Του Άγη Βερούτη

Το ωραίο με την τεχνολογία είναι ότι σου δίνει πάντα την ίδια επιλογή: Ή την κοιτάς καταπρόσωπο όσο είναι ακόμη "στα σπάργανα” και παίρνεις θέση στο νέο τοπίο, ή την κοροϊδεύεις και αψηφάς μέχρι να σταματήσει να είναι αστεία και ασήμαντη. 

Τα ανθρωπόμορφα ρομπότ σήμερα είναι ακριβώς σ’ αυτό το σημείο. Οι περισσότεροι βλέπουμε τα βίντεο με περίεργα βηματάκια τους, με τα χέρια τους να πιάνουν κουτιά αβέβαια σαν να φοβούνται μην τα σπάσουν, και βγάζουμε το συμπέρασμα ότι "αυτά είναι για τις εκθέσεις". 

Το ίδιο ακριβώς αντανακλαστικό είχαμε αρχικά και με την τεχνητή νοημοσύνη: Την πρώτη φορά που έγραψα το 2018 για το τι είναι στην πραγματικότητα η ΤΝ, επέμενα ότι δεν είναι κάποια "μαγεία” αλλά ένα υπολογιστικό εργαλείο που εκδημοκρατίζει την παραγωγικότητα. Όπως έκανε το τρακτέρ στην αγροτική παραγωγή, το πλυντήριο στα νοικοκυριά ή το αυτοκίνητο στα πάντα.  Το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ αν το εργαλείο θα γίνει καλό. Το πρόβλημα ήταν αν ο άνθρωπος που κρατάει το εργαλείο θα προλάβει να μάθει να το χρησιμοποιεί πριν το πάρει στα χέρια του ο ανταγωνιστής του.

Γι’ αυτό και το 2023 προειδοποιούσα ότι σε λιγότερο από μια πενταετία, όποιες εταιρείες δεν χρησιμοποιούν ΑΙ απλώς θα κλείσουν. Όχι φυσικά από την κακία της τεχνολογίας, αλλά από την απόλυτη διαφορά της παραγωγικότητας σε σύγκριση με όσες εταιρείες χρησιμοποιούν την τεχνολογία αυτήν. Επίσης λέγαμε ότι η ΤΝ καλπάζει ενώ εμείς ως χώρα καταφέρνουμε να κάνουμε αυτό που κάνουμε πάντα: να κοιτάμε την τρέχουσα φάση, να βαφτίζουμε το μέλλον "υπερβολή”, και να ξυπνάμε όταν το κόστος προσαρμογής έχει γίνει πολλαπλάσιο.  

Το ίδιο μοτίβο αποκαλύπτεται τώρα με τα ανθρωπόμορφα ρομπότ: "Καλά, αυτά δεν μπορούν να κάνουν τίποτα χρήσιμο". Μόνο που η αγορά δεν περιμένει το ρομπότ να "κάνει τα πάντα”. Περιμένει να κάνει εκείνα που κοστίζουν περισσότερο, με τρόπο επαναλήψιμο, μετρήσιμο, και αρκετά ασφαλή ώστε να μπει σε βάρδια στο εργοστάσιο.

Και για να μην λέμε θεωρίες, ας δούμε τα βαρετά, τα λογιστικά, τα ανιαρά δεδομένα, αυτά που τελικά κινούν τον κόσμο:

Η Figure ανακοίνωσε αποτελέσματα από 11μηνη ανάπτυξη του Figure 02 σε εργοστάσιο της BMW στο Spartanburg: λειτουργία σε ενεργή γραμμή συναρμολόγησης, 10ωρες βάρδιες Δευτέρα - Παρασκευή, και δεκάδες χιλιάδες χειρισμοί/φορτώσεις εξαρτημάτων, με νούμερα που δεν γράφονται για εντυπωσιασμό αλλά για να πείσουν ανθρώπους που βάζουν υπογραφή εντολές αγοράς και σε budgets.  Η συγκεκριμένη είναι η στιγμή που ένα "demo” παύει να είναι θέαμα και γίνεται απόφαση επένδυσης. Επένδυσης που θα μετατρέψει μισθούς (OPEX) σε αποσβέσεις (CAPEX). 

Και τώρα ερχόμαστε στο ερώτημα που οι περισσότεροι κάνουν λάθος. Ποια επαγγέλματα θα αντικατασταθούν; 

Η σωστή ερώτηση είναι: Ποιες εργασίες μέσα σε όλα τα επαγγέλματα έχουν τέτοια χαρακτηριστικά ώστε να γίνουν πρώτα αυτοματοποιήσιμα, όταν ένα ανθρωπόμορφο ρομποτικό σώμα αποκτήσει επαρκή όραση, λαβή και ισορροπία;

Γιατί το ρομπότ δεν χρειάζεται να σου πάρει το σύνολο της εργασίας σου. Χρειάζεται να σου πάρει την επαναληπτική ρουτίνα που σήμερα πληρώνεται επειδή δεν υπήρχε ακόμη φθηνότερος τρόπος για να γίνει.

Στα επόμενα 3-5 χρόνια, λοιπόν, το πρώτο μεγάλο χτύπημα θα το δουν οι εργασίες αποθήκευσης, διαλογής και εσωτερικής μεταφοράς. Όχι επειδή το ρομπότ θα γίνει "άνθρωπος”, αλλά επειδή η αποθήκη είναι ο παράδεισος της αυτοματοποίησης: ελεγχόμενος χώρος, γνωστά αντικείμενα, πλήρης χαρτογράφηση σε ακρίβεια εκατοστού, σαφείς ροές. 

