Του Γιώργου Ι. Κωστούλα

Ένας από τους τελευταίους βιομηχάνους παλαιάς κοπής έφυγε αυτές τις μέρες. Ο Νικόλαος Στασινόπουλος, ηγέτης του "ομώνυμου" ομίλου και κορυφαίος πρωτοπόρος της εθνικής μας βιομηχανίας. 

Με το θάνατό του βαίνει προς το τέλος της η ηρωική εποχή της ελληνικής βιομηχανίας. Θα ήθελα να την ονομάσω και εποχή της αθωότητας. Αλλά, δυστυχώς, οι περισσότεροι από τους συνομήλικους του Στασινόπουλου βιομήχανοι, μόνο αθώοι δεν αποδείχθηκαν στη διαχείριση του εταιρικού πλούτου των εταιρειών τους. 

Ο Νικόλαος Στασινόπουλος και οι συν αυτώ μέτοχοι των εταιρειών του ομίλου υπήρξαν και τα δυο: και ηρωικοί και αθώοι. 

Αναφέρομαι στην, εσωτερικής τάξεως, ηρωική ηθική στάση να διατηρήσουν για περίπου έναν αιώνα "αμόλυντο" το βιβλίο μετόχων της εταιρείας, μη ενδίδοντας σε κάθε είδος εξαγορών. Προφανώς από βαθύτατη αντίθεση σε κάθε ιδέα αφελληνισμού του ομίλου. Κι αυτό, σε αντιδιαστολή με την ευκολία με την οποία άλλοι κεφαλαιούχοι- επιχειρηματίες των αμέσως προηγούμενων δεκαετιών ενέδωσαν σε ρευστοποιήσεις των εταιρειών τους, τσεπώνοντας απίστευτες υπεραξίες, κατά τη χρηματιστηριακή απάτη της δεκαετίας του ‘90. 

Προσωπικά δεν γνώρισα του σπουδαίο αυτόν επιχειρηματία και άνθρωπο. Συνεργάστηκα όμως με αρκετούς συνεργάτες του και είχα εντυπωσιαστεί από την αφοσίωσή τους στην, περίπου οικογενειακού τύπου, εργοδοσία τους. Και από τη διακριτικότητά τους, επίσης!. Το τελευταίο, εκ του λόγου ότι, αμοιβαιότατα, ούτε αυτοί σύχναζαν στις τράπεζες, ούτε οι άνθρωποι των τραπεζών συγχρωτίζονται με όσους δεν τους έχουν ανάγκη. Ενδεικτικό των σχέσεών μου μαζί τους ήταν, ότι, -σε αντίθεση με άλλες, έως και ξιπασμένες, χειρονομίες άλλων συναλλασσόμενών μου-, η μόνη μη επαγγελματική ανάμνηση που έχω, από την πολυετή συνεργασία μαζί τους, είναι ένα ευμέγεθες μασούρι αλουμινόχαρτου που μου είχαν εγχειρίσει, με κάποια ευκαιρία. 

Εν είδει μνημοσύνου στη χαμένη τιμή της ελληνικής βιομηχανίας, πιστεύω ότι εδώ έχει τη θέση της μια επαγγελματική μου ανάμνηση, η οποία νομίζω πως περιγράφει επακριβώς ένα επιχειρηματικό ήθος που δεν υπάρχει πια. 

Κατά την δεκαετία του ‘80, είχα επισκεφτεί τα γραφεία εμβληματικής εταιρείας-ηγέτιδας του κλάδου της. Παραμένοντας στον προθάλαμο, μέχρι να με δεχθούν, με πλησίασε ένας ηλικιωμένος κύριος, ο οποίος αφού με καλημέρισε, άρχισε να εκθειάζει την εταιρεία, αναφερόμενος στο παρελθόν της, με το οποίο συχνά πυκνά αναμείγνυε και το δικό του. 

"Εμένα που με βλέπεις, ήμουν ο καλύτερος αρτεργάτης της Σμύρνης…" , μου είπε σε μια στιγμή, που ίσως του πέρασε από το μυαλό ότι δεν μου γέμιζε το μάτι.

Όταν, πάνω στην κουβέντα, ήρθαν οι άνθρωποι του ραντεβού μου και χρειάστηκε να μου συστήσουν τον… "καλύτερο αρτεργάτη της Σμύρνης", αποδείχτηκε πως αυτός δεν ήταν άλλος από τον ιδρυτή της εταιρείας.

