Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 01-Απρ-2020 00:05

    Ευρωομόλογα και άλλες λιχουδιές

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Το ευρωομόλογο, όταν δημιουργηθεί, θα είναι ένα χρησιμότατο εργαλείο. Αλλά για την παρούσα κρίση, δεν αποτελεί λύση. Είναι άκαιρο, άχρηστο και μόνο προβλήματα προκαλεί.

    Τις τελευταίες ημέρες ακούμε συχνά ειδήσεις περί συζητήσεων των Ευρωπαίων ηγετών, σχετικά με την έκδοση ενός κοινού για τις 19 χώρες-μέλη της ζώνης του Ευρώ ομολόγου, ενός ευρωομολόγου. Υπό την επωνυμία κορονοομόλογο, παρουσιάζεται ως η λύση για τα οικονομικά προβλήματα που δημιουργεί η αντιμετώπιση  της CoViD-19.

    Δεν πρόκειται για κάποια καινούργια ιδέα. Από τη δεκαετία του '80 και ύστερα, αναπτύσσεται συχνά-πυκνά, κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για την ευρωπαϊκή ενοποίηση ή την αναζήτηση κοινών ευρωπαϊκών λύσεων σε μεγάλα προβλήματα.

    Ως σύλληψη δεν είναι κακή. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ακόμη και εξαιρετική. Το ευρωομόλογο όμως, δεν μπορεί να υπάρξει ως μεμονωμένος θεσμός. Η ισομερής κατανομή ρίσκου σε 19 κράτη, δημιουργεί μεγάλες απαιτήσεις περαιτέρω κοινών κινήσεων σε διάφορα επίπεδα. Π.χ. απαιτείται ενοποιημένη οικονομική πολιτική, ενοποιημένη τραπεζική εποπτεία για όλα τα τραπεζικά ιδρύματα, ενεργό σχήμα ενοποιημένης ασφάλειας καταθέσεων, ενοποιημένη βιομηχανική πολιτική και πολλά άλλα ακόμη. Αλλιώς δεν θα είχε νόημα η υλοποίηση ενός τέτοιου θεσμού και θα ήταν καταδικασμένος σε αποτυχία...

    Το δυσκολότερο όμως μέρος της δημιουργίας κοινού χρέους στην Ευρωζώνη, είναι άλλο. Μιλώ για τις πολιτικές αποφάσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία του. Αποφάσεις οι οποίες, τη δεδομένη στιγμή και υπό τις δεδομένες συνθήκες, αποκλείεται να είναι θετικές.  Μια θετική τοποθέτηση των κυβερνήσεων (και σε ορισμένες περιπτώσεις ΚΑΙ των Κοινοβουλίων) Γερμανίας, Φινλανδίας, Ολλανδίας, Σλοβακίας (όχι παρά τα θρυλούμενα σε ιταλικές εφημερίδες, ΔΕΝ ζητά τη δημιουργία κορονοομολόγου) και των λοιπών "καλβινιστών" της Ευρωζώνης, ανήκει στη σφαίρα του αδύνατου, τη συγκεκριμένη ώρα. Απλούστατα διότι δεν έχουν κανέναν λόγο και καμία διάθεση να επωμιστούν χρέη άλλων, χωρίς να λάβουν τις απαραίτητες εγγυήσεις ότι αυτό δεν θα συμβεί, παρά μόνο σε ακραίες καταστάσεις. Τόσο απλό είναι...

    Ακόμη όμως και αν θεωρήσουμε ότι, μέσα από κάποιο θαύμα, ο συντηρητικός Βορράς θα συμφωνούσε στην έκδοση "ευρωδεσμών" (sic – bond σημαίνει και δεσμός), η υπάρχουσα πίεση χρόνου, θα το καθιστούσε αναποτελεσματικό. 

