Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 25-Απρ-2020 09:17

    Θανάσης Διαμαντόπουλος: Με θάρρος και αυτοκριτική

    Θανάσης Διαμαντόπουλος: Με θάρρος και αυτοκριτική
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Συνέντευξη στον Αντώνη Κυριαζάνο

    Πανεπιστημιακός δάσκαλος στο Πάντειο, στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών, συγγραφέας μιας πληθώρας επιστημονικών άρθρων και βιβλίων, λογοτέχνης, αλλά και με ξεχωριστή φωνή στον δημόσιο λόγο, ο Θανάσης Διαμαντόπουλος κυκλοφόρησε πρόσφατα ακόμα ένα βιβλίο του, με τίτλο "Ο δικαστής", από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Με πρωταγωνιστές ανθρώπινες ιστορίες άλλα και αυτήν του τόπου μας, των κρίσιμων δεκαετιών μετά τον πόλεμο, αναδεικνύει την ανθρώπινη δύναμη και αδυναμία μέσα στον λαβύρινθο της ιστορίας. Για το βιβλίο του, αλλά κυρίως για τη ματιά του στα ιδιαίτερα γεγονότα που διανύουμε, ζητήσαμε τη γνώμη του. Η πρώτη ερώτηση:

    Διασχίζουμε την επιδημία, ποια είναι η δική σας στάση απέναντι σε αυτό το απρόσμενο γεγονός;

    Τρομακτικό σε ψυχολογικές επιπτώσεις, πέραν των οικονομικών, που θα είναι εξίσου δραματικές αλλά μεσομακροπρόθεσμες, το γεγονός αυτό, που άλλαξε τα πάντα, − "μετεβλήθη εντός μου και ο ρυθμός του κόσμου", όπως γράφει ο Βιζυηνός− μας αναγκάζει να αναμετρηθούμε με τις αντοχές μας και την ικανότητά μας να τιθασεύσουμε τα θέλω μας, μας υποχρεώνει να διαχειριστούμε τις στερήσεις μας, να διαπιστώσουμε την ανυπαρξία, σε τελική ανάλυση, μεγάλων διαφορών στον τρόπο ζωής μας και να αντέξουμε την απουσία καταστάσεων και ανθρώπων που αγαπάμε.

    Τι κάνετε κλεισμένος σπίτι; Και τι ιδιαίτερο θα προτρέπατε τους άλλους να κάνουν;

    Όλη μου η ζωή −αν εξαιρέσουμε το καθαρά προσωπικό της κομμάτι, π.χ. τους έρωτές μου− ήταν, εκτός από λίγη άθληση, γράψιμο και διάβασμα. Αυτά, τα τελευταία χρόνια, τα έκανα περισσότερο σε παραθαλάσσιες καφετέριες. Ο εγκλεισμός με κάνει να κάνω τα ίδια πράγματα μέσα στο σπίτι. Βέβαια, ο πόνος είναι τεράστιος από τη στέρηση της άμεσης σωματικής ή επικοινωνίας με λίγα άτομα που αγαπάω.  

    Θεωρείτε ότι αυτός ο εγκλεισμός θα λειτουργήσει και θετικά; Θα μπορούσε για κάποιους να είναι και μια ενδοσκόπηση, μια απόπειρα αυτογνωσίας, αλλά και μια αρχή να ξαναδούμε τη ζωή μας διαφορετικά;

    Πιστεύω πως μόνο ένα ποσοστό των ανθρώπων είναι ικανοί για αυτοβελτιωτική ενδοσκόπηση, αναθεώρηση του τρόπου σκέψης τους, αυτοκριτική επανεξέταση της συμπεριφοράς τους. Ειδικά οι βαθιά θρησκευόμενοι δεν είμαι σίγουρος για το πώς θα αξιολογήσουν κάποιες θρησκευτικές εμμονές τους ή και αν ακόμα θα προβληματιστούν από τις διαφορές της στάσης της ελληνορθόδοξης εκκλησίας τόσο από άλλες ορθόδοξες όσο και από τις ηγεσίες άλλων θρησκευτικών δογμάτων. Σε κάθε περίπτωση, όμως, ένας τόσο παρατεταμένος εγκλεισμός και εγκλωβισμός μπορεί να παράσχει την ευκαιρία σε ανθρώπους μη διαζευγμένους από τη σκέψη να επισκεφθούν ξανά με κριτική διάθεση και τα αξιακά τους συστήματα και τους κώδικες συμπεριφοράς τους. Πάντως, αυτό απαιτεί θάρρος και αυτοκριτική δύναμη.