Εκεί ο εργαζόμενος που σήμερα μεταφέρει κούτες, σπρώχνει καρότσια, τροφοδοτεί γραμμές, κάνει picking σε ειδικό πάγκο, δεν ανταγωνίζεται μια ιδιοφυΐα. Ανταγωνίζεται μια μηχανή που δεν αρρωσταίνει, δεν κάνει κάνει διάλειμμα ούτε καν κοιμάται, δεν παίρνει άδεια και δεν αλλάζει δουλειά κάθε τρεις μήνες, δεν ζητάει υπερωρία για να βγει το peak. 

Αυτές οι δουλειές δεν θα εξαφανιστούν φυσικά από τη μια μέρα στην άλλη, αλλά θα αρχίσουν να συρρικνώνονται από την πιο αθόρυβη δύναμη της ελεύθερης αγοράς: Το περιθώριο κέρδους.

Το δεύτερο μέτωπο είναι τα εργοστάσια, όχι στο επίπεδο του έμπειρου τεχνίτη, αλλά στο επίπεδο του βοηθητικού ρόλου που κάνει την τροφοδοσία των εξαρτημάτων, τις απλές συναρμολογήσεις, το φόρτωμα/ξεφόρτωμα, τις μετακινήσεις υλικών ανάμεσα σε σταθμούς. Εκεί το ανθρωπόμορφο ρομπότ που ταιριάζει και λειτουργεί μέσα σε ανθρώπινες υποδομές είναι ελκυστικό ακριβώς γιατί δεν απαιτεί να ξηλώσεις την σημερινή παραγωγή για να το "φιλοξενήσεις”. Και αυτό έχει σημασία: όπως έγραφα στο άρθρο για το ενεργειακό σταυρόλεξο των data centers και του ΑΙ, οι τεχνολογίες που ανεβάζουν παραγωγικότητα δεν είναι "ιδέες”, είναι υποδομές και μειωμένο κόστος λειτουργίας. 

Το τρίτο μέτωπο είναι η καθαριότητα και τα facilities σε μεγάλους χώρους, σε αεροδρόμια, σε εμπορικά κέντρα, σε ξενοδοχεία, σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, σε νοσοκομεία. Εκεί η εργασία έχει μεγάλο ποσοστό επανάληψης και το συμβόλαιο πληρώνει Service Level Agreement, όχι δημιουργικότητα. Όταν συνδυάσουμε τα humanoid robots με την ΤΝ που ήδη οργανώνει εργασίες, προτεραιότητες και δρομολόγια, τότε το "ποιος θα το κάνει;” γίνεται "πόσο κοστίζει να το κάνεις έτσι;”. Κάπου εκεί, η κοινωνία ανακαλύπτει ότι αυτό που νόμιζε σταθερή δουλειά ήταν στην πραγματικότητα μια προσωρινή ισορροπία τιμών.

Το τέταρτο μέτωπο θα είναι ο ανεφοδιασμός και η πίσω ζώνη του retail και της εστίασης: κουτιά, ράφια, αποθήκες καταστημάτων, προετοιμασία, μετακινήσεις. 
Το humanoid ρομπότ δεν χρειάζεται να χαμογελάει στον πελάτη. Χρειάζεται να κάνει το βαρετό κομμάτι. Και αν νομίζετε ότι αυτά είναι μακριά, θυμηθείτε τι έγραψα όταν είδα από κοντά ότι ένα AI-taxi οδηγεί περίπου όπως ένας προσεκτικός ταξιτζής: οι χρονικές προβλέψεις, όταν πιάνει η τεχνολογία, δεν πάνε "λίγο” πιο γρήγορα. Πάνε πολύ πιο γρήγορα!

Μέσα σ’ όλα αυτά, υπάρχει και ο γεωπολιτικός επιταχυντής. Όταν έγραφα γιατί η κόντρα ΗΠΑ-Κίνας για το ΑΙ είναι υπαρξιακή, το νόημα ήταν ότι δεν μιλάμε για μια ακόμα αγορά. Μιλάμε για βάση ισχύος.  Τα ανθρωπόμορφα ρομπότ είναι η φυσική προέκταση του ΑΙ στον πραγματικό κόσμο: από τα pixels στις παλέτες, από το κείμενο στο καρότσι, από το μοντέλο στον βραχίονα actuator. Και όταν δύο υπερδυνάμεις τρέχουν σε μια κούρσα ισχύος, οι βελτιώσεις δεν έρχονται με τον ρυθμό που βολεύει την ψυχολογία του μέσου εργαζόμενου.

Κι έτσι καταλήγουμε ξανά στον τίτλο: Κανείς δεν φοβάται να χάσει τη δουλειά του από ένα ρομπότ, επειδή περιμένει ένα ρομπότ που θα τον αντικαταστήσει "ως άνθρωπο”. Αυτό που έρχεται, όμως, δεν χρειάζεται να μας αντικαταστήσει ως άνθρωπο. Αρκεί να μας αντικαταστήσει ως κόστος σε συγκεκριμένες, επαναλαμβανόμενες εργασίες στις αλυσίδες παραγωγής. Και τότε, όπως έγραψα πρόσφατα για τις υπερβολές στην τεχνητή νοημοσύνη, η πραγματική υπερβολή δεν είναι η τεχνολογία, είναι η βεβαιότητα με την οποία ο κόσμος υποτιμά την ταχύτητα προσαρμογής της αγοράς, όταν αυτή μυριστεί αύξηση παραγωγικότητας. 

agissilaos@gmail.com