Σήμερα, Πέμπτη (5/2), η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου καλείται να δώσει τέλος στο πολυετές δικαστικό αδιέξοδο γύρω από τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια που έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη. Δεν πρόκειται για μια τεχνική λεπτομέρεια, αλλά για μια επιλογή με καθοριστικές συνέπειες στο πραγματικό κόστος των δανείων και με ευρύτερες επιπτώσεις στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και την οικονομία.

Η απόφαση δεν αφορά έναν περιορισμένο αριθμό "ειδικών" περιπτώσεων. Εκτιμάται ότι επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα περισσότερους από 300.000 δανειολήπτες που έχουν ήδη ενταχθεί ή αναμένουν να ενταχθούν στον νόμο Κατσέλη, με το συνολικό ύψος των σχετικών δανείων να υπερβαίνει τα 12 δισ. ευρώ.

Στον πυρήνα της υπόθεσης βρίσκεται ένα κρίσιμο ερώτημα: οι τόκοι θα υπολογίζονται επί του συνολικού κεφαλαίου του δανείου (τοκοχρεολυτική μέθοδος) ή επί της μηνιαίας δόσης;

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου, Σωτήρης Πλαστήρας, τάσσεται υπέρ του δεύτερου σεναρίου. Μια προσέγγιση που, όπως επισημαίνουν τραπεζικά στελέχη, αποκλίνει από τη διεθνή πρακτική και οδηγεί ουσιαστικά σε γενναία μείωση –αν όχι "κούρεμα"– των τόκων.

Οι αριθμοί είναι ενδεικτικοί του μεγέθους της διαφοράς. Για δάνειο 100.000 ευρώ με επιτόκιο 4,5%, οι ετήσιοι τόκοι ανέρχονται σε 4.500 ευρώ ή 375 ευρώ μηνιαίως, όταν υπολογίζονται επί του κεφαλαίου. Αν όμως ο υπολογισμός γίνει επί της μηνιαίας δόσης, για παράδειγμα 500 ευρώ, ο τόκος περιορίζεται σε μόλις 22,5 ευρώ τον μήνα ή 270 ευρώ ετησίως.

Αντίστοιχα, σε δάνειο 150.000 ευρώ με επιτόκιο 3,5%, οι ετήσιοι τόκοι φτάνουν τα 5.250 ευρώ. Με υπολογισμό όμως επί μηνιαίας δόσης 650 ευρώ, ο τόκος μειώνεται στα 22,75 ευρώ τον μήνα, δηλαδή περίπου 273 ευρώ τον χρόνο.

Ακόμη και σε δάνειο 80.000 ευρώ με επιτόκιο 5%, οι τόκοι των 4.000 ευρώ ετησίως μετατρέπονται σε μόλις 270 ευρώ τον χρόνο, εφόσον εφαρμοστεί ο υπολογισμός επί της δόσης.

Με απλά λόγια, το δάνειο προσεγγίζει τα χαρακτηριστικά ενός σχεδόν άτοκου προϊόντος. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο που προκαλεί έντονη ανησυχία σε τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.

Ο χρηματοπιστωτικός τομέας υποστηρίζει ότι ο ίδιος ο νόμος Κατσέλη (άρθρο 9, παρ. 2) προβλέπει ρητά τοκοχρεολυτική αποπληρωμή, με βάση το συνολικό ύψος της οφειλής και τις πραγματικές δυνατότητες του οφειλέτη. Ωστόσο, στην προηγούμενη συνεδρίαση της Ολομέλειας, στις 27 Φεβρουαρίου 2025, η εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, είχε ταχθεί υπέρ των δανειοληπτών, επικαλούμενη τη φιλοσοφία του νόμου και τον κοινωνικό του χαρακτήρα.

Το διακύβευμα δεν περιορίζεται στα ίδια τα δάνεια. Τα συγκεκριμένα χαρτοφυλάκια έχουν ενταχθεί στις τιτλοποιήσεις του προγράμματος "Ηρακλής", με τα επιχειρηματικά σχέδια να βασίζονται στην παραδοχή της τοκοχρεολυτικής αποπληρωμής. Τυχόν αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των τόκων θα μπορούσε, σύμφωνα με εκτιμήσεις, να προκαλέσει άμεση ζημιά άνω του 1 δισ. ευρώ, με πιθανή μετακύλιση του κόστους στο Δημόσιο.

Η μεγαλύτερη ανησυχία, ωστόσο, δεν είναι μόνο οικονομική αλλά και νομική. Μια απόφαση υπέρ των δανειοληπτών του νόμου Κατσέλη ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο και για άλλες κατηγορίες οφειλετών –όσους ρύθμισαν μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού ή διμερών συμφωνιών– διεκδικώντας ανάλογη μεταχείριση.

Τραπεζικές πηγές προειδοποιούν και για μια λιγότερο ορατή αλλά εξίσου κρίσιμη συνέπεια: την υπονόμευση της κουλτούρας πληρωμών. Η προοπτική σχεδόν άτοκων ρυθμίσεων ενδέχεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά για τους συνεπείς δανειολήπτες, ιδίως σε μια περίοδο αυξημένων πιέσεων.

Δεν είναι τυχαίο ότι, μετά τις διαρροές περί επικείμενης δικαίωσης των πιστωτών, ο Άρειος Πάγος προχώρησε σε επίσημη ανακοίνωση, διαψεύδοντας σενάρια και υπογραμμίζοντας την ανάγκη διασφάλισης της θεσμικής αξιοπιστίας της διαδικασίας.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η σημερινή απόφαση δεν θα κλείσει απλώς μια μακρά νομική εκκρεμότητα. Θα καθορίσει το πλαίσιο διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους για τα επόμενα χρόνια.