Του Δημήτρη Γκάτσιου

Με τις νέες και σαφέστατα πιο δυναμικές γεωπολιτικές αμφιβολίες και πραγματικότητες στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής να μην αφήνουν περιθώρια για περισσότερες εστίες έντασης, που θα έβαζαν φωτιά στο ήδη επιβαρυμένο μοτίβο, Αθήνα και Άγκυρα, έχοντας ως βατήρα τα αποτελέσματα της συνάντησης των Κυριάκου Μητσοτάκη και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ανοίγουν τα επόμενα κεφάλαια της μεταξύ τους πολυτάραχης (σε πολλές περιπτώσεις) σχέσης. 

Συνέχεια στον διάλογο

Οι δύο ηγέτες, στο σκηνικό του μεγαλοπρεπούς "Λευκού Παλατιού" του Τούρκου προέδρου συμφώνησαν ότι ο διάλογος και οι δίαυλοι επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο πλευρές του Αιγαίου πρέπει να συνεχιστούν και να ενδυναμωθούν, καθώς τα θετικά βήματα από το 2023 μέχρι σήμερα (βήματα που δοκιμάστηκαν ενίοτε από τις αναθεωρητικές εξάρσεις των γειτόνων) έχουν συμβάλει στην αποφυγή κρίσεων του παρελθόντος. Οι διαφορές των δύο χωρών φυσικά και παραμένουν διαυγείς. Απόλυτα ξεκάθαρες και χωρίς να διαφαίνεται στον ορίζοντα έστω και η παραμικρή ένδειξη σύγκλισης στα μείζονα που χωρίζουν Ελλάδα και Τουρκία. Σε μια αριστοτεχνικά σκηνοθετημένη επίσκεψη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποτύπωσαν ο καθένας για λογαριασμό της χώρας του τις κόκκινες γραμμές. Σε καμία περίπτωση, ωστόσο, δεν έδειξαν διατεθειμένοι να προσθέσουν ακόμα μία πηγή αναταραχής στις διμερείς σχέσεις, προτάσσοντας αυτά που μπορούν να ενώσουν μέσα από τη συνέχιση της συνεργασίας, σε τομείς όπως η διαχείριση του μεταναστευτικού ή ακόμα και η επέκταση των εμπορικών σχέσεων. 

Η εμπιστοσύνη

Στον απόηχο του τετ α τετ κορυφής της Άγκυρας, το "Κ" συνομίλησε με κυβερνητικά στελέχη που παρακολούθησαν από κοντά το "ταγκό" των δύο ηγετών, όταν οι κλειστές πόρτες πίσω από τις οποίες διεξάγονταν οι διευρυμένες συνομιλίες τους άνοιξαν. Και αυτό που μεταφέρουν αξιωματούχοι είναι όχι μόνο το καλό κλίμα ανάμεσα στον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αλλά και τη λέξη που μπορεί να περιγράψει τη μεταξύ τους σχέση. Και η λέξη αυτή είναι η "εμπιστοσύνη", που αποτυπώθηκε σε μία φράση του προέδρου της Τουρκίας προς τον Έλληνα πρωθυπουργό. "Ό,τι συμφωνούμε, γίνεται", σημείωσε, σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ. Ερντογάν σε μια πιο χαλαρή συζήτηση που είχε με τον κ. Μητσοτάκη στο ασανσέρ του "Λευκού Παλατιού". 

Αξιωματούχοι που συνόδευαν τον κ. Μητσοτάκη στην πρώτη μετά τον Μάιο του 2024 επίσκεψή του στην Άγκυρα κάνουν λόγο για επιβεβαίωση μιας στρατηγικής επιλογής, την οποία έχει προτάξει η κυβέρνηση. Αυτή της ουσιαστικής και χωρίς ψευτοπατριωτικές "κορώνες" εξωτερικής πολιτικής. "Όλοι όσοι ισχυρίζονταν τις τελευταίες ημέρες ότι η συνάντηση του πρωθυπουργού με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ήταν μια λάθος επιλογή διαψεύστηκαν. Διαψεύστηκαν, επίσης, εκείνοι που ασκούν συχνά κριτική, με πομπώδεις φράσεις περί ενδοτικότητας και υποχωρητικότητας", τονίζουν. 

Με τον τρόπο αυτό, απαντούν όχι μόνο στα κόμματα της αντιπολίτευσης, αλλά και στους δύο πρώην πρωθυπουργούς. Τον Αντώνη Σαμαρά και τον Κώστα Καραμανλή. Ιδιαίτερα στον Μεσσήνιο πολιτικό, ο οποίος είχε σπεύσει να χαρακτηρίσει "τεράστιο λάθος" το ραντεβού Μητσοτάκη - Ερντογάν, εμπλουτίζοντας τα κύματα των μύδρων που συχνά-πυκνά εξαπολύει εναντίον του Μεγάρου Μαξίμου. "Τα πεπραγμένα στην Άγκυρα απαντούν εμφατικά σε εκείνους που φωνασκούσαν εναντίον της επίσκεψης Μητσοτάκη. Η άλλη πλευρά αυτά τα οποία λέει και θέτει και με τα οποία διαφωνούμε, είτε γιατί είναι ενάντια στο διεθνές δίκαιο, είτε γιατί είναι ενάντια στην ιστορία, θα συνεχίσει να τα λέει και να τα θέτει. Η διαφορά με την παρουσία μας είναι ότι υπάρχει απάντηση. Με επιχειρήματα και αποφασιστικότητα", σχολιάζουν στελέχη της κυβέρνησης. Και υπενθυμίζουν με έμφαση ότι ο πρωθυπουργός τήρησε τη δέσμευσή του και έθεσε κατ’ ιδίαν και δημόσια το ζήτημα της άρσης κάθε απειλής προς την κυριαρχία της χώρας μας. 

