Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 26-Νοε-2021 00:03

    Δισταγμός και ασάφεια θέσεων ΗΠΑ και ΕΕ απέναντι στη Ρωσία

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Νικήτα Σίμου 

    Δισταγμός των ΗΠΑ ή εξοπλισμός συμμάχων; Ο κ. Ώστιν, Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, ταξίδευσε προς το τέλος του Οκτωβρίου σε περιοχές της Μαύρης Θάλασσας με στόχο να προωθήσει τοπικές συνεργασίες, οι οποίες θα διασφαλίζουν μια αξιόπιστη άμυνα έναντι της Ρωσίας. Επισκέφθηκε τις, Γεωργία, Ουκρανία, Ρουμανία και την έδρα του ΝΑΤΟ, από όπου κάλεσε τη Ρωσία "...να σταματήσει τις αποσταθεροποιητικές ενέργειές της στη Μαύρη Θάλασσα... τις κυβέρνο-επιθέσεις και άλλες επιθετικές ενέργειες." Τις δηλώσεις αυτές σχολίασε έμπειρος αναλυτής τονίζοντας ότι "...ενώ υπάρχει έντονη ρητορική... υπάρχει πάντα μια αδιαπέραστη γραμμή, όταν πρόκειται για τη Μαύρη Θάλασσα." Ακόμη εκφράζεται σκεπτικισμός από ειδικούς για το κατά πόσο υπάρχει ένα μακρόπνοο σχέδιο της νέας Αμερικανικής διοίκησης για να αποκρουσθεί η Ρωσική επιθετικότητα. Πάντως περισσότερο από μια δεκαετία είναι η Ρωσία εκείνη η οποία έχει το πάνω χέρι στην περιοχή. Το 2008, οι προσπάθειες εκδημοκρατισμού για τις οποίες προσπάθησε η Τυφλίδα, κατέληξαν στην απεξάρτηση Γεωργιανών φιλο-ρωσικών εδαφών, ενώ το 2014 η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία από την Ουκρανία και συνεχίζονται οι τριβές στο Ντονμπάς με 14.000 νεκρούς μέχρι τώρα. Ακόμη, η Μόσχα έχει πραγματοποιήσει σοβαρές επενδύσεις στον στόλο της Μαύρης Θάλασσας, ο οποίος απειλεί τη διεξαγωγή ασκήσεων δυτικών δυνάμεων με τοπικούς συμμάχους (πρόσφατα ΗΠΑ-Ρουμανίας).

    Οι δηλώσεις του κ. Ώστιν στην Τυφλίδα για συνεχιζόμενη κατοχή Γεωργιανών εδαφών από τη Ρωσία, και στο Κίεβο ότι καμία τρίτη χώρα (Ρωσία) δεν έχει δικαίωμα βέτο για τη συμμετοχή της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, προκάλεσαν την κατ’ ευθείαν απάντηση από τον Πρόεδρο Πούτιν, ότι "…ένα τέτοιο ενδεχόμενο είναι απειλή για τη Ρωσία και συνιστά απόλυτη κόκκινη γραμμή." Ας σημειώσουμε ότι η Ουκρανία γεωστρατηγικά είναι μία ευρεία εδαφική ζώνη που επιτρέπει αμυντικούς ή επιθετικούς ελιγμούς από τη Ρωσία, σε περίπτωση σύγκρουσης, πριν θιγεί το καθαυτό ρωσικό έδαφος. Επομένως ο έλεγχός της ή η ουδετερότητά της έχει τεράστια σημασία για τη Μόσχα. Αυτό ισχύει από την εποχή των μεγάλων Ρωσο-Τουρκικών πολέμων της Αικατερίνης και η Δύση το γνωρίζει. Πάντως πέραν του σκεπτικισμού ορισμένων Αμερικανικών κύκλων που προαναφέραμε, φαίνεται ότι συστηματοποιείται το ενδιαφέρον της Ουάσινγκτον για την περιοχή , καθώς η ασφάλεια των ΗΠΑ στη Μαύρη Θάλασσα αρχίζει να ερευνάται από την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων της Γερουσίας. Ακόμη προς την ίδια κατεύθυνση, ο Γ.Γ του ΝΑΤΟ ανέφερε μια ασυνήθιστη συγκέντρωση Ρωσικών δυνάμεων στα σύνορα με την Ουκρανία, ως εάν επρόκειτο για προετοιμασία εισβολής. Ίσως η ενέργεια αυτή έχει εκφοβιστικό χαρακτήρα από την πλευρά της Μόσχας, για να αποτρέψει μία ουσιαστική προσέγγιση της Ουκρανίας με την Δύση, καθώς μια πραγματική εισβολή θα σήμαινε για τη Ρωσία ένα αιματηρό και δύσκολο πόλεμο σε μη-φίλια εδάφη.

