρκία) έχει κόστος βαρύτατο, το οποίο η Ε.Ε. μόνο μεσοπρόθεσμα θα συνειδητοποιήσει.