Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 12-Αυγ-2022 00:03

    Τα λίγα λάθη: Ανεπιθύμητα, έως και ύποπτα, όσο και τα πολλά

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Γιώργου Ι. Κωστούλα

    Φορτωμένο, παιδιόθεν, με χίλιους μύριους αρνητικούς συνειρμούς, δεν είναι περίεργο, ότι το Λάθος, ως ποσοτικό, αλλά κυρίως ως ποιοτικό στοιχείο και μέγεθος, οδηγεί, σωρευτικά, στον γνωστό, άκριτο εξοβελισμό του, τόσο στη μαθητική, όσο και, ακολούθως, στην επαγγελματική ζωή. Κύρια αιτία; Όλα τα λάθη στο ίδιο καλάθι. Αυτό οδήγησε στη γνωστή αρνητική, αμυντική στάση, ιδιαίτερα των παλαιοτέρων, κρινόντων και κρινομένων, απέναντι στο λάθος. Είναι, όμως, αυτό σωστό;

    Όχι πια. Ψυχολόγοι, εκπαιδευτικοί, φιλόσοφοι και στοχαστές, σύμβουλοι επιχειρήσεων, ηγέτες και μάνατζερ, όλοι λιγότερο ή περισσότερο συμφωνούν ότι: Τα λάθη, όχι μόνο πρέπει να συγχωρούνται, αλλά και να ενθαρρύνονται, ακόμα και να επιβάλλονται. Ιδιαίτερα τα λάθη που προέρχονται από ασυνήθιστη δράση: Αλάνθαστοι  είναι μόνο οι άτολμοι, οι απαθείς και οι υποαπασχολούμενοι. 

    Ο Ηράκλειτος είναι κατηγορηματικός: "Το μη δύνόν ποτε πώς άν λάθοι "; Το ίδιο και ο Μένανδρος: "Ο μηδέν ειδώς ουδέν εξαμαρτάνει".

    Ευρήματα ερευνών, επίσης, συμπυκνώνουν απενοχοποιητικές θέσεις γύρω από το λάθος. Όπως αυτές:  Μην υπερτιμάτε τα λάθη. Πολλές φορές το κόστος για τη διόρθωσή τους, είναι πιο μεγάλο απ’ αυτή καθαυτή τη ζημιά που προκαλούν. Ή, το κόστος του λάθους δεν είναι πάντα μεγαλύτερο από το κόστος για την  πρόληψή του. Και διαπιστώσεις, όπως: Έχουμε μάθει να αφιερώνουμε χρόνο, κυρίως, στο πώς δεν θα κάνουμε λάθος, αντί στο πώς θα κάνουμε το σωστό.

    Μακριά, ωστόσο, από κοπτική και ραπτική: Το δικαίωμα στο λάθος θα πρέπει να είναι απροκάλυπτο, γνήσιο και μη υποκριτικό: Δηλαδή, "να μην προστατεύεται ως εκεί  που το επιτρέπει το συμφέρον μας και να μην περιορίζεται ως εκεί που φτάνει η στενοκεφαλιά μας...". 

    Μάλιστα, οι υπέρμαχοι του δικαιώματος στο λάθος συνιστούν, ακόμη και την αναγόρευσή του ως προστατευόμενου ατομικού δικαιώματος: Σε όποιον απαγορεύεται η πλάνη, τού απαγορεύεται και η αναζήτηση.

    Ενδιαφέρουσα και η άποψη ότι τα πολλά λάθη πρέπει να μας απασχολούν τουλάχιστον όσο και τα λίγα. "Το πρόβλημα με εμάς τους Αμερικανούς", είχε πει ο Philip Knight, συνιδρυτής της NIKE,  "δεν είναι ότι κάνουμε πολλά λάθη, αλλά ότι κάνουμε πολύ λίγα". Για να προσθέσει: "αν κάνεις συνέχεια αυτό που κάνουν όλοι, θα κερδίσεις αυτό που κερδίζουν όλοι".

    Από την άλλη, το πρόβλημα της ανταγωνιστικότητας δε λύνεται με συμβατικές μικρο-αναπροσαρμογές επιβίωσης ή διαφημιστικά τρικ εντυπωσιασμού. Αυτά δεν κρατάνε πολύ. Αν έχουν κάποια αξία, στην καλύτερη περίπτωση δηλαδή, αντιγράφονται αμέσως από τον ανταγωνισμό και όλα επανέρχονται στην προηγούμενη κατάσταση. Η διαφοροποίηση, η πραγματική δηλαδή ανταγωνιστικότητα, ανακτάται μόνο μετά από τη δοκιμή πραγματικά καινούργιων πραγμάτων, ασυνήθιστων και αντισυμβατικών: "Όποιος δεν θέλει να κάνει λάθος, ας φυλάγεται από τις ομοιότητες". Ή, με τα λόγια του Kevin Kelly, founding executive editor του περιοδικού Wired: "Η διαδικασία της καινοτόμου ανταγωνιστικότητας δεν είναι τίποτα άλλο από αυτό που έχει αποκληθεί "systematic error management".