Πώς σας φαίνεται αυτό το "ο καλύτερος αρτεργάτης"; Αντί άλλης ιδιότητας, αντί άλλης διάκρισης, αντί άλλης πρωτιάς, αυτό που κατεγράφη ανεξίτηλα στα γερασμένα εγκεφαλικά κύτταρα του εμβληματικού δημιουργού ήταν αυτό το "ο καλύτερος", που ακριβώς τού επέτρεπε κάποτε να παράγει αυτός το καλύτερο, το πρώτο προϊόν της αγοράς. Προφανώς, στη συνείδησή του, αυτή η πρωτιά, αυτή η αριστεία ήταν που έφερε στη ζωή του όσα επακολουθήσαν: τα εργοστάσια, τους τίτλους, τις τιμές, τα πλούτη, τα οποία όμως κατά την αντίληψή του ήταν απλώς παρεπόμενα.

Και όπως ήταν αναμενόμενο, ο σεβαστός πρεσβύτης δεν εννοούσε να αποσυρθεί. Κάθε μέρα πήγαινε στην εταιρεία και δίκην αγαθού πνεύματος περιφερόταν σ’ αυτήν. Πότε στις μηχανές, πότε στις αποθήκες, πότε στους διαδρόμους, πότε στα γραφεία.

Ναι! Υπήρχαν και τέτοιες εποχές. Τέτοιες βιομηχανίες. Τέτοιοι βιομήχανοι. Που ακριβώς είχαν όλα τα χαρακτηριστικά, που λείπουν από τις σημερινές, νέου τύπου, βιομηχανίες. Ποια είναι αυτά; Τα περιγράφω παρακάτω:  

1. Πρώτα η "πεφωτισμένη, γόνιμη ιδιοτέλεια" όπου ο βιομήχανος, ήξερε να παράγει (τι μακρινή λέξη) και να περιμένει το κέρδος του στο τέλος του παραγωγικο-συναλλακτικού κύκλου της εταιρείας. 

2. Σήμερα η παραγωγή, καθώς και το βιομηχανικό και το εμπορικό κέρδος έχουν εκχωρηθεί σε τρίτους. Για την ανταμοιβή του κεφαλαίου βρέθηκαν νέοι τρόποι και μέθοδοι. Μεταξύ άλλων η ευχερής και ανώδυνη αποεπένδυση, το deal making και η συμμετοχή στην εκμετάλλευση του χρυσοφόρου υπεδάφους της εσωτερικής πληροφόρησης... 

3. Σήμερα, κανένας κεφαλαιούχος δεν βάζει όλα τα κεφάλαιά του σε μια "μεριά". Τα πλειοψηφικά μετοχικά πακέτα αντιστοιχούν σε μόλις μονοψήφια ποσοστά ιδιοκτησίας. 

4. Κάποτε, κεφαλαιούχοι και εργαζόμενοι βλεπόταν μεταξύ τους. Αγγιζόταν στο εργοστάσιο. Σήμερα, αλλού βρίσκονται τα κέντρα αποφάσεων, αλλού οι μέτοχοι, αλλού το μάνατζμεντ, αλλού η παραγωγή. Ο χώρος έχασε την αξία του. 

5. Παλιά, το κεφάλαιο παρέμενε δεσμευμένο σε μια επένδυση για δεκαετίες. Σήμερα, η σχέση επενδυτή και επένδυσης είναι από χαλαρή έως ανύπαρκτη. Τώρα το κεφάλαιο μετακινείται από εταιρεία σε εταιρεία, από κλάδο σε κλάδο, από χώρα σε χώρα ελεύθερα, ταχύτατα, ανώδυνα. Καμία ταύτιση, καμία αφοσίωση. Για συναισθηματική σχέση, βέβαια, να μη γίνεται λόγος. Όλα τα στοιχεία μιας μακροπρόθεσμης σχέσης απουσιάζουν εκκωφαντικά.

Άφησα για το τέλος τον λόγο για τον οποίο έγραψα αυτό το κείμενο. Εννοώ, την εκκωφαντική σιωπή, με την οποία αντέδρασε στην απώλεια ενός τόσο σημαντικού Έλληνα, αυτό που αποκαλούμε κοινή γνώμη. Ακούσατε τίποτα για επίσημα συλλυπητήρια; για στεφάνια; για δωρεές στη μνήμη του; Υπήρξε καμιά κάλυψη του γεγονότος από την τηλεόραση και τα κοινωνικά δίκτυα; είδατε κανέναν επίσημο στην κηδεία του; 

Πού να αφήσει χρόνο και σκέψη για κάτι τέτοια, η ανάγκη για διαχείριση της αδηφάγας καθημερινής ασημαντότητας...

Ένας Έλληνας πρωτοπόρος βιομήχανος-δημιουργός "έφυγε".
-Ε, και λοιπόν;

O κ. Κωστούλας είναι πρώην γενικός διευθυντής εταιρειών του ευρύτερου  χρηματοπιστωτικού τομέα

E-mail: gcostoulas@gmail.com