Του Γεωργίου Ι. Μάτσου*

Παρευρισκόμουν ως φοιτητής Νομικής σε εκδήλωση ενός ‘college’ των αρχών της δεκαετίας του 1990. Τα ‘college’ ήταν οι πρόδρομοι των σημερινών ιδιωτικών πανεπιστημίων. Τα πτυχία τους τότε δεν αναγνωρίζονταν στην Ελλάδα.

Την εκδήλωση συντόνιζε φοιτητής του ‘college’, που αναφερόταν στους συμφοιτητές του με τη λέξη "φοιτητής". Εμένα με κατέλαβε μια σχεδόν ‘ιερή’ οργή. "Από πού κι ως πού φοιτητές αυτοί", σκεφτόμουν. Ίσως το είπα και φωναχτά.

Αργότερα κατάλαβα πολλά για τη δική μου, ντροπιαστική συμπεριφορά, όπως και για τη συμπεριφορά του φοιτητή του ‘college’ που αγωνιζόταν κι εκείνος να σπουδάσει και να οργανώσει και εκδήλωση.

Εγώ μεν εξέφραζα το κόμπλεξ ανωτερότητας των πανελλαδικών. Ως επιτυχημένος του εκπαιδευτικού συστήματος, έβλεπα τους ‘άλλους’ ως δήθεν ‘κατώτερους’.

Αντίστροφη ήταν ίσως η συμπεριφορά του συντονιστή της εκδήλωσης: Το επίμονο "φοιτητές" προσπαθούσε να δείξει ότι δεν ήταν ‘παρακατιανοί’ επειδή τάχα δεν πέρασαν στο δημόσιο ΑΕΙ ή ΤΕΙ που στόχευαν.

Οι τύψεις από εκείνη τη συμπεριφορά, μου έχουν γεννήσει έκτοτε μεγάλο σεβασμό στην αποτυχία και στην εν γένει ατυχία του άλλου.

Με θλίβουν συνεπώς πολύ σήμερα οι ‘τυχεροί’ της φωτεινής όψης της σελήνης, που δεν κατανοούν όσους έτυχε να βρεθούν στη σκοτεινή της όψη. Εύκολα κλισέ, χλευασμός ανοικτός ή υπόρρητος, ανέξοδη, εκ του ασφαλούς και αφ’ υψηλού κριτική, άγνοια των περιστάσεων της πραγματικής ζωής. Περιστάσεις που εύκολα θα είχαν οδηγήσει οποιονδήποτε από τους ‘τυχερούς’ της φωτεινής όψης να καταστεί ‘άτυχος’ της σκοτεινής όψης.

Συχνά οι κατά περίπτωση τυχεροί της ζωής το φχαριστιούνται κιόλας να θάβουν και μερικά μέτρα παρακάτω τον άλλον, που ανήκει στους κατά περίπτωση άτυχους.

Θεωρώ ότι αυτό συμβαίνει με την όποια αποδοχή βρίσκει η κυβερνητική πρωτοβουλία να διαγράψει ("επιτέλους", κατά την άποψη των υποστηρικτών της διαγραφής) τους λεγόμενους "αιώνιους" φοιτητές από τα Πανεπιστήμια.

Όποιος δεν έχει μιλήσει με κανέναν ‘αιώνιο’, δεν γνωρίζει τι στέρησε από καθέναν τους η διαγραφή.

Διαγράφηκε καταρχάς η χαρά και η ικανοποίηση ότι πέτυχαν στις πανελλαδικές. Μια επιτυχία καθόλου αυτονόητη. Κάποιοι μπορεί να προσπάθησαν δύο ή τρεις φορές. Να ξόδεψαν ένα σωρό λεφτά σε φροντιστήρια. Να κλώτσησαν κάποια επαγγελματική ευκαιρία στα 19 τους προκειμένου, όπως νόμιζαν, να κατακτήσουν πρώτα τη γνώση.

Διαγράφηκε το ενδεχόμενο πλήθος μαθημάτων που ο ‘αιώνιος’ μπορεί να είχε περάσει όσο ήταν ενεργός φοιτητής. Για όποιους δεν γνωρίζουν, ο ‘αιώνιος’ φαντάζει σαν αχαΐρευτος ‘τεμπέλης’, σαν ‘άχρηστος’, σαν ‘βάρος’ στους άλλους. Κι όμως: Εκπλήσσεται κανείς, διαπιστώνοντας πόσο πολλοί ‘αιώνιοι’ διέπρεψαν στις σπουδές τους μέχρι να συμβεί αυτό που τους έκανε να τα παρατήσουν ‘προσωρινά’, όπως νόμιζαν αρχικά.

Έρωτας; Γάμος; Αιφνιδιαστική εγκυμοσύνη – που ευτυχώς δεν ‘διεκόπη’; Πρόβλημα υγείας; Οικονομικό πρόβλημα που εξανάγκασε σε αναζήτηση εργασίας; Επαγγελματική ευκαιρία; Απλή κόπωση; Ψυχολογική κατάπτωση; Burn-out, κατάθλιψη ή άγχος; ‘Στραβός’ καθηγητής που προξένησε απογοήτευση και παραίτηση;

Διάβαζα στο διαδίκτυο την προσωπική ιστορία ενός ‘αιωνίου’: Εισήχθη την δεκαετία του 1970 σε δύσκολη σχολή του Πολυτεχνείου. Πέρασε πολύ επιτυχώς όλα τα μαθήματα. Ατύχησε να χάσει τον πατέρα του προτού παραδώσει τη διπλωματική του εργασία. Παρά τούτο, συνέγραψε και διπλωματική. Όμως, καθυστερήσεις του επιβλέποντος καθηγητή κατέστησαν το θέμα του παρωχημένο. Το επόμενο θέμα διπλωματικής αποδείχθηκε επίσης παρωχημένο. Το τρίτο θέμα διπλωματικής ολοκληρώθηκε πρόχειρα και παραδόθηκε ‘προσωρινά’. Δεν παραδόθηκε ποτέ οριστικά. Ο άνθρωπος έπρεπε κάποτε να δουλέψει.

