Συνεχης ενημερωση

    Σάββατο, 15-Ιαν-2022 11:28

    "Η κοινοτοπία του κακού"

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Συμεών Ρωμήλου 

    Οι σκέψεις που παραθέτω προκλήθηκαν από μία σειρά διαδοχικών συνειρμών, που ξεκίνησε από ένα μικρό βιβλίο, μόλις 140 σελίδων, που μου χάρισαν. Έχει τίτλο "Γιατί πρέπει να διαβάζουμε Χάνα Άρεντ", του Richard J. Bernstein. Μου θύμισε ένα έργο για τη ζωή της Άρεντ (Hannah Arendt 1906-1975) όπου αναφερόταν η δίκη του ναζί Άντολφ Άϊχμαν, που η Άρεντ είχε παρακολουθήσει ως απεσταλμένη του περιοδικού New Yorker.

    Στο φιλμ οι σκηνές της δίκης είναι από ντοκιμαντέρ της εποχής (στο Ισραήλ το 1961) και δείχνουν τον ίδιο τον Άϊχμαν να απολογείται. Η Άρεντ (όπως και εγώ) βλέποντας και ακούγοντάς τον εντυπωσιάστηκε από το ότι ο Άϊχμαν εμφανίζεται να είναι "ένας συνηθισμένος άνθρωπος", καθόλου "τρομακτικός", καθόλου "τέρας"!

    Στο ρεπορτάζ που έστειλε ξεκίνησε με μία ερώτηση: "μπορεί κανείς να κάνει κακό χωρίς να είναι κακός;". Η απάντησή της στο ερώτημα, που έκτοτε αναφέρεται μεταξύ φιλοσόφων ή φιλοσοφούντων ως "η κοινοτοπία του κακού" (the banality of evil) έχει ως εξής: 

    Το μεγαλύτερο κακό σε αυτόν τον κόσμο δεν προέρχεται από ανθρώπους που επιλέγουν να είναι κακοί. Προέρχεται από ανθρώπους που, απλώς, δεν σκέφτονται καθαρά. Από ανθρώπους που, βλέποντας τα πράγματα μονομερώς, μέσα από παραμορφωτικούς φακούς κάνουν αδιανόητα πράγματα, θεωρώντας τα προφανή και κανονικά.

    Αλλά γιατί κάποιος "δεν σκέφτεται καθαρά" ή "βλέπει τα πράγματα μονομερώς" και τι είναι αυτά που μπορεί να λειτουργούν ως "παραμορφωτικοί φακοί"; Προφανώς, για την απάντηση χρειάζεται η βοήθεια της ψυχολογίας.

    Κατά τον Φρόιντ, η ψυχή αποτελείται από το Εκείνο, το Εγώ και το Υπερεγώ (Id, ego, superego). Το Εκείνο αντιπροσωπεύει τα ένστικτα και τις βιολογικές ανάγκες του ατόμου. Το Εγώ αποτελεί το λογικό μέρος, τη λογική. Το Υπερεγώ αντιπροσωπεύει όλες τις θετικές ηθικές και κοινωνικές αξίες, την ηθική συνείδηση.

    Το Εγώ διευθετεί τις συγκρούσεις που δημιουργούνται μεταξύ των ενορμήσεων του "Εκείνο" και των αξιών του "Υπερεγώ", με στόχο την αποφυγή του άγχους και των εσωτερικών συγκρούσεων.

    Για να επιτευχθεί αυτή η αποφυγή ενεργοποιείται ένας από τους μηχανισμούς άμυνας, που είναι: "αυτόματες διεργασίες που εκτελούνται ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΑ για την αντιμετώπιση στρεσογόνων καταστάσεων και ερεθισμάτων, που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε ψυχολογικά".

    Προφανώς λοιπόν, όποτε αντιμετωπίζουμε στρεσογόνες καταστάσεις που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε ψυχολογικά ενεργοποιείται κάποιος μηχανισμός άμυνας. οπότε "δεν σκεφτόμαστε καθαρά", "βλέπουμε τα πράγματα μονομερώς, μέσα από παραμορφωτικούς φακούς".

    Ένας τέτοιος μηχανισμός άμυνας είναι αυτός που ενεργοποιήθηκε στην περίπτωση του Άϊχμαν και ονομάζεται "εκλογίκευση" (rationalization).

    "Με την εκλογίκευση το άτομο χρησιμοποιεί τη λογική για να απωθήσει επίπονα συναισθήματα, επιθυμίες ή σκέψεις που του προκαλούν στρες. Με λογικά επιχειρήματα προσπαθεί, ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΑ, να αποδείξει στον εαυτό του και στους άλλους ότι οι πράξεις, οι επιθυμίες και τα κίνητρα της συμπεριφοράς του είναι ορθά και συνεπώς παραδεκτά".

    Πιθανότατα, η εκλογίκευση είναι ο μηχανισμός άμυνας που ενεργοποιείται συχνότερα από όλους τους άλλους (απόσυρση, απώθηση κ.λπ.). Ενεργοποιείται για να πείσουμε τον εαυτό μας ότι δεν πράττουμε άλογα ή μεμπτά, ή ότι εμείς "σκεφτόμαστε καθαρά", ότι εμείς "έχουμε δίκιο" κ.λπ., ενεργοποιείται δε, όποτε αυτά που ισχύουν στην πραγματικότητα είναι τα ακριβώς αντίθετα και, επομένως, "δεν μπορούμε να τα διαχειριστούμε ψυχολογικά".

    Προφανώς, οι μηχανισμοί άμυνας δεν είναι ασθένεια, αντίθετα είναι κάτι σαν το "ανοσοποιητικό σύστημα" της ψυχής. Το ίδιο προφανώς, οι "θεματοφύλακες του Συντάγματος", οι αντιεμβολιαστές κλπ., κλπ., κλπ. ΔΕΝ είναι άνθρωποι που "επέλεξαν να είναι κακοί"…!

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