Και τώρα;

Υπό το πρίσμα του μέλλοντος, η συνάντηση των δύο ηγετών ήρθε για να προσθέσει ακόμα έναν κρίκο στην αλυσίδα των προσπαθειών επαναπροσέγγισης Αθήνας και Άγκυρας, σε μια περίοδο που αναζητείται η "τέλεια ισορροπία" ανάμεσα στη διαχρονική καχυποψία και στην ανάγκη για σταθερότητα στην περιοχή-κλειδί της Ανατολικής Μεσογείου. Η πρόθεση και το "μπουστάρισμα" στους ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας είναι ένας βατήρας για την αποφυγή μικρότερων ή μεγαλύτερων τριγμών το επόμενο χρονικό διάστημα, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι έχουν φύγει από το προσκήνιο οι βαθιές και σύνθετες διαφορές. 

"Στο συγκεκριμένο momentum, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις βρίσκονται σε ένα ικανοποιητικό και λειτουργικό επίπεδο, το οποίο μας επιτρέπει να αποτρέπουμε ή να διαχειριζόμαστε εντάσεις. Μας επιτρέπει, επίσης, να καλλιεργούνται οι αναγκαίες συνθήκες, προκειμένου να επιδιώξουμε την εξέταση πιο δύσκολων ζητημάτων. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας διατηρούνται και επεκτείνονται, υπογράφονται αμοιβαία επωφελείς συμφωνίες και, μέσω της εμπέδωσης αυτής της ατμόσφαιρας, μπορούμε να είμαστε συγκρατημένα αισιόδοξοι ότι δεν θα παράγονται κρίσεις", έλεγε στο "Κ" αξιωματούχος της κυβέρνησης. 

Σε κάθε περίπτωση, οι δομικές διαφορές είναι εδώ και παραμένουν βαθιά χαραγμένες. Η Άγκυρα, σταθερά επίμονη στις πάγιες διεκδικήσεις της, δεν φαίνεται σε καμία περίπτωση διατεθειμένη να απομονώσει τη μία και μόνη διαφορά που αναγνωρίζει η ελληνική πρωτεύουσα και την οποία έσπευσε και πάλι να τοποθετήσει στην προμετωπίδα ενώπιον του Ταγίπ Ερντογάν ο κ. Μητσοτάκης. Δηλαδή την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Το ερώτημα για τα βαριά της ατζέντας παραμένει, πάντως και μετά το ραντεβού κορυφής των δύο ηγετών. Υπάρχει εκείνο το επίπεδο ωριμότητας που απαιτείται, ώστε να γίνουν βήματα προς τα εμπρός; Να ανακληθεί, δηλαδή, το casus belli και να τεθεί επί τάπητος η οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας; Η απάντηση εξακολουθεί να είναι αρνητική. Άλλα, όπως ανέφερε αξιωματούχος της κυβέρνησης στο "Κ", γίνεται ξεκάθαρο ότι υπάρχει το φάσμα κατανόησης μεταξύ των δύο πλευρών, για να γίνουν πιο σημαντικά βήματα. 

"Δεν υποχωρούμε από τις θέσεις μας. Μέσω του διαλόγου μπορούμε να αναπτύξουμε μια λειτουργική συνεργασία και να δούμε κατά πόσο μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα παραπάνω. Γνωρίζουμε ότι τα μεγάλα και ακανθώδη ζητήματα στις σχέσεις με την Τουρκία παραμένουν. Ουδέποτε έχει ειπωθεί ότι οι διαφωνίες θα εξαφανίζονταν με μαγικό τρόπο. Όμως, το ότι ακόμη και οι διαφωνίες μπορούν να αναδεικνύονται χωρίς να προκαλούνται εντάσεις αποτελεί πρόοδο", είναι το μήνυμα που εκπέμπεται, με την Αθήνα και την Άγκυρα να μεταδίδουν την εικόνα ότι θα συνεχίσουν να συνομιλούν, παρά τις καταγεγραμμένες αποστάσεις στα κομβικά. Μία εικόνα-σήμα προς την Ουάσινγκτον, που απαντά στη συζήτηση περί ενδεχόμενης αμερικανικής παρέμβασης στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Κάτι που οι δύο πλευρές του Αιγαίου απεύχονται.

* Αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Κεφάλαιο"