    Ένα απλό, κρατικό ομόλογο για να σχεδιαστεί, να οργανωθεί, να εκδοθεί και να πουληθεί, χρειάζεται από 2 έως 3 εβδομάδες. Ένα ομόλογο με εκδότες 19 κράτη που, έστω για ελάχιστες ειδικές εκδόσεις, διαμοιράζονται τον κίνδυνο ισομερώς, πόσο χρόνο απαιτεί; Σκεφτείτε μόνο τις νομικές λεπτομέρειες και εναρμονίσεις που χρειάζεται να συμφωνηθούν και να θεσμοθετηθούν, φανταστείτε όλες τις (μικρές αλλά απόλυτα απαραίτητες) πολιτικές αποφάσεις που θα πρέπει να ληφθούν. Προσωπικά θεωρώ πως οτιδήποτε λιγότερο των 3 μηνών, είναι ουτοπικό. Και αυτό το διάστημα ακόμη, δεν είναι εκατό τοις εκατό ρεαλιστικό. Πραγματικά ρεαλιστική εκτίμηση αποτελούν οι 6 μήνες…

    Τα (τεράστια) κεφάλαια όμως, είναι ανάγκη να διοχετευτούν στις ευρωπαϊκές οικονομίες… χθες. Πριν αυτές πάθουν ασφυξία και αρχίσουν να σχηματίζονται προϋποθέσεις και συνθήκες ακραίων συμπεριφορών. Νηστικό αρκούδι… δεν κάθεται κλειδωμένο! Ούτε φρόνιμο! Αν μ' εννοείτε...

    Πολλοί αναλυτές (και όχι μόνο) ισχυρίζονται πως η επερχόμενη ύφεση θα είναι μικρή,  ότι είναι διαχειρίσιμη και εκστομίζουν πολλά αντίστοιχα "ποιηματάκια". Για κακή τύχη όλων μας όμως, τα γεγονότα (όπως π.χ. οι αιτήσεις επιδομάτων ανεργίας στις ΗΠΑ ή η πορεία των δεικτών ΡΜΙ υπηρεσιών σε ολόκληρο των πλανήτη) είναι αδιάψευστοι μάρτυρες της πραγματικότητας. Η οποία είναι πως βαίνουμε σε υφέσεις πρωτόγνωρου μεγέθους, οι οποίες δύσκολα θα περιοριστούν σε μονοψήφιους αριθμούς. Μιλώντας δε, για το best case σενάριο μόνο…

    Μοναδικός τρόπος αυτή η καταστροφή να μετριασθεί και να μην υπάρξουν απρόοπτες και ανυπολόγιστες συνέπειες είναι να γίνουν μεγάλες, άνευ προηγουμένου μεγέθους, παρεμβάσεις από τα κράτη, αρχικά με την παροχή μεγάλης ρευστότητας, οπότε να αποφευχθούν φαινόμενα ασφυξίας και δημιουργίας συνθηκών "civil unrest" και στην συνέχεια με την στοχευμένη παροχή κεφαλαίων, ώστε να επανεκκινήσουν οι οικονομίες του πλανήτη.

    Με απλά λόγια, χρειάζεται να διοχετευτούν στις οικονομίες τεράστια ποσά μετρητών, με το μικρότερο δυνατό κόστος και ανύπαρκτο (κυριολεκτικά) δημοσιονομικό "ίχνος" (δηλαδή να μην επιβαρύνουν το χρέος).

    Στο δεύτερο αυτό σημείο αυτό πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή διότι, ναι μεν οι πρόσφατες αποφάσεις Eurogroup & Ecofin απαλλάσσουν τους προϋπολογισμούς των κρατών-μελών από τα ποσά που θα δαπανηθούν κατά της κρίσης, αλλά κανείς δεν έχει ορίσει πως και γιατί, αυτά τα χρήματα δεν θα επιβαρύνουν τα δημόσια χρέη των χωρών της ΕΕ. Κάτι που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την Ελλάδα και την Ιταλία. Οι οποίες αμφότερες έχουν λόγο χρέους προς ΑΕΠ πολύ περισσότερου του πιστοληπτικά ανεκτού. Και αυτό πριν εμφανιστούν οι οποιεσδήποτε μειώσεις στον παρονομαστή (ΑΕΠ)…

    Για να επιτευχθούν όλα τα παραπάνω, οι τρόποι και τα εργαλεία υπάρχουν, αλλά δεν αφορούν την έκδοση κοινών ομολόγων. Τα ζητούμενα του μηδενικού κόστους και της μη προσμέτρησης του νέου χρέους στο υπάρχον, είναι εφικτά μόνο με την έκδοση μακροχρόνιων κρατικών ομολόγων (>30 ετών) και μηδενικού επιτοκίου. Οτιδήποτε άλλο, δεν δίνει λύση. Τουλάχιστον όχι εφόσον συζητάμε για λύση μακροχρόνια βιώσιμη και αποτελεσματική.

