Συνεχης ενημερωση

    Κυριακή, 01-Ιαν-2023 12:00

    Ευκαιρίες για αλλαγή σελίδας στην οικονομία το "δύσκολο" 2023

    Ευκαιρίες για αλλαγή σελίδας στην οικονομία το "δύσκολο" 2023
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Τάσου Δασόπουλου

    Ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας μετά την επιστροφή της χώρας σε πρωτογενές πλεόνασμα, ρεκόρ επενδύσεων και μόνιμες ελαφρύνσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, σε μια χρονιά υψηλής αβεβαιότητας, που συνθέτουν ο υψηλός πληθωρισμός και ο περιορισμός της ρευστότητας από τις κεντρικές τράπεζες.

    Έτσι θα μπορούσε να περιγραφεί, σε αδρές γραμμές, το οικονομικό 2023, με βάση το διεθνές περιβάλλον και τις αποφάσεις πολιτικής που έχουν ληφθεί και θα αρχίσουν να υλοποιούνται από το νέο έτος. 

    Τα τελευταία τρία χρόνια, παρά το κακό "προνόμιο" που είχε η Ελλάδα να αντιμετωπίσει διαδοχικά μία εθνική και δύο παγκόσμιες κρίσεις, οι οποίες επηρεάζουν ακόμη αρνητικά όλη την υφήλιο, η οικονομία προχώρησε σε τολμηρές αλλαγές, που έφεραν ορατά κα μετρήσιμα αποτελέσματα.

    Μετά τη βύθιση του ΑΕΠ με ύφεση 9% το 2020 λόγω της πανδημίας, η Ελλάδα ανέκαμψε σχεδόν πλήρως σε έναν χρόνο και πλέον έχει καλύψει πλήρως τις απώλειες στο ΑΕΠ και καταγράφει καθαρή οικονομική μεγέθυνση που θα φτάσει το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν στα 224 δισ. ευρώ στο τέλος το 2023, όσο ήταν περίπου το 2010, πριν δηλαδή η Ελλάδα μπει στην κρίση χρέους. Την περασμένη άνοιξη η Ελλάδα κατάφερε να εξοφλήσει το υπόλοιπο ύψους 1,8 δισ. από τα δάνεια του ΔΝΤ και πολύ πρόσφατα να προηγηθεί κατά μία δόση στην αποπληρωμή του πρώτου διμερούς δανείου, ύψους 52,3 δισ. ευρώ, που είχε πάρει το 2010 απευθείας από τα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης. Το καλοκαίρι ολοκληρώθηκε η τετραετής "επέκταση" της μνημονιακής εποπτείας.

    Παράλληλα, η οικονομία είχε τις αντοχές να στηρίξει με μέτρα στήριξης 50 δισ. ευρώ νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στις επιπτώσεις αρχικά του κορονοϊού και τώρα του υψηλού πληθωρισμού. Τούτο, ενώ στο τέλος του 2023 το χρέος αναμένεται να έχει μείωση-ρεκόρ κατά 50% του ΑΕΠ σε σχέση με το 2020, ενώ η χώρα αναμένεται να επιστρέψει ξανά σε πρωτογενές πλεόνασμα και η οικονομία να αναπτυχθεί με ρυθμό 1,8%.

    Ωστόσο η κληρονομιά των Μνημονίων δεν έχει διαγραφεί στο σύνολό της. Ο επόμενος χρόνος προδιαγράφεται δύσκολος, αφού οι οικονομίες σε όλο τον κόσμο θα μπουν σε τροχιά επιβράδυνσης, ενώ οι νομισματικές συνθήκες θα επιδεινώνονται σταθερά τουλάχιστον μέχρι και τις αρχές του 2024. 

    Σε αυτή την κατεύθυνση, η Ελλάδα θα πρέπει να πετύχει να αντιμετωπίσει μια σειρά από προκλήσεις, αλλά και να εκμεταλλευτεί ευκαιρίες σε πέντε πεδία. 

    Η αντιμετώπιση των συνεπειών της κρίσης 

    Το πρώτο πρόβλημα που θα πρέπει να λύσει το οικονομικό επιτελείο και για το 2023 είναι να αμβλύνει με μέτρα στήριξης τις επιπτώσεις των υψηλών τιμών της ενέργειας σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το μείγμα των μέτρων για το 2023 "γέρνει" προς τα μόνιμα μέτρα που θα ενισχύσουν εισοδήματα, ιδιωτική κατανάλωση και απασχόληση.

    Τούτο με δεδομένο ότι ο πληθωρισμός αναμένεται να αποκλιμακωθεί μεν από το 9,4% στο 5% τον επόμενο χρόνο, αλλά οι τιμές σε προϊόντα και υπηρεσίες θα συνεχίσουν να αυξάνονται και τον επόμενο χρόνο. 

    Μέσα από τον Προϋπολογισμό του 2022 έχει δρομολογηθεί ήδη πλέγμα φοροελαφρύνσεων και μείωσης του μη μισθολογικού κόστους ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ, που θα κάνει τα νοικοκυριά και επιχειρήσεις πιο "ανθεκτικά" στην κρίση, βελτιώνοντας και την ποιότητα ζωής μετά το τέλος της. 

    Με βάση την υπεραπόδοση της οικονομίας για το 2022, αναμένεται ότι μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2023 θα υπάρχει επιπλέον δημοσιονομικός χώρος τουλάχιστον 1,5 δισ. ευρώ για νέες παρεμβάσεις, για τις οποίες, προς το παρόν, όλοι κρατούν κλειστά τα χαρτιά τους. 

    Στα έκτακτα μέτρα η τελευταία προσθήκη είναι το "market pass", που αφορά την κάλυψη με επιδότηση του 10% των μηνιαίων αγορών των νοικοκυριών, το οποίο θα υλοποιηθεί από τον Φεβρουάριο μέχρι και τέλος Ιουλίου του 2023. Ως γνωστόν, το μέτρο θα χρηματοδοτηθεί από τα 650 εκατ. που αναμένεται ότι θα είναι τα έσοδα από την έκτακτη φορολόγηση των κερδών των εταιρειών πετρελαιοειδών. Παράλληλα βέβαια, υπάρχει πρόβλεψη 1 δισ. ευρώ στον Προϋπολογισμό για επιδοτήσεις ηλεκτρικού ρεύματος, που κατά πάσα πιθανότητα θα κατευθυνθεί σε άλλες χρήσεις. 

    Στο πλαίσιο της στήριξης της οικονομίας, δεν θα πρέπει να λησμονήσει κανείς και την επιμονή της Ελλάδας, μαζί με άλλες 15 χώρες, για τις αποφάσεις που πήραν τις τελευταίες μέρες οι υπουργοί Ενέργειας της Ε.Ε. για επιβολή τιμής πλαφόν στο φυσικό αέριο στα 180 ευρώ ανά μεγαβατώρα, η χρησιμότητα του οποίου θα φανεί μέσα στον επόμενο χρόνο. 

    Η δημοσιονομική εξυγίανση 

    Η δεύτερη πρόκληση του 2023 θα είναι η επιστροφή της οικονομίας σε πρωτογενές πλεόνασμα εν μέσω κρίσης. Ο Προϋπολογισμός έχει μια συντηρητική πρόβλεψη για πρωτογενές πλεόνασμα 0,7% του ΑΕΠ, αλλά, αν δεν υπάρξει κάποια ανατροπή στο διεθνές περιβάλλον, αναμένεται ότι θα ξεπεράσει κατά πολύ το 1% του ΑΕΠ. Σε ό,τι αφορά το 2022, αναμένεται επίσης να εκπλήξει, σημειώνοντας πρωτογενές πλεόνασμα πολύ χαμηλότερο από 1,6% του ΑΕΠ που προβλέπει ο Προϋπολογισμός.

    Στο μεταξύ, ο λόγος χρέους προς το ΑΕΠ αναμένεται να μειωθεί κατά 9,6% του ΑΕΠ την επόμενη χρονιά, φτάνοντας στο 159,3% του ΑΕΠ στο τέλος του 2023, από 168,3% του ΑΕΠ που αναμένεται να φτάσει στο τέλος του 2022, αν και υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες τα μεγέθη να είναι ακόμα καλύτερα.

    Ο πρώτος στόχος είναι να δοθεί άμεσα ένα σήμα στις αγορές ότι η Ελλάδα τα καταφέρνει και στα "δύσκολα", ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την πολυπόθητη επενδυτική βαθμίδα για τα ελληνικά ομόλογα, αναβαθμίζοντας στην ουσία και την πιστοληπτική διαβάθμιση του συνόλου της ελληνικής οικονομίας.

    Η επενδυτική βαθμίδα είναι απολύτως απαραίτητη, με δεδομένο ότι τα επιτόκια του ευρώ θα συνεχίσουν να αυξάνονται, φτάνοντας το 3,5% έως το τέλος του επόμενου χρόνου. Την πίεση στη ρευστότητα της αγοράς θα συμπληρώσει και η ποσοτική σύσφιξη (QT), που αναμένεται να αυξήσει τις αποδόσεις των ομολόγων πάνω από το 5%.

    Ωστόσο, η εμμονή σε όλο και καλύτερες δημοσιονομικές επιδόσεις δεν σταματά στην επενδυτική βαθμίδα. Στην αρχή του 2023 θα ανοίξει ένας κύκλος σκληρής αντιπαράθεσης εντός της Ε.Ε. για τις αλλαγές των δημοσιονομικών κανόνων. Για να έχει ουσιαστική συμβολή στις διαπραγματεύσεις που θα γίνουν, η Ελλάδα θα πρέπει να βρίσκεται σε "θέση ισχύος". 

    Διατήρηση της αξιοπιστίας 

    Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, που έχει χαρακτηριστεί ως "εθνικός στόχος", αναμένεται, σύμφωνα με αρμόδιες πηγές του ΥΠΟΙΚ, ότι θα έρθει μετά τις εθνικές εκλογές και αφού σχηματιστεί η νέα κυβέρνηση. 

    Στο μεταξύ, η Ελλάδα θα περάσει με επιτυχία τον οικονομικό "σκόπελο" των εκλογών, οι οποίες κατά πάσα πιθανότητα θα είναι διπλές. Οι τελευταίες αμφιβολίες των οίκων αξιολόγησης αφορούν τη διάρκεια του εκλογικού κύκλου και τις καθυστερήσεις που μπορεί να υπάρξουν σε μια σειρά από μεταρρυθμίσεις κατά το τρίμηνο που αναμένεται να μεσολαβήσει από την τωρινή στην επόμενη κυβέρνηση. 

    Κρίσιμα για την οικονομία θέματα, όπως η εκκαθάριση των κόκκινων δανείων, η αξιοποίηση των περίπου 70 δισ. ευρώ των κοινοτικών πόρων που έχει εξασφαλίσει η Ελλάδα από το Ταμείο Ανάκαμψης και το ΕΣΠΑ 2021-2027, απαιτούν συνεχή παρακολούθηση για να μην έχουμε δυσάρεστες εκπλήξεις. Το ίδιο και οι προεκλογικές υποσχέσεις για το μέλλον, που μπορούν να γεννήσουν δεύτερες σκέψεις σε αγορές και εταίρους για την πορεία της ελληνικής οικονομίας. 

    Ακόμα, όμως, και μετά την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, η προσπάθεια θα πρέπει να συνεχιστεί. Τούτο με δεδομένο ότι οι ίδιοι –σχεδόν– οίκοι αξιολόγησης που διστάζουν σήμερα να αναβαθμίσουν την Ελλάδα στην κλίμακα "ΒΒΒ-" αξιολογούσαν το 2009 την Ελλάδα τέσσερις θέσεις ψηλότερα, στη βαθμίδα "Α". Συνεπώς, η προσπάθεια θα πρέπει να συνεχιστεί με την ίδια ένταση και τα επόμενα χρόνια. 

    Η Ελλάδα επενδυτικός προορισμός 

    Ένα κρίσιμο θέμα, που συνδέεται και με τις εκλογές, είναι η κάλυψη του επενδυτικού κενού των 100 δισ. ευρώ, το οποίο δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια των Μνημονίων. Τα δύο τελευταία χρόνια, λόγω της εξωστρέφειας της οικονομικής πολιτικής, οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 30%. Από το 2020 μέχρι και το τέλος του 2022 συγκεντρώθηκαν άμεσες ξένες επενδύσεις ύψους 13-14 δισ., οι οποίες τον επόμενο χρόνο θα μπουν σε φάση υλοποίησης. 

    Σε ό,τι αφορά το 2023, έχει δρομολογηθεί ένα τεράστιο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων ύψους 12 δισ. ευρώ, στο οποίο θα πρέπει να προσθέσει κανείς και τα 4 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Ωστόσο βρισκόμαστε ως χώρα ακόμη στην αρχή σε ό,τι αφορά την ανάκαμψη των επενδύσεων. Το ΠΔΕ των 16 δισ. θα πρέπει να υλοποιηθεί στο ακέραιο και χωρίς καθυστερήσεις για να μπορέσει η Ελλάδα να διεκδικήσει το 2023 άλλα 3,56 δισ. από το Ταμείο Ανάκαμψης και 1,5 δισ. ευρώ από το νέο ΕΣΠΑ.

    Η συνέχεια της επενδυτικής έκρηξης θα κριθεί από την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων με χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης, όπως η ψηφιοποίηση του Δημοσίου, η ολοκλήρωση πολεοδομικών σχεδίων στις πόλεις και η ενεργειακή και ψηφιακή αναβάθμιση των επιχειρήσεων και τα κίνητρα συγχωνεύσεων και εξαγωγών, καθώς και μεταρρυθμίσεις εθνικής προτεραιότητας, όπως η ολοκλήρωση του Κτηματολογίου. 

    Επίσης, από τον επόμενο χρόνο θα κριθεί στην πράξη αν ο τραπεζικός τομέας είναι έτοιμος να ανταποκριθεί στον ρόλο του χρηματοδοτώντας παραγωγικές επενδύσεις, με ή χωρίς τη συμμετοχή κοινοτικών πόρων. Το 2023 αναμένεται να είναι έτος-σταθμός για το ελληνικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, καθώς αναμένεται έπειτα από χρόνια το ΤΧΣ να μειώσει στο ελάχιστο τη συμμετοχή του στις τέσσερις μεγάλες εμπορικές τράπεζες.

    Η Ελλάδα ενεργειακός κόμβος

    Χρυσή ευκαιρία όχι μόνο για αύξηση των επενδύσεων, αλλά και για ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και παράλληλα την αναβάθμιση της χώρας σε ενεργειακό κόμβο, έδωσε η αλλαγή που έχει αρχίσει στον χάρτη της ενέργειας στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και η ρητή απόφαση της Ε.Ε. να απεξαρτηθεί από τα ορυκτά καύσιμα της Ρωσίας συνιστούν μια ευκαιρία σε χώρες όπως η Ελλάδα που βρίσκονται σε σταυροδρόμια ενέργειας. 

    Το εθνικό πρόγραμμα "Ελλάδα 2.0." προβλέπει τη χρηματοδότηση έργων ενεργειακής μετάβασης με 13,7 δισ. ευρώ, ενώ μέσω των δανείων θα υλοποιηθούν πράσινες ιδιωτικές επενδύσεις ύψους 5 δισ. ευρώ. Το REPowerEU θα προσθέσει αλλά 5-6 δισ. για έργα παραγωγής πράσινης ενέργειας. 

     Συνολικά από τον επόμενο χρόνο προγραμματίζονται επενδύσεις συνολικού ύψους 35-40 δισ. ευρώ για στον τομέα της ενέργειας, ώστε να πετύχουμε: 

    - Την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω ΑΠΕ, ώστε να καλύπτει το 80% των εγχώριων αναγκών μέχρι και το 2030. 

     - Την αναβάθμιση των τερματικών σταθμών στη Ρεβυθούσα και των FSRU Αλεξανδρούπολης σε σταθμούς υψηλής χωρητικότητας σε αέριο και υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) και τη δημιουργία νέου σταθμού αποθήκευσης στην Κόρινθο.

    - Την ολοκλήρωση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων με την Αίγυπτο και την Ευρώπη και την αναβάθμιση του εθνικού δικτύου ηλεκτροδότησης. 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