Του Κώστα Κατίκου

Νέο σκηνικό ετοιμάζεται στο ασφαλιστικό σύστημα, με ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα ασφάλισης, που είναι τα επαγγελματικά ταμεία. Οι αλλαγές περιλαμβάνονται σε νομοσχέδιο που καταρτίζει το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης υπό το βάρος των δημογραφικών εξελίξεων, με στόχο την αύξηση των παροχών για τους νεότερους κυρίως ασφαλισμένους.

Οι επαγγελματικές συντάξεις είναι κατά βάση αποταμιευτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα που δημιουργούνται από εργοδότες προς όφελος των εργαζομένων τους και καταβάλλονται μετά τη συνταξιοδότησή τους. Τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά προγράμματα είναι: α) καθορισμένων παροχών, βάσει των οποίων οι ασφαλισμένοι θα πάρουν ένα συγκεκριμένο ποσό, το οποίο υπολογίζεται με βάση τη διάρκεια της απασχόλησής τους και τη διατήρηση καθορισμένων αποδοχών, και β) καθορισμένων εισφορών, βάσει των οποίων οι συνταξιοδοτικές παροχές του εργαζομένου εξαρτώνται από τις καταβληθείσες εισφορές και από την απόδοση των σχετικών επενδύσεων (σ.σ: ο επενδυτικός κίνδυνος βαρύνει τον εργαζόμενο).

Με τις αλλαγές που προωθούνται στα ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης, θα μπορούν να ασφαλίζονται μισθωτοί και ελεύθεροι επαγγελματίες από οποιονδήποτε κλάδο. 

Το ποσό σύνταξης που θα μπορούν να πάρουν οι νέοι ασφαλισμένοι από ένα ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης θα είναι συνάρτηση του χρόνου ασφάλισης, της ηλικίας, των εισφορών που θα έχουν καταβάλει, αλλά και της βιωσιμότητας του φορέα.

Με τα σημερινά δεδομένα, οι συντάξεις μπορεί να κυμαίνονται στα 200 έως 300 ευρώ τον μήνα για περίπου 20-25 χρόνια ασφάλισης.

Ειδικά για τους ελεύθερους επαγγελματίες, τα ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης θα αποτελέσουν διέξοδο για την αύξηση των παροχών τους, καθώς οι συντάξεις που λαμβάνουν είναι από τις χαμηλότερες, λόγω των χαμηλών εισφορών που καταβάλλουν.

Παρότι έχει ψηφιστεί ο νόμος 5078/2023, που προβλέπει τους όρους λειτουργίας τους και απλοποιεί τη σύστασή τους (σ.σ.: ακόμα και με 100 υπογραφές εργαζομένων), εντούτοις, δύο και πλέον χρόνια μετά, δεν έχει συσταθεί ούτε ένα τέτοιο ταμείο, πέραν των 28 επαγγελματικών ταμείων που λειτουργούν εδώ και χρόνια και καλύπτουν μόνον τους εργαζομένους που απασχολούνται στον ίδιο κλάδο.

Σύμφωνα με πληροφορίες του Capital.gr, οι νέες νομοθετικές ρυθμίσεις που προωθούνται προβλέπουν:

1. Τη σύσταση επαγγελματικών ταμείων από ομοειδείς κλάδους, στα οποία θα έχουν δικαίωμα να ασφαλιστούν και εργαζόμενοι από άλλους τομείς.

2. Την ελεύθερη μεταφορά συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων από την ιδιωτική ασφάλιση σε ταμείο επαγγελματικής ασφάλισης και αντίστροφα, ώστε οι ασφαλισμένοι να επιλέγουν φορέα και προγράμματα με καλύτερες παροχές.

3. Την είσοδο των τραπεζών στον χώρο της επαγγελματικής ασφάλισης μέσα από τη δημιουργία επενδυτικών ταμείων στα οποία θα μπορούν να ενταχθούν οι ασφαλισμένοι οποιουδήποτε κλάδου, με ή και χωρίς εργοδοτική συμμετοχή.

4. Τη μείωση της φορολογίας των παροχών, που είναι υψηλή και ξεκινά με 20% για παροχές που αντιστοιχούν σε έως 5 έτη ασφάλισης, και υποχωρεί σταδιακά στο 5% για όσους παραμείνουν ασφαλισμένοι από 20 έτη και άνω. Η υψηλή φορολογία αποτελεί αντικίνητρο όχι μόνον για τους νέους, αλλά και για την είσοδο μεγαλύτερης ηλικίας ασφαλισμένων, όπως οι 55άρηδες αλλά ακόμα και οι 60άρηδες ασφαλισμένοι, οι οποίοι, λόγω της υψηλής φορολογίας, δεν θεωρούν ως ενδεδειγμένη επιλογή τη συμμετοχή τους σε επαγγελματικό ταμείο για μια βραχύβια περίοδο 5 έως 10 ετών μέχρι να συνταξιοδοτηθούν.

Το νέο σχήμα του ασφαλιστικού, μόλις τεθούν σε εφαρμογή οι νέες ρυθμίσεις για τα επαγγελματικά ταμεία, θα περιλαμβάνει:

- Το δημόσιο σύστημα ασφάλισης ως πρώτο πυλώνα, με την κύρια και επικουρική σύνταξη υπό την εγγύηση του κράτους.

- Τον δεύτερο πυλώνα, που θα είναι οι συντάξεις από τα ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης, χωρίς να τελούν υπό την εγγύηση, αλλά υπό τον έλεγχο του κράτους.

- Τον τρίτο πυλώνα, που είναι η ιδιωτική ασφάλιση μέσα από τα συνταξιοδοτικά προγράμματα των ασφαλιστικών εταιρειών.

Σοβαρό αντικίνητρο στη σύσταση τέτοιων ταμείων είναι, πρώτον, ότι ο νόμος 5078/2023 δεν επιτρέπει τη μεταφορά από ένα ταμείο σε άλλο και, δεύτερον, ότι θεσπίστηκε για λόγους ίσης μεταχείρισης με τα ιδιωτικά συνταξιοδοτικά προγράμματα ενιαία φορολόγηση των παροχών τους.

Στην πράξη, ο νόμος έμεινε γράμμα κενό περιεχομένου και το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης ετοιμάζει νέο νομοσχέδιο που θα μετατρέπει τα ταμεία επαγγελματικής ασφάλισης σε έναν ενισχυμένο δεύτερο πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος για την επάρκεια των συντάξεων.

Συμπλήρωμα σύνταξης λόγω δημογραφικού

Η ενίσχυση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης αποτελεί στρατηγικό στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς, όπως αναφέρει σε έκθεσή του το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (Μάιος 2025), οι συντάξεις από τα επαγγελματικά ταμεία θα μπορούσαν να μειώσουν το βάρος που σηκώνει ο πρώτος πυλώνας των δημόσιων συνταξιοδοτικών συστημάτων από το δημογραφικό και τις δημοσιονομικές προκλήσεις.

Τα βήματα που έχουν γίνει για την ανάπτυξη των επαγγελματικών ταμείων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο δεν είναι αρκετά, όπως αναφέρει η έκθεση, και συστήνεται στα κράτη-μέλη να ενθαρρύνουν τη δημιουργία τέτοιων ταμείων με τις απαιτούμενες νομοθετικές ρυθμίσεις.

Ένας από τους λόγους που η Ελλάδα είναι ουραγός στην επαγγελματική ασφάλιση σε σχέση με την υπόλοιπη Ε.Ε. είναι επειδή το ποσοστό αναπλήρωσης που παίρνουν οι ασφαλισμένοι από την κύρια και επικουρική σύνταξη φτάνει στο 78% και είναι το δεύτερο υψηλότερο στην Ε.Ε μετά την Ισπανία. 

Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, η συνολική αξία του ενεργητικού των ταμείων επαγγελματικής ασφάλισης διαμορφώθηκε στα 2,63 δισ. ευρώ στο τέλος του β' τριμήνου του 2025, έναντι 2,54 δισ. ευρώ το προηγούμενο τρίμηνο.

Συνολική αξία ενεργητικού επαγγελματικών ταμείων ως ποσοστό του ΑΕΠ σε χώρες της Ε.Ε

ΠΗΓΗ: ΕΚΘΕΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