Συνεχης ενημερωση

    Δευτέρα, 09-Αυγ-2021 00:03

    Κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για τα καλαμάκια του φραπέ, αλλά όχι για την αντιμετώπιση της πανδημίας

    Κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για τα καλαμάκια του φραπέ, αλλά όχι για την αντιμετώπιση της πανδημίας
    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Ιωάννη Γκιτσάκη*

    Με την Οδηγία (ΕΕ) 2019/904, σχετικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών στο περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης, τα οποία απαγορεύτηκαν σε όλα τα κράτη μέλη από τις 3 Ιουλίου 2021.

    Η Οδηγία αυτή ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο με το νόμο 4736/2020. Σε απλά ελληνικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε και έθεσε κοινούς κανόνες σε όλα τα κράτη μέλη για τα καλαμάκια με τα οποία θα πίνουμε τον καφέ μας (και για άλλα εννέα πλαστικά προϊόντα μιας χρήσης).

    Σκοπός του παρόντος άρθρου δεν είναι να κρίνω ή να επικρίνω την ορθότητα της συγκεκριμένης κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής. Θα μπορούσα βεβαίως να σχολιάσω, ότι για την προστασία μιας "κλειστής" θάλασσας, όπως είναι η Μεσόγειος, δεν αρκεί να θεσπιστούν απαγορεύσεις στην "πάνω" πλευρά της (Ευρώπη), τη στιγμή που δεν υπάρχουν αντίστοιχες απαγορεύσεις και στην "κάτω" πλευρά της (Αφρική).

    Θα μπορούσα επίσης να σχολιάσω, ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι απειροελάχιστο σε σύγκριση με τους τόνους πλαστικών και κάθε είδους ρυπογόνων προϊόντων και ουσιών στην Ασιατική ήπειρο.

    Θα επικεντρωθώ όμως στο λόγο που χρησιμοποιώ το παράδειγμα της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής για τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης, που είναι το να καταδείξω ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφασίζει κοινές πολιτικές και θέτει κοινούς κανόνες ακόμη και για ζητήματα που ενδεχομένως φαντάζουν επουσιώδη, όπως είναι το καλαμάκι με το οποίο θα πίνουμε το φραπέ μας.

    Έρχομαι λοιπόν στην ουσία του άρθρου, που είναι η πανδημία του κορονοϊού και η αντιμετώπισή της. Θα περίμενε κανείς, ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία επαναλαμβάνω αποφασίζει ακόμη και για το καλαμάκι με το οποίο θα πίνω τον καφέ μου, να έχει υιοθετήσει μία κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορονοϊού και των συνεπειών της. Δηλαδή, για τον σοβαρότερο υγειονομικό κίνδυνο που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η Ευρωπαϊκή Ένωση από την ίδρυσή της.

    Κι όμως, όσο και αν αυτό αποτελεί έκπληξη, η Ευρωπαϊκή Ένωση ΔΕΝ διαθέτει κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για την αντιμετώπιση της πανδημίας και των συνεπειών της! Κάθε κράτος μέλος εφαρμόζει τη δική του πολιτική.

    Ήδη, από την αρχή της πανδημίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση απέτυχε να προβλέψει και να εφαρμόσει εγκαίρως μία κοινή ευρωπαϊκή πολιτική αντιμετώπισης της εξάπλωσης του κορονοϊού στα κράτη μέλη της.

    Η έλλειψη κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής οδήγησε μοιραία στην αντιμετώπιση του φαινομένου σε καθαρά εθνικό επίπεδο, με αποτέλεσμα να υπάρχουν διαφορετικές πολιτικές αντιμετώπισης και διαφορετικά αποτελέσματα σε κάθε κράτος μέλος. Και το γεγονός αυτό δημιούργησε ένα πρώτο μεγάλο κύμα αμφιβολίας και αμφισβήτησης της επιστημονικής ορθότητας των αποφάσεων.

    Lockdown ή ανοσία της αγέλης; Κλειστά όλα ή ανοικτά όπως π.χ. στη Σουηδία; Με μάσκα ή χωρίς μάσκα; Θα μπορούσα να δεχθώ τη δικαιολογία ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αιφνιδιάστηκε. Ότι τα δεδομένα δεν ήταν επαρκή για να αποφασιστεί και να υιοθετηθεί μία κοινή ευρωπαϊκή πολιτική, ενώ ο χρόνος πίεζε αμείλικτα για τη λήψη αποφάσεων.

