Του Χάρη Φλουδόπουλου

Τρεις σαφείς προϋποθέσεις θέτει η ελληνική πλευρά για να μπορέσει ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου να περάσει από τη φάση της πολιτικής σύλληψης σε εκείνη της ουσιαστικής λειτουργίας. Την ίδια στιγμή, τα "σκληρά" στοιχεία κόστους αποτυπώνουν το μέγεθος της πρόκλησης, καθώς η όδευση μέσω Ελλάδας – Ρεβυθούσας και FSRU Αλεξανδρούπολης – κατατάσσεται σήμερα στις ακριβότερες διαδρομές τροφοδοσίας της Ουκρανίας και της ευρύτερης περιοχής.

Το θέμα αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο της συνάντησης που θα πραγματοποιηθεί στις 24 Φεβρουαρίου στις ΗΠΑ, με συμμετοχή και της Κομισιόν, στο πλαίσιο της ελληνοαμερικανικής ομάδας εργασίας για τον Κάθετο Διάδρομο.

Όπως ανέφερε σε συνέντευξή του ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, η Ελλάδα φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως ενεργειακός κόμβος και εναλλακτική πύλη εφοδιασμού της Ευρώπης, αξιοποιώντας υποδομές όπως η Ρεβυθούσα, το FSRU της Αλεξανδρούπολης και οι σταθμοί συμπίεσης του ΕΣΦΑ, που –όπως σημείωσε– δημιουργούν θέσεις εργασίας και αποδίδουν πόρους στο Δημόσιο.

Τα τρία "μηνύματα" προς Βρυξέλλες και Ουάσιγκτον

Η πολιτική στόχευση αποτυπώνεται με ακόμη πιο καθαρό τρόπο στο άρθρο του κ. Παπασταύρου στο Foreign Policy, όπου διατυπώνονται τρεις παρεμβάσεις – προϋποθέσεις για να καταστεί λειτουργικός και εμπορικά βιώσιμος ο Κάθετος Διάδρομος.

Πρώτον, η ανάγκη αποφασιστικών επενδύσεων της ΕΕ σε υποδομές LNG, με πρόσθετη δυναμικότητα επαναεριοποίησης και αποθήκευσης. Χωρίς ευρωπαϊκή στήριξη στις υποδομές, το εγχείρημα δύσκολα μπορεί να αποκτήσει την κρίσιμη μάζα που απαιτείται.

Δεύτερον, η εμβάθυνση της περιφερειακής συνεργασίας μέσω διευρυμένων μνημονίων κατανόησης και, κυρίως, η επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων για διασυνδέσεις. Αυτό προϋποθέτει απλοποίηση περιβαλλοντικών και κανονιστικών εγκρίσεων, συντόμευση χρονοδιαγραμμάτων και εναρμόνιση τεχνικών προτύπων, ώστε τα έργα να περάσουν γρήγορα από τον σχεδιασμό στην κατασκευή.

Τρίτον, η θεσμοθέτηση ισχυρότερης οικονομικής ολοκλήρωσης ΗΠΑ – ΕΕ, με αιχμή το εμπόριο LNG, τις αλυσίδες αξίας υδρογόνου, την ανθεκτικότητα των δικτύων και τη ρυθμιστική σύγκλιση. Στόχος, να σταλούν στις αγορές τα μακροπρόθεσμα σήματα που απαιτούνται για την κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων.

Το "αγκάθι" του κόστους

Πίσω από τις πολιτικές διακηρύξεις, ωστόσο, παραμένει το βασικό εμπόδιο: το κόστος. Σύμφωνα με στοιχεία του ουκρανικού διαχειριστή συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου, ο Κάθετος Διάδρομος συγκαταλέγεται σήμερα στις ακριβότερες επιλογές μεταφοράς αερίου προς την Ουκρανία.

Ενδεικτικά, το κόστος διαμορφώνεται στα 4,1 €/MWh μέσω Πολωνίας, στα 5,1 €/MWh από Κροατία μέσω Ουγγαρίας και στα 7,5 €/MWh από Λιθουανία μέσω Πολωνίας. Αντίθετα, από τη Ρεβυθούσα φθάνει τα 11,9 €/MWh, ενώ από το FSRU της Αλεξανδρούπολης εκτοξεύεται στα 15,1 €/MWh.

Η εικόνα αυτή οφείλεται κυρίως στα υψηλά τέλη διέλευσης κατά μήκος του διαδρόμου, με τα μεγαλύτερα προβλήματα να εντοπίζονται στη Ρουμανία και τη Μολδαβία. Στην πρώτη περίπτωση, οι ταρίφες φθάνουν έως και 2,5 φορές πάνω από τα επίπεδα άλλων διαχειριστών, ενώ στη δεύτερη το κόστος επιμερίζεται σε εξαιρετικά χαμηλές ποσότητες, λόγω υποχρησιμοποίησης των υποδομών.
Ανταγωνιστικός, όχι ο φθηνότερος

Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι το ζητούμενο δεν είναι να καταστεί ο Κάθετος Διάδρομος η φθηνότερη όδευση – κάτι που γεωγραφικά είναι ανέφικτο σε σύγκριση με την Πολωνία – αλλά να είναι "εύλογα ανταγωνιστικός". Με δεδομένο ότι οι υφιστάμενες διαδρομές προς Ουκρανία λειτουργούν ήδη στα όριά τους και ότι το κενό προμήθειας εκτιμάται περί τα 20 bcm, ο Κάθετος Διάδρομος θεωρείται αναγκαίος για την επόμενη ημέρα μετά την πλήρη κατάργηση του ρωσικού αερίου.

Μακροχρόνια συμβόλαια και πολιτική στήριξη

Κομβικό ρόλο στη βιωσιμότητα του project διαδραματίζουν τα μακροχρόνια συμβόλαια, τα οποία αναμένεται να τεθούν στο τραπέζι της συνάντησης της 24ης Φεβρουαρίου στον Λευκό Οίκο. Για τις ΗΠΑ, τα συμβόλαια αυτά λειτουργούν ως "γραμμή άμυνας" ενόψει του υπερδιπλασιασμού της παραγωγής LNG τα επόμενα χρόνια, που θα μπορούσε να συμπιέσει τις τιμές σε επίπεδα 8–12 €/MWh.

Την ίδια στιγμή, στο προσκήνιο βρίσκονται και τα ρυθμιστικά ζητήματα, με την Κομισιόν να αναζητά λύσεις συμβατές με το ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις ΗΠΑ να πιέζουν για πιο αποφασιστικές παρεμβάσεις, ακόμη και για επανεξέταση της στάσης της ΕΕ απέναντι στη χρηματοδότηση έργων φυσικού αερίου.

Σε αυτό το τρίγωνο κόστους, συμβολαίων και ρυθμιστικής στήριξης θα κριθεί τελικά αν ο Κάθετος Διάδρομος θα μπορέσει να "ξεκλειδώσει" το δυναμικό του και να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στον νέο ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης.