Toυ Τάσου Δασόπουλου

Άλλον έναν δημοσιονομικό "δρόμο μετ’ εμποδίων" θα αποτελέσει το 2022 για το οικονομικό επιτελείο, αφού θα είναι υποχρεωμένο να πετύχει στο ακέραιο τους στόχους που έχει θέσει στον Προϋπολογισμό για μείωση των ελλειμμάτων κατά περίπου 10 δισ. ευρώ μέχρι και το τέλος του χρόνου.

Ο φιλόδοξος στόχος του να μειωθεί το δημοσιονομικό έλλειμμα από τα 17,97 δισ. ευρώ το 2021 στα 7,4 δισ. ευρώ στο τέλος του χρόνου και το πρωτογενές έλλειμμα από τα 12,35 δισ. πέρσι δισ. στα 2,7 δισ. φέτος μοιάζει σε πρώτη ανάγνωση εύκολος. Με βάση τις επίσημες παραδοχές του Προϋπολογισμού για το 2022, τα μέτρα στήριξης της οικονομίας θα μειωθούν στα 3 δισ. ευρώ, από 17,2 δισ. ευρώ που έφτασαν το 2021, λόγω κυρίως της παράτασης της πανδημίας.

Ωστόσο, στην αρχή ακόμη του νέου χρόνου, ο συνδυασμός της μετάλλαξης Όμικρον και του υψηλού πληθωρισμού δημιουργεί νέες ανάγκες για μέτρα στήριξης. Πηγές του ΥΠΟΙΚ ξεκαθάριζαν ότι σε καμία περίπτωση τα μέτρα στήριξης για φέτος δεν πρόκειται να φτάσουν το ποσό του 2021, καθώς ένα γενικό lockdown έχει σχεδόν αποκλειστεί. Επιπλέον, φέτος, υπάρχουν πολλά περισσότερα "όπλα" για την αντιμετώπιση της πανδημίας. Περισσότερη ανησυχία δημιουργούν οι υψηλές τιμές των ενεργειακών προϊόντων και ο υψηλός πληθωρισμός, που απειλούν έμμεσα τους δημοσιονομικούς στόχος. Ο υψηλός πληθωρισμός μειώνει το πραγματικό ΑΕΠ και, κατά συνέπεια, παρά την προσαρμογή που γίνεται από το ΥΠΟΙΚ, το έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ φαίνεται υψηλότερο.

Επίσης, η αναστάτωση που δημιουργούν οι υψηλές τιμές σε προϊόντα και υπηρεσίες, οι υψηλές τιμές των καυσίμων, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη, μπορεί να πλήξει τις εξαγωγές και τις επενδύσεις. Τούτο, ενώ υπάρχουν προσδοκίες σημαντικής ανόδου κατά 11,1% και 21,9%, αντίστοιχα, για το 2022. Επίσης, οι πληθωριστικές προσδοκίες αναμένεται να πλήξουν και την ιδιωτική κατανάλωση, που δημιουργεί σε πάγια βάση τα 3/4 του ΑΕΠ της χώρας.

Οι συνέπειες της πανδημίας

Εκτός, όμως, από τις έκτακτες συνθήκες που δημιουργεί το δίδυμο του υψηλού πληθωρισμού και της πανδημίας, στους κινδύνους του 2022 θα πρέπει να συμπεριληφθεί η μόνιμη ζημιά που θα έχει προκαλέσει η οικονομική κρίση ως αποτέλεσμα της πανδημίας και των δύο lockdown της οικονομίας.

Η μικρή ή μεγάλη αυτή μόνιμη ζημιά αναμένεται να εμφανιστεί φέτος, έτος κατά το οποίο προβλέπεται να αποσυρθεί το μεγαλύτερο μέρος των μέτρων στήριξης των 43,3 δισ. που εφαρμόστηκε το 2020 και το 2021. Ως ένα πρώτο δείγμα του προβλήματος θα μπορούσε να εκληφθεί η "απροθυμία" επιχειρήσεων να ενταχθούν στη ρύθμιση από 36 έως και 72 δόσεις χρεών ύψους 2,5 δισ. ευρώ που δημιουργήθηκαν στην πανδημία, με το υπουργείο να έχει δώσει ήδη παράταση στην προθεσμία ένταξης έως τις 26 Ιανουαρίου, αντί της αρχικής προθεσμίας της 31ης Δεκεμβρίου. Στο μεταξύ, βέβαια, λόγω και της παράτασης της πανδημίας, το ποσό των φόρων που έμειναν απλήρωτοι για το 2021 είχε φτάσει μέχρι τον Οκτώβριο τα 3,7 δισ. ευρώ. Αυτά τα 6,3 δισ. ευρώ φόρων που εκκρεμούν μπορούν να δημιουργήσουν πρόβλημα για τα έσοδα και του 2022 αν δεν βρεθεί έγκαιρα κάποια πιο ευνοϊκή λύση για την αποπληρωμή τους.

Στις οφειλές από φόρους θα πρέπει να προστεθούν άλλα 6 δισ. από ληξιπρόθεσμες οφειλές σε ασφαλιστικά ταμεία, που θα κάνουν το πρόβλημα ακόμα μεγαλύτερο.

