Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 07-Ιαν-2022 00:03

    Μάγοι της φυλής και πολιτικοί. Άλλη η ευθύνη τους

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νίκου Κασκαβέλη

    Μια λεπτομερής παρατήρηση της στάσης της κοινωνίας και της συλλογικής μας αντίληψης περί της πολιτικής, διαχρονικά, θα μπορούσε να μας βοηθήσει στην εξαγωγή χρήσιμων συμπερασμάτων. Και τελικά να μας κάνει σοφότερους στις επιλογές μας, καλύτερους πολίτες και ανθρώπους. Αν δει κανείς ποια είναι η μέση αντίληψη περί πολιτικής- κι αυτό μπορεί να γίνει π.χ, διαπιστώνοντας τις αντιδράσεις μας απέναντί της, στις όποιες επιτυχίες και ιδίως αποτυχίες των λειτουργών της, αλλά και στις συνεχείς μας προσδοκίες που διαρκώς επανεπενδύονται- θα καταλάβει πως η θέση στην οποία την κατατάσσουμε δεν είναι αυτή που της αποδίδει η επιστήμη. 

    Υπάρχει ένας κάποιος ορισμός για την πολιτική και πάντως σε γενικές γραμμές πρόκειται για τη διαδικασία εκείνη με την οποία οι κοινωνίες κανονίζουν και διευθετούν τις κοινές τους υποθέσεις. Τα δημόσια πράγματα. Ο τρόπος που ρυθμίζουν τις σχέσεις τους και θέτουν τους γενικούς κανόνες. Όλα αυτά, μαζί με την διαχείριση και οριοθέτηση της συνεπαγόμενης εξουσίας που η ανάγκη για τα ανωτέρω γεννά. Από τότε που οι άνθρωποι ζουν σε κοινωνίες και οργανωμένα, προέκυψε η ανάγκη της πολιτικής. Ως του τρόπου ακριβώς της διοίκησης των κοινών. Με τους αιώνες απέκτησε τους κανόνες και τις διαφοροποιήσεις της, πάντως ποτέ δεν απέβαλε τον χαρακτήρα της αυτόν. 

    Πρόκειται λοιπόν στην ουσία για σύστημα διοίκησης και διαχείρισης υποθέσεων, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, κυρίως σχετικά με τη διαχείριση των διαθέσιμων πόρων (εκεί οι μεγάλες ιδεολογικές διαφοροποιήσεις και μάχες, εκεί το "ζουμί"). Σπάνια όμως, ίσως μόνο από τους επιστήμονες του σχετικού πεδίου, αντιμετωπίζεται στενά ως τέτοιο. Διαχρονικά η πολιτική "πλάταινε", ενσωμάτωνε πλείστα όσα από το φαντασιακό των ανθρώπων. Τα πολιτικά "οράματα" δεν ήταν σχεδόν ποτέ απλά "επιχειρησιακά σχέδια" με στόχους και βήματα. Ήταν φορτισμένες διακηρύξεις, κοσμοθεωρίες που εξέφραζαν άυλες αξίες κι αγαθά, μια συνεχής προσπάθεια για μεταφορά στο υλικό πεδίο και στο φθαρτό κόσμο, εννοιών άυλων και μη μετρήσιμων. Πολύ συχνά μια πολιτική μάχη κρινόταν σε αυτό ακριβώς το πεδίο. Το ονειρικό, το φαντασιακό, το μη μετρήσιμο. 

    Δεν είναι καινοφανές αυτό. Οι πλέον αγαπητοί και πετυχημένοι (στο λαϊκό θυμικό, όχι απαραίτητα και στο μετρήσιμο έργο) πολιτικοί υπήρξαν αυτοί που κατόρθωσαν με επιτυχία να προσωποποιήσουν το λαϊκό αίσθημα. Να συνοψίσουν εύληπτα τις μύχιες σκέψεις, τις ανείπωτες προσδοκίες των μαζών. Και να τις εκφράσουν με άμεσο, λιτό τρόπο, με μια γλώσσα που να συναρπάζει ή να παρασέρνει. Ένα είδος "επικής ποίησης" που περισσότερο μιλά στις καρδιές και λιγότερο στη λογική των ανθρώπων. Αυτά, ιδίως σε πιο πρώιμες περιόδους της ιστορίας, σε πιο "ανώριμες" εκδοχές της πολιτικής και της δημοκρατίας. Ακόμα και σήμερα όμως, έχει πράγματι αλλάξει ριζικά όλο αυτό;

    Παρατηρώντας τις πολιτικές περιόδους, τις προεκλογικές εκστρατείες και τις εναλλαγές στην εξουσία, τα ανωτέρω χαρακτηριστικά, με μικρές αλλαγές, μάλλον παραμένουν ίδια. Πάνω στην όλη διαδικασία οι άνθρωποι κυρίως προβάλλουν στοιχεία του θυμικού τους. Της ιδιοσυστασίας τους, μαζί με τις προσδοκίες, ακόμα και την αισθητική τους. Και πάνω σε αυτά κρίνονται κυρίως οι μάχες. Λιγότερο στα μετρήσιμα αποτελέσματα. Εκείνος που κυριαρχεί στο φαντασιακό πεδίο, κερδίζει και τη μάχη. Αυτό όμως έχει και άλλες συνέπειες. 