    Κοινή ευρωπαϊκή πολιτική όμως δεν είχαμε ούτε και στο επόμενο στάδιο, το καλοκαίρι του 2020. Η Ευρωπαϊκή Ένωση απέτυχε να θεσπίσει κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες για την ασφαλή μετακίνηση πολιτών και τουριστών μεταξύ των κρατών μελών της. Απέτυχε δηλαδή να δημιουργήσει έναν κοινό ευρωπαϊκό μηχανισμό ασφαλούς μετακίνησης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως είχα προτείνει σε σχετικό άρθρο μου

    Έτσι, η έλλειψη κοινών ευρωπαϊκών κανόνων για την ασφαλή μετακίνηση πολιτών και τουριστών οδήγησε σε ένα πραγματικό μπάχαλο το καλοκαίρι του 2020, καθώς κάθε κράτος μέλος προέβλεψε δικά του κριτήρια για τις λίστες των "πράσινων", "πορτοκαλί" και "κόκκινων" χωρών και για την καραντίνα των πολιτών του που επέστρεφαν από διακοπές σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

    Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, όχι μόνο την ταλαιπωρία των ευρωπαίων πολιτών, αλλά και την απώλεια ενός σημαντικού αριθμού τουριστών για την Ελλάδα και τις άλλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου.

    Η πρώτη προσπάθεια για την υιοθέτηση μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής για την αντιμετώπιση της πανδημίας αφορούσε το ζήτημα της αγοράς και διανομής των εμβολίων κατά της Covid-19 σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

    Και αυτή η προσπάθεια όμως απέτυχε σε μεγάλο βαθμό, αν αναλογιστούμε, αφενός το σήριαλ με τις καθυστερήσεις στις παραδόσεις των εμβολίων της AstraZeneca και αφετέρου, το πραγματικό κομφούζιο που επικράτησε σχετικά με τη χορήγηση του συγκεκριμένου εμβολίου.

    Πράγματι, αντί να υιοθετηθούν κοινοί κανόνες σε όλα τα κράτη μέλη για τις ηλικιακές ομάδες στις οποίες θα έπρεπε να χορηγηθεί το συγκεκριμένο εμβόλιο, τελικά κάθε κράτος έθεσε τους δικούς του κανόνες, με αποτέλεσμα να υπάρχουν αλληλοσυγκρουόμενες πολιτικές ανάμεσα στα κράτη μέλη.

    Άλλα κράτη ανέστειλαν προσωρινά τη χορήγηση του συγκεκριμένου εμβολίου, άλλα αποφάσισαν τη χορήγησή του μόνο στους ηλικιωμένους και άλλα μόνο στις νεότερες ηλικίες.

    Το απόλυτο μπάχαλο δηλαδή, το οποίο οδήγησε στη δημιουργία του πρώτου μεγάλου κύματος φόβου και αμφισβήτησης των εμβολίων και του προγράμματος εμβολιασμού κατά της Covid-19. Τεράστια λοιπόν και εδώ η ευθύνη και η αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

    Η επόμενη (και μοναδική επιτυχημένη έως σήμερα) προσπάθεια για την υιοθέτηση μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής αφορούσε στη θέσπιση του Κανονισμού για το Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό Covid, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή τον Ιούλιο του 2021. Και αυτή η απόφαση όμως πέρασε από 40 κύματα μέχρι την τελική υιοθέτησή της.

    Πράγματι, όπως ανέπτυξα σε σχετικό άρθρο μου, ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες και ιδίως η Γερμανία αντέδρασαν αρχικά στην πρόταση του Έλληνα Πρωθυπουργού για την υιοθέτηση ενός κοινού ευρωπαϊκού πιστοποιητικού για τη διευκόλυνση της μετακίνησης των Ευρωπαίων πολιτών.

    Όμως, η επιμονή της ελληνικής κυβέρνησης για την αναγκαιότητα του πιστοποιητικού, η αποδοχή της ελληνικής πρότασης από ένα σημαντικό αριθμό κρατών, ο κίνδυνος για υπογραφή διμερών ταξιδιωτικών συμφωνιών ανάμεσα στα κράτη μέλη, αλλά και ο κίνδυνος να επιβληθούν τελικά τα πιστοποιητικά εμβολιασμού από τις μεγάλες ιδιωτικές εταιρίες και μάλιστα με τους δικούς τους αυστηρούς όρους, ανάγκασαν τελικά τη Γερμανία, τη Γαλλία και τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες που αντιδρούσαν, σε υποχώρηση και σε συμφωνία για τη θέσπιση του κοινού Ευρωπαϊκού Πιστοποιητικού Covid.

    Και πάλι, όμως, τα "παραθυράκια" του σχετικού Κανονισμού αφήνουν σημαντικά περιθώρια στη Γερμανία και στις άλλες χώρες που αντιδρούσαν στη θεσμοθέτηση του πιστοποιητικού, να δημιουργήσουν σοβαρά προσκόμματα στην εφαρμογή του.