Μια τρίτη πηγή ανησυχίας για τις δημοσιονομικές εξελίξεις το 2022 είναι τα δάνεια ύψους 8,5 δισ. ευρώ που δόθηκαν με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, τα οποία χορηγήθηκαν στο πλαίσιο των μέτρων στήριξης της οικονομίας το 2020 και το 2021. Το πρόβλημα αθέτησης υποχρεώσεων των δανειοληπτών και, κατά συνέπεια, καταπτώσεων των εγγυήσεων του Δημοσίου έχουν επισημάνει στις εκθέσεις τους τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Όλα αυτά ενώ στις αρχές του 2022 το ΥΠΟΙΚ έχει ήδη παρατείνει κατά έξι μήνες την έναρξη αποπληρωμής των 3 δισ. από τους 7 κύκλους των επιστρεπτέων προκαταβολών που θα έπρεπε να αρχίσουν κανονικά να εξοφλούνται από τις 30 Ιανουαρίου. Η μετάθεση αποπληρωμής της πρώτης από τις 60 δόσεις για το τέλος Ιουνίου στερεί ήδη από τον Προϋπολογισμό του 2022 έσοδα ύψους 300 εκατ. ευρώ.

Η αλλαγή των δημοσιονομικών κανόνων

Από την άλλη μεριά, η κρισιμότητα της επιτυχίας των δημοσιονομικών στόχων έγκειται στο γεγονός ότι η Ελλάδα, λόγω της ενισχυμένης εποπτείας, θα επιτηρείται στενά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και για το "μεταβατικό" 2022. Ως γνωστόν, λόγω της αναστολής των δημοσιονομικών κανόνων και για το τρέχον έτος, η Επιτροπή θα πρέπει να ορίσει κάποιες κατευθυντήριες γραμμές για κάθε κράτος-μέλος. Οι οδηγίες αυτές θα βοηθήσουν κάθε χώρα να θέσει νέους δημοσιονομικούς στόχος από το 2023 και πέρα, οι οποίοι θα αποτυπωθούν στα προγράμματα σταθερότητας και τα μεσοπρόθεσμα προγράμματα που θα κατατεθούν μέσα στην άνοιξη.

Συνεπώς, καμία χώρα, και πολύ περισσότερο η Ελλάδα, δεν θα ρίσκαρε μια δημοσιονομική χαλάρωση πέρα από την αναμενόμενη, η οποία στη συνέχεια θα έχει υποχρεώσεις για περιορισμούς ώστε να επανέλθει σε τροχιά δημοσιονομικής προσαρμογής.

Ο χαρακτηρισμός του 2022 ως μεταβατικού έτους αφορά το γεγονός ότι, μετά τη ζημιά που προκλήθηκε στην ευρωπαϊκή και την παγκόσμια οικονομία, όλοι στην Ευρώπη συμφωνούν ότι οι δημοσιονομικοί κανόνες θα πρέπει να αλλάξουν.

Βεβαίως, από τις πρώτες συζητήσεις που έγιναν το 2021 φαίνεται ότι για άλλη μία φορά –όπως, άλλωστε, ήταν αναμενόμενο− η Ευρώπη έχει χωριστεί σε δύο στρατόπεδα, με τον ευρωπαϊκό Βορρά να περιορίζει τις απαιτούμενες αλλαγές σε μια απλοποίηση των κανόνων και τον ευρωπαϊκό Νότο να ζητά δομικές αλλαγές. Τελευταία, διαφάνηκε ότι και οι θεσμοί θα προσέλθουν στον διάλογο αυτό διχασμένοι, καθώς σε πρόσφατη συνέντευξή του ο επίτροπος αρμόδιος για τα οικονομικά θέματα, κ. Πάολο Τζεντιλόνι, διαφώνησε με τη λύση που έχει προτείνει ο ESM για τις αλλαγές στο σύμφωνο σταθερότητας, η οποία μεταξύ άλλων θέλει την αύξηση του ανώτατου ορίου του χρέους στο 100% του ΑΕΠ και διατήρηση κατά τα άλλα των δημοσιονομικών κανόνων ως έχουν. Ο Ιταλός επίτροπος αντιπρότεινε ένα "εθνικό" όριο χρέους για κάθε κράτος-μέλος, προσαρμοσμένο στα ειδικά χαρακτηριστικά της οικονομίας κάθε χώρας.

Σε επίπεδο κορυφής, η Γαλλία διά του προέδρου της, κ. Εμανουέλ Μακρόν, πριν αναλάβει επίσημα την προεδρία της Ε.Ε. και εν όψει των εθνικών της εκλογών τον Απρίλιο, αναζήτησε συμμαχία με την Ιταλία. Στη συνάντησή τους λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, ο Ιταλός πρωθυπουργός, κ. Μάριο Ντράγκι, και ο κ. Μακρόν κάλεσαν τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε. να τους ακολουθήσουν στην πορεία για αλλαγές των δημοσιονομικών κανόνων υπέρ της ανάπτυξης.