Σήμερα, άνω των 70 πια, ο φοιτητής αυτός διαγράφηκε. Κέρδισε η χώρα από τη διαγραφή του; Όχι. Απλώς κάποιος του κλώτσησε όλη τη σχεδόν γεμάτη καρδάρα της ακαδημαϊκής του ζωής. Ναι μεν δεν την γέμισε ποτέ εντελώς, αλλά την είχε κάπου παράμερα και την καμάρωνε. Και ζούσε με την αμυδρή ελπίδα, κάποτε να την γεμίσει τελείως.

Οι ιστορίες αυτές είναι χιλιάδες. Η ματαίωση που επιφέρει σε αυτούς τους ανθρώπους ένας νομοθέτης εξίσου κακόψυχος όπως εγώ ως φοιτητής, γεννά αναπόφευκτα το ερώτημα "γιατί".

Πολλοί νομίζουν ότι οι ‘αιώνιοι’ επιβάρυναν οικονομικά τα πανεπιστήμια ή το κράτος. Πρόκειται για εντελώς εσφαλμένη εντύπωση.

Άλλοι νομίζουν ότι με τη διαγραφή θα εκλείψουν οι κομματικοί καθοδηγητές των φοιτητικών νεολαιών. Ανέκαθεν όμως παρείσφρυαν στις φοιτητικές νεολαίες εξωπανεπιστημιακοί κομματικοί.

Εν ενεργεία καθηγητής μού επεσήμανε τη δυσκολία που προξενούν οι ‘αιώνιοι’ στις αναθεωρήσεις των προγραμμάτων σπουδών. Όμως, ο ίδιος άνθρωπος είχε μόλις ολοκληρώσει αναθεώρηση προγράμματος σπουδών στη σχολή του. Όταν του επεσήμανα ότι δεν τον εμπόδισαν οι ‘αιώνιοι’ να αναθεωρήσει το πρόγραμμα σπουδών, αντέταξε αναιτιολόγητη άρνηση.

Κάποιοι τέλος νομίζουν ότι έτσι γινόμαστε ‘Ευρώπη’. Ότι τάχα ‘σοβαρευόμαστε’.

Αυτοί κάνουν το μεγαλύτερο λάθος. Διότι στη Δυτική Ευρώπη τα πανεπιστήμια διαθέτουν το ηθικό ανάστημα να διώξουν φοιτητές που αποτυγχάνουν ‘οριστικά’, καθώς εκεί δεν θα περάσει ‘βυσματικά’ το μάθημα το παιδί του υπουργού, του δικαστή, του συναδέλφου, του συγγενούς. 

Δυστυχώς, η ισονομία που επαγγέλθηκε ο ιδρυτής του ελλαδικού κράτους, Ι. Καποδίστριας, ματαιώθηκε επί τούτου από τους δολοφόνους του και τους πολιτικούς του επιγόνους. Έτσι, οι διακρίσεις εντός των Πανεπιστημίων είναι και θα παραμείνουν καθεστώς, διαβρώνοντας την ηθική ισχύ των καθηγητών να κόβουν όσους φοιτητές όντως αποτυγχάνουν.

Ενδέχεται έτσι να καταλήξουμε να παίρνουν τελικά πτυχίο όλοι, βοηθούσης και της νεοελληνικής ψυχοπονιάς, κατεδαφίζοντας κάθε απομένουσα αξιοπιστία των ελληνικών Πανεπιστημίων.

Ενδέχεται όμως επίσης, μόλις οι καθηγητές συνειδητοποιήσουν την τεράστια εξουσία που τους δίδει το "ν+2" επί των φοιτητών, να ανοίξει μέγα πεδίο διαφθοράς. Ο φοιτητής έχει πια καταστεί αναπόδραστα ‘αιχμάλωτος’ των καθηγητών του. Αυτό γεννά ευκαιρίες διαφθοράς χρηματικής ή ‘σε είδος’, σε χαμηλό και σε ανώτατο επίπεδο. Διαφθορά επειδή "το κάνουν οι άλλοι" και άρα "πρέπει να το κάνεις κι εσύ", διαφορετικά είσαι ‘χαζός’ ή "χαλάς την πιάτσα".

Η εξουσία αυξάνεται και για τους κομματάρχες: Θα σηκώνουν τηλέφωνα για να περάσουν οι ‘δικοί τους’. Ή για να κοπούν οι ‘άλλοι’. Θα απειλείται ο ευσυνείδητος καθηγητής ότι θα του κόψει ο υπουργός Παιδείας την ακαδημαϊκή του εξέλιξη δια του ‘ελέγχου νομιμότητας’. Ότι θα απορριφθεί το αίτημά του για ερευνητικό πρόγραμμα. Ότι η πρυτανεία θα κατανείμει λιγότερες νέες θέσεις στη σχολή του. Ότι από τις νέες θέσεις δεν θα πάρει καμία το γνωστικό του αντικείμενο.

Δυστυχώς στην Ελλάδα, όσο αυξάνεται η εξουσία του κράτους, τόσο αναπτύσσονται πάσης φύσεως παραμάγαζα.

Είτε έτσι είτε αλλιώς λοιπόν, το χρονικό όριο για τη λήψη πτυχίου ενδέχεται να αποδειχθεί το τελευταίο καρφί στο φέρετρο του ελληνικού Πανεπιστημίου. Μακάρι να διαψευστούμε.

*Δ.Ν., Δικηγόρος