    Πιστεύετε ότι μετά την επιτυχή αντιμετώπιση της πανδημίας θα έχει αλλάξει κάτι για εμάς τους ίδιους, την κοινωνία ως σύνολο; Οι κοινωνίες (και οι άνθρωποι) αλλάζουν από ένα ξαφνικό σοκ ή "ανεπαισθήτως", για να θυμηθούμε και τον Καβάφη;

    Στο ευμενές σενάριο όπου τουλάχιστον η χώρα μας θα βγει από την τρομακτική υγειονομική κρίση με λίγες αμυχές −λίγες συγκριτικά, βέβαια: και ενός ανθρώπου ο θάνατος συνιστά ανείπωτη τραγωδία−, η σχετική αυτή επιτυχία, εφόσον πάντα επαληθευτεί μέχρι τέλους, έχω την ελπίδα πως θα μπορούσε (κάπως, όχι πολύ μεγάλες προσδοκίες) να αναβαθμίσει τη σχέση της ελληνικής κοινωνίας με τον ορθολογισμό. Να αυξήσει την εμπιστοσύνη της προς την επιστήμη, αλλά και να την κάνει να εκτιμήσει την αποτελεσματικότητα μιας πολιτικής εξουσίας διεπόμενης από την, κατά Βέμπερ, ηθική της ευθύνης και όχι από τις ανέξοδες πλειοδοσίες του, διαβρωτικού της ευθυκρισίας, λαϊκισμού. Με απώτερο αποτέλεσμα την επανεξέταση και αναδιαμόρφωση των κριτηρίων που προσδιορίζουν την πολιτική συμπεριφορά και τις πολιτικές προσδοκίες του Έλληνα πολίτη ή, αν όχι του μέσου πολίτη, τουλάχιστον των πιο ανοιχτόμυαλων.

    Μοιάζει αυτός ο ιός να δοκιμάζει ό,τι μέχρι τώρα το ξέραμε θεωρητικά: τη συνοχή της Ευρώπης, τον τρόπο που αντιμετωπίζει τους πολίτες της, το ανθρώπινο πρόσωπο της πολιτικής, την ελλιπή παιδεία και περίθαλψη; Ξαφνικά ένας ιός, και με τραγικό τρόπο, μας είπε ότι ο βασιλιάς είναι γυμνός;

    Αυτό που κυρίως ανέδειξε ο ιός ως "γύμνια του βασιλιά" είναι πως ποτέ η ανθρωπότητα, όσο και αν προοδεύσει τεχνολογικά, επιστημονικά και από πλευράς δυνατότητας συντονισμού των δράσεών της για κατάκτηση περισσότερης ασφάλειας και ευημερίας, δεν θα είναι πλήρως προστατευμένη από νέους κινδύνους και από πρωτόγνωρες απειλές. Ο ιός, επομένως, ίσως λειτουργήσει ως δάσκαλος ταπεινότητας σε μια υπερφίαλη ανθρωπότητα (μέχρι τουλάχιστον να τον αντιμετωπίσει αποτελεσματικά και να ξαναβρεί την έπαρσή της).

    Αυτή η φανερή πλέον έλλειψη αλληλεγγύης μεταξύ των μελών της Ενωμένης Ευρώπης πιστεύετε ότι μπορεί να οδηγήσει σε μια εθνική εσωστρέφεια τα κράτη της;

    Η Ενωμένη Ευρώπη είναι ένα μεγαλειώδες "όλον", συντιθέμενο από συγκρουόμενους εθνικούς ανταγωνισμούς και εγωισμούς. Αυτοί, όμως, συνήθως καταλήγουν σε ευρύτερα επωφελείς συμβιβασμούς, διατηρώ δε την ελπίδα πως οι αποκλίνουσες και εύλογα διαφορετικές οπτικές γωνίες −δεν είναι, για παράδειγμα, παράλογο η Γερμανία να μη θέλει να συνεπωμιστεί την ευθύνη για το προ κορονοϊού ιταλικό χρέος− δεν θα εμποδίσουν κάποιον συντονισμό πολιτικών για την αντιμετώπιση τόσο των υγειονομικών όσο και των οικονομικών συνεπειών της λαίλαπας. Βέβαια, σε ακραία δραματικές συνθήκες λειτουργεί σε κάποιον βαθμό το "ο σώζων εαυτόν σωθήτω". Ωστόσο, όσοι προβλέπουν εσωστρέφεια των επιμέρους χωρών, πέραν τουλάχιστον του συνήθους, ίσως θα έπρεπε να συλλογιστούν πώς το καθένα από αυτά τα κράτη θα αντιμετώπιζε μόνο του την κρίση χωρίς την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και εμπειριών, χωρίς συνεργασία στο επιστημονικό επίπεδο και χωρίς συνείδηση, έστω και όχι πλήρως αποκαθαρμένη από τους εθνικούς εγωισμούς, του ότι όλοι στο ίδιο σκάφος πλέουμε...

