Του Νίκου Ρουσάνογλου

Η απουσία οργανωμένης και συστηματικής καταγραφής της ακίνητης περιουσίας των κατά τόπους δήμων αποτελεί έναν ακόμα λόγο, για το σημαντικό έλλειμμα στέγης όχι μόνο στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και στην Περιφέρεια.

Σύμφωνα με ανάλυση της εταιρείας Blupeak Estate Analytics, μεγάλος αριθμός Δήμων δεν διαθέτει πλήρη και αξιόπιστη εικόνα της ακίνητης περιουσίας του, με αποτέλεσμα κτίρια, οικόπεδα και λοιπά ακίνητα, που θα μπορούσαν να εισφερθούν στο στεγαστικό απόθεμα της χώρας, να παραμένουν αχαρτογράφητα, αποσπασματικά καταγεγραμμένα, ή με ασαφές ιδιοκτησιακό και λειτουργικό καθεστώς.

Όπως αναφέρει η εταιρεία ανάλυσης δεδομένων ακινήτων, "στην πράξη η δημοτική ακίνητη περιουσία είναι συχνά κατανεμημένη σε διαφορετικές υπηρεσίες, με αρχεία που δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. Τεχνικές υπηρεσίες, οικονομικές διευθύνσεις και νομικά τμήματα διατηρούν ξεχωριστά στοιχεία, χωρίς ενιαία βάση δεδομένων. Πολλά ακίνητα συντηρούνται χωρίς σαφή γνώση της χρήσης ή της κατάστασής τους, ενώ άλλα παραμένουν κλειστά ή αναξιοποίητα, απλώς επειδή δεν υπάρχει συνολική εικόνα. Παρόλα αυτά, πάνω σε αυτή τη θολή πραγματικότητα καλούνται οι Δήμοι να προβλέψουν έσοδα, να εγγράψουν δαπάνες και να σχεδιάσουν επενδύσεις. Το αποτέλεσμα είναι προϋπολογισμοί που βασίζονται περισσότερο σε γραφειοκρατικές διαδικασίες και λιγότερο σε πραγματικά δεδομένα της αγοράς".

Έτσι, δυνητικά έσοδα από μισθώσεις, ή αξιοποίηση ακινήτων δεν αποτυπώνονται ποτέ. Έξοδα συντήρησης εγγράφονται χωρίς προτεραιοποίηση και χωρίς συνολική αποτίμηση κόστους–οφέλους. Την ίδια στιγμή, οι Δήμοι δηλώνουν αδυναμία να χρηματοδοτήσουν βασικές λειτουργίες ή κοινωνικές πολιτικές. Έτσι, ο προϋπολογισμός παύει να λειτουργεί ως εργαλείο διοίκησης και μετατρέπεται σε τυπική λογιστική υποχρέωση, αποκομμένη από τον πραγματικό δημόσιο πλούτο που διαθέτει ο κάθε Δήμος", επισημαίνει η ανάλυση της εταιρείας.

Μεγάλο ζήτημα προκύπτει και από το γεγονός ότι ελάχιστοι δήμοι έχουν προχωρήσει σε καταχώρηση των ακινήτων του στο Ε9. "Υπολογίζουμε ότι τα αδήλωτα ακίνητα δήμων και περιφερειών μπορεί και να μετριούνται σε εκατοντάδες χιλιάδες. Όλο αυτό το απόθεμα παραμένει σήμερα εκτός αγοράς και σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο", σημειώνει ο κ. Βασίλης Ηλιόπουλος, πρόεδρος της Blupeak. Ασφαλώς, δεν είναι όλα τα ακίνητα αυτά κατάλληλα για αξιοποίηση, ούτε καν έχουν εμπορικό χαρακτήρα. Ακόμα όμως κι αν ένα μικρό ποσοστό από αυτά "έπεφτε" στην αγορά, ιδίως για σκοπούς κοινωνικής πολιτικής στέγης, θα μπορούσε να έχει σημαντική συμβολή στην αντιμετώπιση του προβλήματος.

"Γνωρίζουμε δήμο που διαθέτει 1.500 ακίνητα, εκ των οποίων μόλις τα 100 είναι δηλωμένα στο Ε9", ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Ηλιόπουλος. Σημειώνεται επίσης ότι από τις αρχές του 2026, η καταγραφή όλων των ακινήτων των δήμων (και με τις ενδεικτικές εμπορικές τους αξίες) καθίσταται υποχρεωτική. Όλοι οι δήμοι της χώρας θα πρέπει να εγγράψουν τα ακίνητά τους και στο Ε9, ώστε στη συνέχεια να μεταφερθούν στα πάγια στοιχεία των ισολογισμών τους. Πρόκειται για μια διαδικασία που θα απαιτήσει έως 18 μήνες, με την Blupeak να συνεργάζεται ήδη, ή να πρόκειται να συνεργαστεί με δήμους, όπως το Μαρούσι, η Παλλήνη, η Ραφήνα και Κάρυστος.

Όπως εξηγεί η εταιρεία, η λύση ξεκινά από την πλήρη και ενιαία καταγραφή της ακίνητης περιουσίας. Όχι μια απλή απογραφή για αρχειακούς λόγους, αλλά μια καταγραφή που συνδυάζει τεχνικά, νομικά και οικονομικά στοιχεία σε μία ενιαία εικόνα. Κάθε ακίνητο πρέπει να συνοδεύεται από σαφή πληροφορία για τη χρήση του, την κατάστασή του, το ιδιοκτησιακό καθεστώς, το κόστος συντήρησης και τις δυνατότητες αξιοποίησης. Χωρίς αυτή τη γνώση, οποιαδήποτε συζήτηση για αξιοποίηση ή εξορθολογισμό παραμένει θεωρητική.

Εν τω μεταξύ, σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, τόσο στην Αθήνα όσο και στη Θεσσαλονίκη έχουν ξεκινήσει προγράμματα για την αύξηση της παροχής κατοικιών για κοινωνική στέγαση, και συγκεκριμένα, των πιο ευάλωτων κοινωνικών ομάδων. Η προσέγγιση, ωστόσο, διαφέρει σε κάθε πόλη, αναφέρει η πρόσφατη μελέτη της διαΝΕΟσις, που εκπονήθηκε σε συνεργασία με το ΙΟΒΕ για την αποτύπωση της στεγαστικής κρίσης. Στην Αθήνα, ο Δήμος θα επιδοτεί ιδιοκτήτες κενών κατοικιών, προκειμένου να καλύψουν τα έξοδα ανακαίνισης και επισκευής μέχρι και 10.055 ευρώ, ώστε να τις διαθέσουν για κοινωνική στέγαση για τουλάχιστον τέσσερα έτη, με την προϋπόθεση να τις νοικιάσουν έναντι 30% χαμηλότερου μισθώματος από αυτό που ορίζεται από την αγορά, όπως αυτό εκτιμάται από μηχανικό της Αναπτυξιακής Αθήνας ΑΕ, τον φορέα του Δήμου Αθηναίων που υλοποιεί το έργο. Μέχρι σήμερα, από τον διαθέσιμο προϋπολογισμό των μόλις 1,4 εκατ. ευρώ, έχουν ωφεληθεί περίπου 125 ενδιαφερόμενοι, αξιοποιώντας το 65% των κονδυλίων.

Σύμφωνα με την Blupeak, "η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η επιτυχής καταγραφή της δημόσιας περιουσίας δεν στηρίζεται σε αποσπασματικές πρωτοβουλίες. Απαιτεί εθνικό σχεδιασμό, κοινά πρότυπα και κεντρική χρηματοδότηση. Η ψηφιοποίηση της δημοτικής περιουσίας δεν είναι κόστος, αλλά επένδυση με πολλαπλασιαστικό όφελος που μπορεί να φέρει αποτελεσματικότερο σχεδιασμό, εξοικονόμηση πόρων και μεγαλύτερη δυνατότητα αξιοποίησης". Το ζητούμενο είναι να υπάρξει η απαιτούμενη πολιτική βούληση.