    Και ερχόμαστε τώρα στο πέμπτο και σπουδαιότερο ζήτημα που ανέκυψε κατά την προσπάθεια αντιμετώπισης της πανδημίας: Αυτό της υποχρεωτικότητας του εμβολιασμού για συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες ή κατηγορίες πολιτών. Το ζήτημα που προκάλεσε και προκαλεί το δεύτερο μεγάλο κύμα αντιδράσεων εναντίον των εμβολίων και του εμβολιασμού.

    Και σε αυτό το μείζον ζήτημα απουσιάζει παντελώς μία κοινή ευρωπαϊκή πολιτική. Κάθε κράτος μέλος είναι ουσιαστικά μόνο του και κάθε κυβέρνηση έχει αφεθεί βορά στις ορέξεις και στις αντιδράσεις του "κινήματος" των αντιεμβολιαστών.

    Όποια κυβέρνηση αποφάσισε τον υποχρεωτικό εμβολιασμό συγκεκριμένων επαγγελματικών ομάδων, όπως π.χ. η Ελληνική, η Γαλλική, η Ιταλική κ.ά., χαρακτηρίζεται ως "φασιστική", ως "δικτατορική" και ως "χούντα", που καταπατά τα "θεμελιώδη συνταγματικά δικαιώματα" όσων δεν θέλουν να εμβολιαστούν.

    Εδώ λοιπόν η ευθύνη της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι τεράστια. Δεν είναι δυνατόν να υιοθετείται κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για τα καλαμάκια του φραπέ και να μην υιοθετείται μία κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για την αντιμετώπιση της πανδημίας και του μείζονος ζητήματος του υποχρεωτικού εμβολιασμού κατά της Covid-19. Είναι η μεγαλύτερη αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε ένα ζήτημα στο οποίο όλη η Ευρώπη θα έπρεπε να είναι ενωμένη σαν γροθιά.

    Πράγματι, η υποχρεωτικότητα του εμβολιασμού και οι επαγγελματικές ομάδες ή άλλες κατηγορίες πολιτών για τις οποίες ο εμβολιασμός θα είναι υποχρεωτικός, θα έπρεπε να αποτελέσουν αντικείμενο μιας κοινής ευρωπαϊκής απόφασης. Με ενιαία εφαρμογή σε όλα τα κράτη μέλη.

    Μία κοινή απόφαση, η οποία δεν θα άφηνε κανένα περιθώριο αμφισβήτησης της ορθότητάς της και κανένα περιθώριο σε όσους αντιδρούν να κάνουν λόγο για "χούντα" και "φασισμό". Κοινή απόφαση και καθολική εφαρμογή σε όλα τα κράτη μέλη. Εδώ θα έπρεπε η Ευρωπαϊκή Ένωση να δείξει την ενότητα και την αποφασιστικότητά της. Όχι στα καλαμάκια του φραπέ!

    Τεράστια όμως είναι και η ευθύνη της δικαιοσύνης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ένα τέτοιο μείζον νομικό ζήτημα, όπως είναι η συνταγματικότητα της υποχρεωτικότητας του εμβολιασμού, δεν θα έπρεπε να παραμένει μετέωρο για μεγάλο χρονικό διάστημα.

    Διότι, όσο η δικαιοσύνη αργεί να λάβει ξεκάθαρη θέση για αυτό το ζήτημα, τόσο τα κινήματα των αντιεμβολιαστών θα ομιλούν για καταπάτηση των "συνταγματικών δικαιωμάτων" τους και για προσφυγή στη δικαιοσύνη κατά του υποχρεωτικού εμβολιασμού, όπου είναι απολύτως βέβαιοι ότι θα "δικαιωθούν".

    Η απάντηση της δικαιοσύνης σε αυτό το μείζον νομικό ζήτημα δεν θα έπρεπε να παραμένει μετέωρη ούτε για μία ημέρα. Τα "κινήματα" των αντιμεβολιαστών θα έπρεπε να στερηθούν κάθε νομικής βάσης για τη στήριξη των "επιχειρημάτων" τους.

    Η δικαιοσύνη σε ολόκληρη την Ευρώπη θα έπρεπε με μία ενιαία φωνή να καταστήσει σαφές ότι τα επιχειρήματα των αντιεμβολιαστών στερούνται κάθε νομικής και συνταγματικής βάσης.

    Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα συνταγματικά δικαστήρια και τα ανώτατα δικαστήρια των κρατών μελών, όπως το ελληνικό Συμβούλιο Επικρατείας, θα έπρεπε να εκδώσουν ανακοινώσεις, στις οποίες να επισημαίνουν, πως από τη μέχρι σήμερα νομολογία των δικαστηρίων τους σε ανάλογες περιπτώσεις, όπως π.χ. αυτή της υποχρεωτικότητας του εμβολιασμού των παιδιών, έχει κριθεί ότι ο υποχρεωτικός εμβολιασμός είναι συνταγματικός για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας και δεν αντίκειται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

    Και πως αυτή αναμένεται να είναι η κρίση των δικαστηρίων τους και για το ζήτημα του υποχρεωτικού εμβολιασμού κατά της Covid-19. Θα μου πείτε, κάτι τέτοιο θα ήταν καθαρά εξωθεσμικό και εντελώς πρωτοφανές. Πράγματι θα ήταν πρωτοφανές.

    Εξίσου πρωτοφανής όμως είναι και η πανδημία του κορονοϊού. Δεν μπορείς λοιπόν να αντιμετωπίζεις μία παγκόσμια υγειονομική κρίση τέτοιου μεγέθους που συμβαίνει μία φορά στα 100 χρόνια με συμβατικά νομικά "όπλα" και ενεργώντας "by the book".

    Τα εξαιρετικά φαινόμενα χρήζουν και εξαιρετικής αντιμετώπισης. Έτσι, η δικαιοσύνη σε ολόκληρη την Ευρώπη θα έπρεπε άμεσα να καταστήσει σαφές, ότι τα νομικά επιχειρήματα των αντιεμβολιαστών στερούνται οιασδήποτε νομικής και συνταγματικής βάσεως.

    Ακόμη πάντως και αν η παραπάνω πρόταση ηχεί παράξενα στα αυτιά πολλών νομικών (δικαστών και δικηγόρων), ακόμη και αν επιμείνουμε τελικά να πάμε "by the book", και πάλι η απάντηση της δικαιοσύνης σε ολόκληρη την Ευρώπη θα πρέπει να είναι άμεση.

    Το μείζον αυτό νομικό ζήτημα δεν είναι δυνατόν να παραμένει σε εκκρεμότητα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Όλα τα ευρωπαϊκά δικαστήρια θα πρέπει να εκμεταλλευτούν κάθε ισχύοντα δικονομικό κανόνα και κάθε θεσμοθετημένη διαδικασία, προκειμένου να δώσουν άμεση προτεραιότητα στις σχετικές δικαστικές προσφυγές που θα ασκηθούν, να τις προσδιορίσουν και να τις εκδικάσουν κατ’ απόλυτη προτεραιότητα και με την πιο κατεπείγουσα διαδικασία, ώστε να έχουμε τις σχετικές δικαστικές αποφάσεις των ανωτάτων δικαστηρίων όσο το δυνατόν συντομότερα. Ακόμη και εντός του 2021.

    Γιατί η απάντηση της δικαιοσύνης σε ολόκληρη την Ευρώπη θα πρέπει να είναι άμεση, οριστική, τελεσίδικη και αμετάκλητη, ούτως ώστε να στερήσει κάθε επίφαση νομιμότητας από τα "κινήματα" των αντιεμβολιαστών.

    Η αντιμετώπιση της πανδημίας του κορονοϊού και των συνεπειών της απέδειξε περίτρανα τις δομικές αδυναμίες και τη θεσμική γύμνια της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μία Ευρωπαϊκή Ένωση που ασχολείται με το έλασσον, όπως είναι τα καλαμάκια του καφέ, και όχι με το μείζον, που είναι η πανδημία του κορονοϊού (αλλά και το μεταναστευτικό πρόβλημα, η αντιμετώπιση των τουρκικών προκλήσεων κ.ά.).

    Ακόμη και τώρα πάντως, έστω και καθυστερημένα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να αντιμετωπίσει το μείζον ζήτημα του υποχρεωτικού εμβολιασμού κατά της Covid-19 με ενιαίο και καθολικό τρόπο σε όλα τα κράτη μέλη.

    Και σε αυτή την αντιμετώπιση θα πρέπει να συμβάλει καθοριστικά και η ευρωπαϊκή δικαιοσύνη. Δίνοντας χωρίς καθυστέρηση την πρέπουσα απάντηση στα προβαλλόμενα από τους αντιεμβολιαστές νομικά και συνταγματικά ζητήματα. Η μάχη για την αντιμετώπιση και εξάλειψη του κορονοϊού δεν μπορεί να είναι μία μοναχική μάχη για κάθε κράτος μέλος.

    Πρέπει να είναι η κοινή μάχη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μια μάχη που πρέπει να κερδηθεί άμεσα. Για να μπορέσουμε και πάλι να απολαύσουμε το φραπέ μας με ασφάλεια. Έστω και με χάρτινα, οικολογικά καλαμάκια!

    * Ο κ. Ιωάννης Γκιτσάκης (twitter @gitsakis) είναι Δικηγόρος Θεσσαλονίκης και Διδάκτωρ Διοικητικού Δικαίου.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