Συνεχης ενημερωση

    Τετάρτη, 22-Σεπ-2021 00:03

    Το (σημερινό) θολό πρόσωπο της φιλανθρωπίας και του εθελοντισμού

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Λέανδρου Ρακιντζή

    Το εθελοντικό κίνημα που διαχρονικά σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο, και στη χώρα μας, πρόσφερε σπουδαίο έργο, τα τελευταία χρόνια λόγω της ακαταλληλότητας των προσώπων που έχουν εμπλακεί σε αυτό έχει λάβει φθίνουσα πορεία.

    Η ανιδιοτελής προσφορά του ανθρώπου προς τον συνάνθρωπο και την κοινωνία χαρακτηρίζει το φαινόμενο του εθελοντισμού και της αλληλεγγύης, που κυρίως αναδεικνύεται σε περιόδους κρίσεων κοινωνικών ή εθνικών ή σπουδαίων γεγονότων, όπως έγινε με τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004, που πέτυχαν χάρη στην πολύτιμη συμμετοχή των εθελοντών.

    Το τοπίο του εθελοντισμού σε όλες τις μορφές και τα πεδία είναι κατά το πλείστον όχι μόνο αχαρτογράφητο αλλά και θολό, αφενός γιατί στερείται σύγχρονης θεσμικής ρύθμισης και λειτουργεί βάσει παρωχημένων γενικών διατάξεων, που δεν εξασφαλίζουν την οργάνωση των σχηματισμών τους, τη σωστή λειτουργία τους, τον δημόσιο έλεγχο του έργου τους και λογοδοσία κυρίως για την επωφελή χρήση των χορηγιών, συμπεριλαμβανομένου και του δημόσιου χρήματος, όταν χρηματοδοτούνται από το Δημόσιο, αφετέρου γιατί πολλά αξιόλογα πρόσωπα λόγω των σκανδάλων αποφεύγουν να ασχοληθούν με αυτό. 

    Το τοπίο περιλαμβάνει κυρίως τα κοινωφελή ιδρύματα, τις ημεδαπές και διεθνείς ΜΚΟ, τις φιλανθρωπικές οργανώσεις, στο οποίο θα προστεθούν οι οργανώσεις με την ονομασία Κοινωνία των Πολιτών -που θα ιδρυθούν- και τις σχετικές φιλανθρωπικές ενώσεις προσώπων και των ΝΠΔΔ με κύριο χαρακτηριστικό ότι λόγω της διασποράς της εποπτείας της λειτουργίας τους σε διάφορα Υπουργεία και άλλα ΝΠΔΔ και της διαχρονικής αδράνειας των δημόσιων υπηρεσιών, δεν είναι γνωστός ο ακριβής αριθμός τους ούτε η κατάσταση λειτουργίας τους, γιατί μερικά φιλανθρωπικά ιδρύματα αποφεύγουν να πιστοποιηθούν για να αποφύγουν τον έλεγχο, μερικά δεν λειτουργούν από έλλειψη πόρων ή έργου και σε αρκετά επικρατεί αδιαφάνεια ως προς την οικονομική διαχείρισή τους, με αποτέλεσμα τα περισσότερα από αυτά να έχουν οικονομικά προβλήματα, η δε διοίκηση σε πολλά έχει περιέλθει σε χέρια επαγγελματιών φιλάνθρωπων και οικογενειοκρατίας, που έχουν αναπτύξει αίσθημα ιδιοκτησίας κατά παραγκωνισμό των φυσικών διοικήσεων, που εκλέγονται από τα μέλη τους.

    Είναι συνηθισμένο φαινόμενο να ανακύπτουν ακόμα και σφοδρές δικαστικές διενέξεις για τη νομή της εξουσίας σε ιδρύματα με μεγάλη περιουσία και σε αθλητικές ομοσπονδίες και σωματεία, αλλά αντί να λυθεί δικαστικά οριστικά το πρόβλημα της έλλειψης διοίκησης διορίζονται με δικαστικές διαταγές και αποφάσεις προσωρινές διοικήσεις για μεγάλα χρονικά διαστήματα κατά παράβαση του άρθρου 12 του Συντάγματος, που προβλέπει το αυτοδιοίκητο και έτσι επιτείνονται τα προβλήματα.

    Σαφώς πρέπει να τεθούν ασφαλιστικές δικλείδες στην καταχρηστική εφαρμογή του άρθρου 69 ΑΚ, βάσει του οποίου διορίζονται σε περίπτωση κενού διοίκησης προσωρινές διοικήσεις με άμεση εκδίκαση και ταχεία έκδοση απόφασης και πρόνοια για τη μη διαιώνιση των προσωρινών διοικήσεων με νομικά τεχνάσματα.

    Η άσχημη αυτή εικόνα της μη ικανοποιητικής λειτουργίας των κοινωφελών ιδρυμάτων, των οικονομικών σκανδάλων, των δημόσιων δικών και καταδικών των διοικήσεων για καταχρήσεις με τα σχετικά δημοσιεύματα στα ΜΜΕ, έχει μειώσει κατά πολύ τις χορηγίες και δωρεές σε αυτά και αποτρέπει την κάθε μορφής εθελοντική προσφορά.

    Σημαντικός εθνικός πλούτος και παράγων εθνικής, πολιτιστικής και οικονομικής ανάπτυξης υπήρξαν τα κοινωφελή ιδρύματα και κληροδοτήματα, τα οποία προσέφεραν στο παρελθόν τεράστιες υπηρεσίες στο έθνος και την κοινωνία. Τα ιδρύματα αυτά ανέρχονται σε 10.000 περίπου με περιουσία γύρω στα 10 δισ. ευρώ που λόγω της αλλαγής των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών, της οικονομικής κρίσης, αλλά και της κακοδιαχείρισης, που δεν απετράπη λόγω ανεπαρκείας του κρατικού ελέγχου, είχε ως αποτέλεσμα τη σώρευση τεράστιων χρεών και τη μη ικανοποιητική παροχή κοινωνικού έργου, καθόσον τα περισσότερα υπολειτουργούν και συμβάλλουν στο ΑΕΠ της χώρας μας μόλις κατά ποσοστό 0,1%, ενώ σε άλλες χώρες η συμμετοχή τους υπερβαίνει το 5%. Φαίνεται, ότι το μέχρι τώρα σταδιακά φθίνον πλέγμα της παροχής φιλανθρωπίας δια των υπαρχόντων σχημάτων των κοινωφελών ιδρυμάτων κλείνει τον βιολογικό του κύκλο και χρειάζεται ανανέωση, που είναι μάλλον δύσκολο θα γίνει, αφενός λόγω συνταγματικών προβλέψεων που την εμποδίζουν, αλλά κυρίως από έλλειψη αφιλοκερδών με διάθεση κοινωνικής προσφοράς προσώπων, που δεν είναι διατεθειμένα να συγκρουσθούν με κατεστημένες καταστάσεις, γιατί γνωρίζουν καλά, ότι πρέπει να διεξάγουν ένα μοναχικό αγώνα χωρίς τη βοήθεια της Πολιτείας για τον αποτελεσματικό έλεγχο των ιδρυμάτων και της Δικαιοσύνης για την ταχεία επίλυση των προβλημάτων.

    Για την κάλυψη του μεγάλου αυτού κοινωνικού  ελλείμματος  άρχισε ήδη κυβερνητική προσπάθεια για τη χαρτογράφηση και ενίσχυση του εθελοντισμού ως και την οργάνωση με νέα σχήματα "της κοινωνίας των πολιτών" σύμφωνα με την εξαγγελία του Υπουργείου Εσωτερικών, ότι καταρτίσθηκε σχετικό νομοσχέδιο, που θα αναρτηθεί σύντομα προς δημόσια διαβούλευση.

    Τα, σύμφωνα με πληροφορίες των ΜΜΕ, κύρια χαρακτηριστικά της νέας ρυθμίσεως είναι, ότι επιχειρείται να μπει οριστικά τάξη στις υπάρχουσες ΜΚΟ που αντικαθίστανται από νέες νομικές μορφές, που θα μετονομαστούν σε οργάνωση κοινωνίας πολιτών (ΟΚοιΠ), χωρίς όμως να προσδιορίζεται αν θα είναι σωματεία, ενώσεις προσώπων ή αστικές εταιρείες. Με τη μετονομασία επιχειρείται η αποσύνδεση και η αποενοχοποίηση από τις αμαρτωλές ΜΚΟ, αλλά αυτό επιτυγχάνεται μόνο με την αλλαγή προσώπων, που πρέπει να είναι το ζητούμενο και όχι με την απλή ανακύκλωση των ιδίων προσώπων σε άλλο σχηματισμό. Οι ΟΚοιΠ θα απολαμβάνουν ανεξαρτησία από κράτη, κυβερνήσεις και κρατικούς αξιωματούχους και παρέχονται σημαντικά φορολογικά κίνητρα για ενθάρρυνση για την αύξηση των ιδιωτικών δωρεών σε αυτά. 

    Το νέο σχήμα κινείται σε τρεις άξονες: α) οργάνωση του συστήματος με τη δημιουργία ενός γενικού μητρώου στο οποίο θα καταγραφούν όλες οι ΟΚοιΠ και τα κοινωφελή ιδρύματα και ενός ειδικού μητρώου για την εγγραφή στο οποίο θα απαιτούνται αυστηρότερες προδιαγραφές, όπως η ύπαρξη ελεγμένων οικονομικών καταστάσεων δύο ετών, β) δημιουργία θεσμικού πλαισίου για την εθελοντική εργασία, το νομικό καθεστώς και την ασφαλιστική κάλυψη, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη των εθελοντών, τις εν γένει δαπάνες και τις υποχρεώσεις αυτών που τη χρησιμοποιούν, γ) φορολογικές διευκολύνσεις για την ενθάρρυνση της οικονομικής στήριξης από επιχειρήσεις και ιδιώτες με τη θέσπιση φορολογικών κινήτρων, όπως η αύξηση του εκπιπτόμενου φόρου από το 20 ο/ο του ποσού της δωρεάς στο 40 ο/ο και η αύξηση του πλαφόν της δωρεάς στο εισόδημα του δωρητή από5 ο/ο στο 40 ο/ο. 

    Για να έχει ο νεοπαγής θεσμός κάποιες πιθανότητες επιτυχημένης πορείας θα απαιτηθεί αφενός η εγκαθίδρυση ενός αξιόπιστου δημόσιου συστήματος ελέγχου του όλου πλέγματος της φιλανθρωπίας και εθελοντισμού, γιατί με τα υπάρχοντα συστήματα λόγω εγγενών δυσχερειών δεν εξασφαλίζεται έγκαιρος και επαρκής έλεγχος και αφετέρου ιδιαίτερη αυτοσυγκράτηση από την Πολιτεία για να μην, υπό το πρόσχημα των βελτιωτικών αλλαγών και προς εξυπηρέτηση του πελατειακού κράτους επιτραπεί η χαλάρωση του ελέγχου , η επέκταση των προνομίων σε μη δικαιούμενους και η επιλογή των προσώπων ηγεσίας με πολιτικά και όχι αξιοκρατικά κριτήρια, οπότε ο θεσμός θα αυτοαναιρηθεί πρόωρα. 

    * Ο κ. Λέανδρος Τ. Ρακιντζής είναι Αρεοπαγίτης ε.τ.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