    Η σύνδεση της πολιτικής και των πολιτικών με το φαντασιακό, ακόμα και το μεταφυσικό, έχει ως αποτέλεσμα να δίνεται στις δυνατότητές τους πολύ μεγαλύτερη έκταση και βαρύτητα από αυτήν που πραγματικά έχουν. Προφανώς και η πολιτική διαθέτει μέσα παρέμβασης και μεγάλη ισχύ. Μπορεί να κατευθύνει την ανθρώπινη δραστηριότητα προς στόχους και να φέρει σημαντικά αποτελέσματα. Συχνά όμως οι δυνατότητες αυτές "θεοποιούνται". Με αποτέλεσμα να αναμένονται φυσικώς αδύνατα αποτελέσματα ή να χρεώνονται αποτυχίες πάνω σε αντικειμενικά αναπότρεπτα γεγονότα. 

    Με την παρατήρηση αυτή συνδέεται η έννοια του βολονταρισμού, που φαίνεται να διαθέτει ακόμα μεγάλη επιρροή στις κοινωνίες. Η άποψη πως αρκεί η βούληση και τα αποτελέσματα νομοτελειακά ακολουθούν. Δεν είναι βεβαίως έτσι. Χρειάζονται πολλά περισσότερα. Και πάντως είναι κρίσιμο να αντιλαμβανόμαστε διαρκώς τα φυσικά όρια τόσο της πολιτικής, όσο και κάθε ανθρώπινης δράσης. Όπως πχ δικαίως αναγνωρίζεται ένα πετυχημένο αναπτυξιακό σχέδιο, ένα άρτιο ασφαλιστικό ή χρεώνεται ένας αποτυχημένος υπερδανεισμός, το ίδιο και μία…μετάπτωση του άξονα της γης ή η επέλευση του επόμενου Παγετώνα, δεν μπορεί να θεωρείται πολιτική αποτυχία. 

    Οι πολιτικοί πολύ συχνά ξεφεύγουν από τα όρια ακριβώς που τους αποδίδει ο ίδιος τους ο ρόλος, ενός σύνθετου μάνατζερ των δημοσίων υποθέσεων (με συνδυασμό βέβαια αρετών και προσόντων που δεν είναι της παρούσης) και εισέρχονται σε άλλα πεδία. Αποκτούν ιδιότητες που σε άλλες εποχές εξέφραζαν πχ οι "μάγοι της φυλής" ή κάποιες τοπικές "θεότητες". Πρόσωπα "αποϋλοποιημένα" που με το λόγο τους και μόνο "θα φέρουν τον Παράδεισο επί της γης. Που θα φέρουν πλούτο, θα εκτρέψουν ποταμούς και θα προκαλέσουν βροχή σε ξερούς τόπους". Ξέρουμε πως δεν γίνεται έτσι. 

    Έχει λοιπόν όρια η πολιτική, γιατί έχει όρια η ανθρώπινη φύση και γιατί η πραγματικότητα είναι πολύπλοκη. Υπάρχει ο γνωστός νομικός κανόνας "ουδείς υποχρεώνεται στα αδύνατα", που τυγχάνει εδώ εφαρμογής. Αλλά και η επίγνωση πως για να ευδοκιμήσει μια πολιτική ή ένα σχέδιο γενικώς, θα πρέπει να συντρέξουν πολλοί ακόμα παράγοντες, συχνά εκτός του ελέγχου μας. Με όλα αυτά, δεν μειώνουμε το κύρος ή τη σημασία της πολιτικής. Αντίθετα, την τοποθετούμε στο ακριβές της ύψος και μοιράζουμε την ευθύνη με δικαιότερο και πιο αποτελεσματικό τρόπο. 

    Όταν γνωρίζουμε καλύτερα τα όρια, τότε μπορούμε και ελέγχουμε ορθολογικότερα τις προσδοκίες μας. Μια αντίληψη περί "παντοδύναμης" πολιτικής και περί πολιτικού-μάγου, είναι καταδικασμένη σε διαρκείς απαγοητεύσεις. Σε μια διαρκή εναλλαγή μεταξύ ενθουσιασμού και απογοήτευσης και σε ένα μάταιο κυνήγι του επόμενου "σωτήρα". Αντίθετα, όταν έχουμε εμπεδώσει περί τίνος πρόκειται και τι ζητάμε, θα κάνουμε και καλύτερες επιλογές. Θα μπορούμε τότε να συγκρίνουμε σχέδια, προγράμματα, πραγματικές ικανότητες και τελικά, αποτελέσματα. 

    Και βέβαια, να αναλαμβάνουμε επιτέλους την ευθύνη της επιλογής μας. Όχι για τον επόμενο "μάγο" που απλώς θα μας χαϊδέψει τα αφτιά και τελικά θα καταστεί ανεξέλεγκτος και θα μας βλάψει πολλαπλώς, αλλά για τον επόμενο έμπιστο διαχειριστή και εκπρόσωπό μας, που θα αναλάβει την υπόθεση που θα του αναθέσουμε, θα την προχωρήσει και τελικά θα κάνει τη ζωή μας καλύτερη. Χωρίς ποτέ να χάνει τη σημασία του και το περίβλημα, όποτε η συζήτηση επικεντρώθηκε στο συγκεκριμένο, στο μετρήσιμο και αισθητό, το αποτέλεσμα υπήρξε καλύτερο. Δημοκρατικά ισορροπήμένο και κοινωνικά αρεστό. Γι’ αυτό, στο "μάγο" που διαρκώς βγάζει λαγούς από τα καπέλα, σταματά πλημμύρες και ματαιώνει σεισμούς, θα αντιτείνω εκείνον που εξηγώντας τα πώς και τα γιατί, απλώς επιτελεί την αποστολή του, τιμά την εντολή του και μας οδηγεί ψηλότερα.  

    * Ο κ. Νίκος Κασκαβέλης είναι δικηγόρος (ΜΔΕ, ΜSc)

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