    Άλλης τάξεως και η παρακάτω διάσταση του λάθους: Η εξοικείωση μ’ αυτό μάς βοηθάει και στην απομυθοποίησή του. Δηλαδή, στη φυσική αποδοχή του και τη συνακόλουθη αποφυγή ανάρμοστων, ταπεινωτικών δικαιολογιών. Δυστυχώς, το πόσο μίζερη, βλαβερή, λυπηρή, αστεία, περιττή, κ.λπ., είναι η προσπάθεια να αποκρυβεί ή να δικαιολογηθεί ένα λάθος το βλέπουμε μόνο στη συμπεριφορά των άλλων. Εξαιρώντας τους εαυτούς μας. Στο πού μπορεί να φτάσει "ο δικαιολογητικός μηχανισμός" αθωωτικής εκλογίκευσης, το καταγράφει αφοπλιστικά ο Τ.S. Eliot: "Ναι, ασέλγησα, αλλά έγινε σε μια άλλη χώρα και η κοπέλα είναι νεκρή πια".

    Το ζήτημα, εκτός του γενικότερου ενδιαφέροντος, μάς αφορά, ειδικότερα, καθώς συνδέεται ευθέως με μια επαχθή ελληνική επίδοση που προέκυψε από έρευνα του πανεπιστημίου του Μάαστριχτ. Πρόκειται για την πρωτιά μας στον Δείκτη Αποφυγής Αβεβαιότητας (UAI- Uncertainty in Artificial Intelligence), ο οποίος προσμετρά το βαθμό ατολμίας των μελών μιας κοινωνίας στην αναμέτρησή τους με το Νέο και το Αντισυμβατικό. Κάτι που, βεβαίως, συμπεριλαμβάνει και το φόβο της διάπραξης λαθών. 

    Από τις 76 χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα, η Ελλάδα κατατάχθηκε στην πρώτη θέση με σκορ 112 και την ακολουθούν η Πορτογαλία με σκορ 104, ενώ η Ιταλία κατατάσσεται χαμηλότερα με σκορ 75. Η χώρα με το χαμηλότερο σκορ είναι η Σιγκαπούρη με 8. Οι ΗΠΑ, Κίνα, Ινδία και Αυστραλία κατατάχθηκαν 64η, 70ή, 66η και 57η αντιστοίχως, με σκορ 46, 30, 40 και 51. Η Ιρλανδία, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες της περιφέρειας, βρίσκεται στην 60ή θέση με σκορ 35.

    Πού καταλήγουμε; Τα λάθη δεν είναι όλα ίδια. Τα λάθη, αποτέλεσμα δοκιμών και προσπαθειών, όχι μόνο πρέπει να επιτρέπονται αλλά και να ενθαρρύνονται. Τα λίγα λάθη είναι εξίσου ύποπτα με τα πολλά. Τα λίγα λάθη εκτός από σημάδι ενός συντηρητικού εργασιακού περιβάλλοντος, ίσως να είναι και ένα καταφύγιο ανεπαρκών, αναποτελεσματικών, βολεμένων διαχειριστών. Σημασία δεν έχουν τα λάθη, αυτά καθαυτά, αλλά τα μαθήματα και τα διδάγματα που μπορούμε να πάρουμε από αυτά. Με άλλα λόγια η σωστή διαχείρισή τους: The systematic error management, που αναφέρθηκε παραπάνω.

    Υ.Γ.: Βεβαίως, άλλου είδους λάθη είχε στο μυαλό της η Κική Δημουλά, η οποία σε συνέντευξή της, στην ερώτηση εάν "τα λάθη είναι γνώση", έδωσε την απάντηση: "Τα λάθη, παιδί μου, δεν είναι γνώση. Τα λάθη είναι απόγνωση". Παρ’ όλο που το τινάζει  στον αέρα, (τι να κάνουμε; έτσι είναι οι ποιητές!...), τής αφιερώνεται αυτό το κείμενο, εν είδει μνημοσύνου.

    Αναφορές: Ιάσων Μανωλόπουλος: Η αποφυγή της αβεβαιότητας, Καθημερινή

    * O κ. Κωστούλας είναι τέως Γενικός Διευθυντής εταιρειών του ευρύτερου χρηματοπιστωτικού τομέα. 

    E-mail-gcostoulas@gmail.com

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