Η αναζήτηση του πυθμένα όπως άλλωστε και της κορυφής σε έναν χρηματιστηριακό κύκλο μοιάζει με την αναζήτηση ψύλλων στα άχυρα. Το πετύχει κάποιος κάποιον ψύλλο στα άχυρα δεν είναι απίθανο, αλλά αυτό που χρειάζεται πρωτίστως είναι τύχη. Την τύχη της συναπάντησης την οποία οι αδαείς των αγορών και της ζωής εκλαμβάνουν αυτάρεσκα σαν κάποιο είδος υποσυνείδητης εξυπνάδας (oσοι αγνοούν ψυχαναλυτική σολομωνική μιλάνε απλά για αγοραίο ένστικτο).

Η αναζήτηση του «πάτου» σε μια διόρθωση για τους περισσότερους κερδοσκόπους που συνεχίζουν επιβιώνουν μιας πτώσης, μοιάζει με την ιστορία της γάτας που γλείφει τη λίμα. Η γάτα βλέπει το αίμα της στη λίμα και στην προσπάθεια της να το μαζέψει συνεχίζει να γλείφει και να χάνει περισσότερο μέχρι που πεθαίνει από αιμορραγία.

Ο βαρόνος Ρότσιλντ, ένας από τους πλέον μεγάλους κερδοσκόπους όλων των εποχών και τους πιο πλούσιους ανθρώπους της εποχής του, είχε δηλώσει κάποτε: «Ποτέ δεν αγόρασα μια μετοχή στην χαμηλότερη τιμή και ποτέ δεν την πούλησα στην υψηλότερη και όμως είμαι πλούσιος».

Όταν οι τράπεζες ένθεν κακείθεν του Ατλαντικού κατεβάζουν ρολά με συχνότητα μερικών ανά εβδομάδα, είναι βέβαιο ότι μαζί με τα ξερά θα καούν και πολλά χλωρά. Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο να βρεθεί κάποιος με εταιρικά ομόλογα στα χέρια ή με μετοχές που δεν θα κάνουν ούτε για ταπετσαρία, αλλά και με χρεόγραφα με τιμή κτήσης που κάποια στιγμή να μοιάζει σαν δώρο από αυτά που λαμβάνει λίγες φορές στη ζωή του.

Μοιραία λοιπόν η απάντηση στο ερώτημα των ημερών δεν είναι ο ακριβής προσδιορισμός του πυθμένα, αλλά η δημιουργία των προϋποθέσεων για να κερδίσει κάποιος μετά από ένα δυο ή τρία χρόνια.

Αυτό με απλά λόγια σημαίνει επιλεκτικές τοποθετήσεις σε υγιείς κατά πρώτον και δυναμικές κατά δεύτερο επιχειρήσεις.

Οι αγορές με μετρητά είναι ασφαλείς σε καθοδικές αγορές. Οι αγορές με δανεικά ενέχουν το κίνδυνο της αιχμαλωσίας και συνοπτικής καταδίκης. Η μη εξάντληση των ρευστών διαθεσίμων διατηρεί ζωντανές τις ελπίδες για ακόμη καλύτερες τιμές.

Υπάρχουν βέβαια και αυτοί που έχουν εξαντλήσει τα ρευστά διαθέσιμα σε υψηλότερες τιμές και τώρα έχουν εγκλωβιστεί. Η εμπειρία σε αυτή την περίπτωση διδάσκει ότι ένα λάθος βήμα σε σχέση με το βηματισμό της αγοράς στο χρηματιστήριο μοιραία ακολουθείται και από άλλα λάθος βήματα.

Στο χρηματιστήριο στατιστικά κερδίζει όποιος μακροπρόθεσμα αγοράζει κατά τη διάρκεια του πτωτικού κύκλου και πουλάει κατά την διάρκεια του ανοδικού κύκλου. Αρκεί να έχει υπομονή και γερά νεύρα… Όπερ σημαίνει ότι αν δεν πρόκειται για μετοχές εταιρειών που κινδυνεύουν να μην υπάρχουν στα επόμενα χρόνια δεν αξίζει κάποιος να τις αποχωριστεί για ένα πακέτο τσιγάρα.

Τέλος, το μέλλον δεν είναι δυνατόν να το γνωρίζει κανείς. Αυτό που πρέπει να γνωρίζει όμως είναι το παρελθόν. Λοιπόν, κατά παρελθόν, από το 1987 μέχρι σήμερα, σε όσες χρηματιστηριακές κρίσεις έχω ζήσει ο ίδιος, αλλά και παλαιότερα για όσες έχω διαβάσει, η επωδός είναι ίδια: «Αυτή τη φορά τα πράγματα είναι διαφορετικά, το τέλος δεν φαίνεται στον ορίζοντα».