    Στο ίδιο κλίμα, ο Πρόεδρος Πούτιν προειδοποίησε ότι οι Δυτικοί "επιδεινώνουν την κατάσταση προμηθεύοντας την Ουκρανία με σύγχρονα οπλικά συστήματα", το οποίο είναι γεγονός σε εφαρμογή πακέτου 60 εκατ. δολ. που ανακοινώθηκε τον Σεπτέμβριο. Είναι αξιοσημείωτο, ότι από το 2014 οι ΗΠΑ έχουν αποφασίσει να βοηθήσουν με περισσότερα από 2,5 δισ. δολ. την Ουκρανική άμυνα. Κατά τεκμήριο η βοήθεια αυτή δεν θα είναι δωρεάν, ενώ δεν είναι απαραίτητο ο εξοπλισμός να χρησιμοποιηθεί στο πεδίο, αλλά να έχει χαρακτήρα αποτρεπτικό.

    Πάντως ο Λευκός Οίκος ελπίζει η ένταση να αποκλιμακωθεί και στο πλαίσιο αυτό Αμερικανοί επίσημοι συναντήθηκαν με Ρώσους και Ουκρανούς ομόλογους ενώ Γερμανία και Γαλλία εξέδωσαν κοινό ανακοινωθέν επιβεβαιώνοντας την υποστήριξή τους στην Ουκρανία. Μία διαφορετική ανάγνωση θα μπορούσε να είναι ότι Δυτικοί και Ρώσοι παραμένουν πιστοί στο υφιστάμενο status quo, δοκιμάζοντας και πιστοποιώντας το βάθος των προθέσεων του αντιπάλου, εξοπλίζοντας παράλληλα τους συμμάχους τους.

    Ρωσικές πιέσεις στην Ευρώπη

    Βέβαια η Ρωσία δεν παύει να δοκιμάζει και τα Ευρωπαϊκά αντανακλαστικά υπονομεύοντας την ευρωπαϊκή συνοχή, όπως πχ τους τελευταίους μήνες, με δυο ισχυρούς μοχλούς: Τόσο με την απειλή περιορισμού εξαγωγών ενέργειας, που οδήγησε σε δραματικές αυξήσεις τιμών και φόβου ανεπάρκειας αποθεμάτων, αναδεικνύοντας την απουσία ενιαίας κοινοτικής πολιτικής διαχείρισης της κρίσης, όπως και σε άλλες περιπτώσεις. Όσο και με το κύμα προσφύγων από τη Λευκορωσία προς την Πολωνία, ενέργεια η οποία αποτελεί ήπια αμφισβήτηση συνόρων, όπως και τον Φεβρουάριο 2020 στην Ελλάδα από την Τουρκία. Και οι πρόσφυγες της Λευκορωσίας προέρχονταν από την Τουρκία.

    Για το προκείμενο  υπάρχει έντονη αντίδραση της Πολωνίας και της Γερμανίας στην οποία έχει καταλήξει σημαντικός αριθμός προσφύγων (5.000), ενώ η Βαρσοβία διαβλέπει τον κίνδυνο και ενδεχόμενης στρατιωτικής κλιμάκωσης, ζητώντας ευρωπαϊκή συνδρομή. Η Πρόεδρος της Επιτροπής κ. Φον ντερ Λάϊεν προτείνει κυρώσεις κατά του καθεστώτος Λουκασένκο, δεδομένης της κοινοτικής αμυντικής αδυναμίας. Ακριβώς η αδυναμία χάραξης κεντρικών κοινοτικών πολιτικών διεθνών σχέσεων και άμυνας, δημιουργεί ρωγμές στη συνοχή της ΕΕ και επιτρέπει σε κράτη μέλη περιστασιακά να προτάσσουν το εθνικό έναντι του κοινοτικού συμφέροντος, κατάσταση την οποία εκμεταλλεύεται η Ρωσία, όπως και η Τουρκία, ασκώντας έντονες πιέσεις.

    Πολιτική αδυναμία ΕΕ και εθνικά συμφέροντα χωρών μελών

    Αναφέρουμε δύο πρόσφατα παραδείγματα οφέλους του εθνικού συμφέροντος μελών της ΕΕ, της Γερμανίας και της Ισπανίας, το οποίο επέτρεψε η κεντρική ευρωπαϊκή πολιτική αδυναμία και ασάφεια θέσεων. Η απάντηση στις ρωσικές αιτιάσεις για τον αγωγό, μετά από μεγάλες καθυστερήσεις ήλθε στα μέσα Νοεμβρίου, όχι από την ηγεσία της ΕΕ αλλά από τη Γερμανία, όταν η Γερμανική Αρχή Δικτύων έθεσε σε εκκρεμότητα την πιστοποίηση του έργου Nord Stream 2. Η Ρωσική κυβέρνηση δεν είδε πολιτική σκοπιμότητα στην ενέργεια αυτή. Κατά τη Γερμανική αρχή η διαχειρίστρια του αγωγού, με έδρα στην Ελβετία, θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ανεξάρτητη, εάν δημιουργείτο μια θυγατρική της στη Γερμανία, για τη διαχείριση του γερμανικού τμήματος του αγωγού. Η διαδικασία θα απαιτήσει τουλάχιστον 6 εβδομάδες χωρίς τροφοδοσία αερίου κατά τον χειμώνα, και με αύξηση των τιμών. Εκτιμάται ότι η Γερμανική θυγατρική θα γίνει στη συνέχεια ο πλήρης κύριος και διαχειριστής του Nord Stream 2. Εύκολα γίνεται αντιληπτή η επιπλέον στρατηγική βαρύτητα την οποία αποκομίζει η Γερμανία με την κυριότητα και διαχείριση ενός τόσο σημαντικού έργου ευρωπαϊκής εμβέλειας, δρώντας πρώτιστα με βάση το εθνικό της συμφέρον, αλλά σε συνέργεια με τη Ρωσία, με την οποία άλλωστε από κοινού σχεδίασαν το έργο.

    Μια άλλη περίπτωση εκμετάλλευσης της κεντρικής ευρωπαϊκής αδυναμίας και της έλλειψης συγκεκριμένης πολιτικής, κάτι για το οποίο δημιουργούν ένα άτυπο προηγούμενο διάφορες Γερμανικές πρωτοβουλίες, είναι η πρόσφατη συμφωνία της Ισπανίας για ενίσχυση της Τουρκίας μεταξύ άλλων και με επιπρόσθετες ναυτικές μονάδες, πέρα από τη ναυπήγηση με ισπανική τεχνογνωσία του αποβατικού ελικοπτεροφόρου Anadolou. Αυτή είναι βέβαια και μια σημαντική τουρκική διπλωματική προσπάθεια, καθώς η Άγκυρα αναβαθμίζει τις σχέσεις της με χώρα μέλος του ΝΑΤΟ και του σκληρού ευρωπαϊκού πυρήνα της Ευρωζώνης, ενώ είναι ορατή η ισπανική διαφοροποίηση και από μια ενιαία πολιτική των Νότιων Ευρωπαϊκών χωρών για την Α. Μεσόγειο.

    Παραμένουν βέβαια προς εξέταση οι επιπτώσεις από την πορεία της τουρκικής οικονομίας στις ισπανικές τραπεζικές πιστώσεις προς την Άγκυρα.

    Από τα παραπάνω εύκολα συνάγεται μία ρευστότητα των θέσεων, ή η υπό διαμόρφωση διατύπωση σχεδίων των ΗΠΑ και της ΕΕ απέναντι στη Ρωσία, η οποία φυσικά εκμεταλλεύεται και καλλιεργεί αυτή την αδυναμία, ενώ η έλλειψη Κοινοτικής πολιτικής συνοχής επιτρέπει ευκαιριακές μεμονωμένες ενέργειες χωρών μελών της ΕΕ προς ίδιον συμφέρον, οι οποίες την απονευρώνουν ακόμη περισσότερο. Είναι δυνατόν βέβαια, ΗΠΑ και Ρωσία να ενισχύουν τις θέσεις τους χωρίς να απειλούν ουσιαστικά το υπάρχον status, ενώ η Ευρώπη αντιμετωπίζει διαλυτικά φαινόμενα. Αυτό είναι ένα αναμφισβήτητα δύσκολο περιβάλλον για την ελληνική διπλωματία, η οποία πρέπει να κινείται σε ένα χώρο ευκαιριακό χωρίς αυτονόητα και παράλληλα να παραμένει αξιόπιστη και συνεπής στις αρχές της.

    * Ο κ. Νικήτας Σίμος είναι οικονομολόγος, γεωπολιτικός αναλυτής

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