    Στα πολλά βιβλία σας έχετε ασχοληθεί και με ηγέτες και με πολίτες και με πολιτεύματα. Αναφερόμενοι στον δυτικό κόσμο, θεωρείτε πράγματι ότι στην εποχή μας δεν υπάρχουν πλέον οι μεγάλοι ηγέτες; Και ποιος κυβερνά τελικά τον (δυτικό) κόσμο; 

    Η ανάδειξη μεγάλων ηγετών στην εποχή μας προφανώς και δυσκολεύει από το γεγονός πως πολλά από τα σύγχρονα προβλήματα, υγειονομικά, περιβαλλοντικά, νομισματικά, οικονομικά κ.λπ., έχουν υπερκρατικό ή παγκόσμιο χαρακτήρα, ενώ οι ηγέτες ασκούν κρατική εξουσία και αυτή την ασκούν όντας πολύ πιο περιορισμένοι σε σχέση με άλλες εποχές. Ωστόσο, η παρούσα κρίση ανέδειξε ηγέτες με μεγαλείο και πιστεύω πως ο Μητσοτάκης κατατάσσεται σε αυτούς. Τώρα ο σύγχρονος κόσμος, και ειδικά ο δυτικός, είναι προφανές πως εν πολλοίς κυβερνάται από οικονομικές, τεχνολογικές ή άλλες δυνάμεις, ο έλεγχος των οποίων σε κάποιο βαθμό εκφεύγει της δυνατότητας ελέγχου από συγκεκριμένους πολιτικούς δρώντες.

    Σε αυτή την πανδημία αναδείχτηκε (και όχι ότι το είχε ανάγκη) το Ιnternet. Πιστεύετε ότι θα κερδίσει κι άλλους πόντους στη ζωή μας, για να γίνει ο απόλυτος κυρίαρχος της επικοινωνίας; Και της παιδείας, και της μάθησης;

    Εδώ και πολλά χρόνια μιλούσα για την "έρημο των πυκνοκατοικημένων πόλεων". Το Διαδίκτυο −και η πανδημία το ανέδειξε ακόμα περισσότερο− είναι ο τρόπος αντιμετώπισης της μοναξιάς ανθρώπων που ζουν σε μεγάλες αποστάσεις ή σε πυκνοκατοικημένα αστικά κέντρα, όπου η φυσική επικοινωνία δεν είναι εύκολη.

    Έχετε γράψει πάρα πολλά βιβλία, ας σταθούμε στον πρόσφατο "Δικαστή" σας. Η αποκάλυψη εκ μέρους του "Δικαστή" τού παρελθόντος σε έναν νεότερο άνθρωπο πιστεύετε ότι έχει νόημα; 

    "Το χθες έχει δύναμη μεγάλη", έλεγε ο Λασκαράτος. Η πρόσφατη ελληνική ιστορία υπήρξε εν πολλοίς τραυματική και πολλοί άνθρωποι έχουν ακόμη δεσμευτικές της κρίσης τους αναφορές σε τρομακτικά γεγονότα του παρελθόντος. Ανάμεσα σε άλλα πράγματα –π.χ. την ψηλάφηση της φύσης της εξουσίας, αλλά και του ανθρώπινου ερωτισμού−, ο "Δικαστής" μου προσπαθεί να αναδείξει πως κάποια δραματικά ιστορικά γεγονότα είναι επιδεκτικά πολλαπλών και αντιφατικών απαντήσεων.

    Υπήρξατε για χρόνια πανεπιστημιακός δάσκαλος. Ποια είναι σήμερα η θέα αυτής της διαδρομής, τι έχει μείνει μέσα σας;

    Τι μου έμεινε από το δασκαλίκι; Η, ακόμη επιζώσα νομίζω, ερευνητική ματιά πάνω στα κοινωνικοπολιτικά γεγονότα που όλη μου τη ζωή μελετούσα, η αίσθηση πως ταλαιπώρησα νέους ανθρώπους προσπαθώντας να τους διδάξω να ξέρουν πού πηγαίνουν και να είναι απαιτητικοί από τους εαυτούς τους, αλλά και η απέραντη ικανοποίηση όταν κάποιοι άνθρωποι στον δρόμο μού λένε: "Δάσκαλε, από σένα μάθαμε πράγματα και πήραμε την αγάπη και την περιέργεια για τη γνώση, ταυτίσαμε τη σχολή με εσένα"...

    Αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Κεφάλαιο" 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