    Φυσικά η έκδοση ομολόγων με αυτά τα χαρακτηριστικά, απαιτεί την αγορά τους είτε από φιλανθρώπους (δεν αποδίδουν κανένα κέρδος), είτε από κάποιον φορέα που έχει την οικονομική και πολιτική δύναμη να την πραγματοποιήσει, χωρίς κανένα πρόβλημα. 

    Στην Ευρωζώνη, τέτοιος φορέας υπάρχει μόνο ένας, το Ευρωσύστημα. Που συμβαίνει να είναι επίσης ο μοναδικός που διαθέτει έτοιμο το 95% των εργαλείων, που καθιστούν (εύκολα) εφικτή την επίτευξη των ζητουμένων που προαναφέρθηκαν.

    Πρόκειται για τα LTROs & TLTROs που αποφάσισε το Governing Council στις 12 Μαρτίου, συνολικού ύψους €1,3 τρισεκατομμυρίων και για το νέο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης με την επωνυμία Πρόγραμμα Επειγουσών Αγορών Πανδημίας (PEPP – Pandemic Emergency Purchases Program) το οποίο διαμορφώθηκε τελικά στις 24 Μαρτίου. 

    Το ΡΕΡΡ αγοράζει σχεδόν όλες τις εκδόσεις δημοσίου και ιδιωτικού χρέους, με εξαιρετική ευελιξία και προσαρμοστικότητα όσον αφορά τα όρια και τους κανόνες που αφορούν τους όγκους και τις διάρκειες των αγοραζόμενων ομολόγων. Π.χ. μπορούν ν’ αγοραστούν ομόλογα που λήγουν σε 70 ημέρες αλλά και ομόλογα που λήγουν σε 30 έτη και 364 ημέρες.

    Ταυτόχρονα, τα LTROs & TLTROs (γραμμές χρηματοδότησης των τραπεζών για να χρηματοδοτούν επιχειρήσεις) χορηγούνται με αρνητικά επιτόκια της τάξεως του -0.25 και -075% δίνουν την δυνατότητα στα Ευρωπαϊκά τραπεζικά συστήματα, αποκτήσουν πρόσβαση σε τεράστια ποσά, χωρίς κανένα κόστος.

    Σαφώς χρειάζονται κάποιες "ρυθμίσεις και ρεγουλαρίσματα" (π.χ. τα συγκεκριμένα LTROs & TLTROs είναι μικρής διάρκειας έως 1 έτους) και υπάρχουν κάποια νομικά ζητήματα, αλλά μπορούν εύκολα να ξεπεραστούν. Αφενός από την ευελιξία που η ΕΚΤ τονίζει στις αποφάσεις της και αφετέρου την κατανόηση των πραγματικών διαστάσεων του προβλήματος από τις πολιτικές ηγεσίες. 

    Εάν υπάρξει συμφωνία για τις δύο παραπάνω παραμέτρους, τα υπόλοιπα πιθανά "εμπόδια", είναι  απλές, τεχνικές λεπτομέρειες. Τα κεφάλαια μπορούν να απελευθερωθούν μέσα σε ημέρες.

    Ας ελπίσουμε και ας ευχηθούμε οι ηγέτες να μην χάσουν άλλο χρόνο σε ατέρμονες και άσκοπες συζητήσεις περί "κορονοομολόγων" και να ενεργήσουν άμεσα. Πριν οι επιπτώσεις της κρίσης δημιουργήσουν ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα στην  Ευρωπαϊκή οικονομία και κοινωνία…

    Πέτρος Λάζος
    petros.lazos@capital.gr 

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