Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 13-Μαϊ-2021 00:03

    Mετα-Covid-19 εποχή: Μπορεί η κατανάλωση να οδηγήσει την ανάκαμψη;

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Απόστολου Φασιανού

    Η ύφεση που προκάλεσε η πανδημία ήταν πρωτοφανής για τα δεδομένα των ανεπτυγμένων οικονομιών σε καιρό ειρήνης. Παράλληλα, η πανδημία επέφερε μία πρωτοφανή συστολή της κατανάλωσης και αύξηση της αποταμίευσης στις περισσότερες οικονομίες. Οι εξελίξεις αυτές εξηγούνται από τη μεγάλη αβεβαιότητα στην καταναλωτική εμπιστοσύνη που προκάλεσε η πανδημία αλλά και στην πρακτική αδυναμία προμήθειας πολλών προϊόντων και υπηρεσιών εξαιτίας των περιοριστικών μέτρων και των lockdown. 

    H ιστορική εμπειρία μας δείχνει παρόμοιες εξελίξεις σε προηγούμενες πανδημίες. Σύμφωνα με πρόσφατο άρθρο του Economist, κατά τη διάρκεια της επιδημίας της ευλογιάς στις αρχές της δεκαετίας του 1870 στη Μεγάλη Βρετανία, οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών διπλασιάστηκαν, ενώ υπερδιπλάσια αύξηση της αποταμίευσης σημείωσε η Ιαπωνία κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο. Όπως διαφαίνεται από τις εκτιμήσεις ιστορικών στοιχείων, σε περιόδους υφέσεων μεγάλου βάθους, όπως οι πανδημίες και οι πόλεμοι, οι άνθρωποι συσσωρεύουν αποταμιεύσεις καθώς οι δυνατότητες για κατανάλωση εξαφανίζονται, ενώ οι λίγες δυνατότητες που απομένουν περνούν σε δεύτερη μοίρα εξαιτίας της μεγάλης αβεβαιότητας που κυριαρχεί. 

    Καθώς ο ρυθμός των εμβολιασμών προχωράει και τα περιοριστικά μέτρα χαλαρώνουν, αρχίζει να φαίνεται φως στο βάθος του τούνελ. Οι εξελίξεις αυτές έχουν οδηγήσει πολλούς αναλυτές να προβλέπουν ένα κύμα καταναλωτικής έξαρσης, το οποίο θα ωθήσει σε ταχύτατους ρυθμούς ανάπτυξης, με τους πολίτες να διοχετεύουν τις αποταμιεύσεις τους στα καταναλωτικά αγαθά και τις υπηρεσίες που στερήθηκαν κατά τη διάρκεια των περιορισμών. Οι εκτιμήσεις αυτές ενισχύονται από την προώθηση γενναίων δημοσιονομικών πακέτων για την ανακούφιση από τις οικονομικές επιπτώσεις της πανδημίας, με κύριο παράδειγμα το πακέτο 1,9 τρισ. δολαρίων του προέδρου Μπάιντεν στις ΗΠΑ, το οποίο εκτιμάται πως θα συμβάλλει σε ρυθμούς ανάπτυξης που αγγίζουν το 8%. 

    Πόσο εύλογες είναι όμως αυτές οι προσδοκίες για την περίπτωση της Ελλάδας; 

    Η κατανάλωση είναι κρίσιμη μεταβλητή για την ανάκαμψη καθώς απορροφά περίπου τα δύο τρίτα του συνολικού παραγόμενου προϊόντος στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Στην Ελλάδα, μάλιστα, η συμβολή της κατανάλωσης είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς ξεπερνάει το 70%, ποσοστό υψηλότερο από όλες τις χώρες της Ευρώπης των 27 (Γράφημα 1). Παρότι το ύψος του δείκτη αυτού έχει καταδειχθεί πολλές φορές ως υπεύθυνο για την υστέρηση της απόδοσης της ελληνικής οικονομίας σε άλλα μεγέθη όπως οι επενδύσεις, είναι χρήσιμος για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με την έξοδο από την ύφεση. 

    Pin 1 Fasianos 12.05.2021

    Στο γράφημα 2 παρουσιάζεται η ετήσια ποσοστιαία μεταβολή στην κατανάλωση για το 2020, το έτος που κυριάρχησε η πανδημία. Παρατηρούμε πως τα νοικοκυριά στις ευρωπαϊκές οικονομίες μείωσαν την κατανάλωση τους σε όλες τις χώρες, ενώ η μέση μεταβολή κυμάνθηκε στο -6,2%. Το ενδιαφέρον, ωστόσο, είναι πως οι χώρες που σημείωσαν τη μεγαλύτερη πτώση ήταν η Iσπανία και η Ιταλία, με μειώσεις της τάξεως του 12,3% και του 10,7% αντίστοιχα. Αυτές οι δύο χώρες σημείωσαν και τη μεγαλύτερη ύφεση στην Ευρώπη (-10,9% και -8,8%) ακολουθούμενες από την Ελλάδα (-8,2%). Η κατανάλωση στην Ελλάδα μειώθηκε κατά 5,9%, ελαφρώς κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ, παρά το γεγονός πως σημείωσε την τρίτη βαθύτερη ύφεση στην Ευρώπη. 

    Pin 2 Fasianos 12.05.2021

    Το γεγονός αυτό μαρτυρά ότι τα νοικοκυριά στην Ελλάδα δεν μείωσαν την κατανάλωση τους αντίστοιχα με τη μείωση των εισοδημάτων τους ή δεν είχαν το περιθώριο να το κάνουν. Σε ασθενέστερες οικονομίες, όπως η Ελλάδα, μεγάλος αριθμός νοικοκυριών δαπανά σημαντικό μερίδιο του εισοδήματός του σε αναγκαία αγαθά και υπηρεσίες για τα οποία η κατανάλωση είναι ανελαστική. Απεναντίας, σε πλουσιότερες χώρες όπου τα νοικοκυριά δαπανούν μεγαλύτερο μερίδιο του εισοδήματος τους σε είδη πολυτελείας, η κατανάλωση είναι περισσότερο ελαστική, δηλαδή προσαρμόζεται ευκολότερα σε κρίσεις όπως αυτή της πανδημίας. Η διαφοροποίηση της ελαστικότητας ανάλογα με το εισόδημα, λοιπόν, μπορεί να δικαιολογήσει μερικώς την προσαρμογή της κατανάλωσης στην κρίση του Covid-19. 

    Σε ό,τι αφορά την πρόβλεψη για την ανάκαμψη, η μικρότερη μείωση της κατανάλωσης στην Ελλάδα σε σχέση το βάθος της ύφεσης, προοιωνίζει πως, παρά τις αυξημένες αποταμιεύσεις, η αύξηση του ΑΕΠ που θα οδηγηθεί από την αναπήδηση της κατανάλωσης δεν μπορεί παρά να είναι μετριοπαθής, σε αντίθεση με τις περιπτώσεις της Ιταλίας και της Ισπανίας όπου αναμένεται μεγάλη ανάκαμψη της κατανάλωσης. 

    Συνοψίζοντας, παρότι η μεγάλη μείωση της κατανάλωσης κατά την πανδημία θεωρήθηκε σε πρώτη ανάγνωση κακός οιωνός, στον βαθμό που οφείλεται σε υψηλή ελαστικότητα της ζήτησης, μπορεί να μεταφραστεί σε ταχύτερη ανάκαμψη με το πέρας της πανδημίας, τουλάχιστον για τις οικονομίες που σημείωσαν τη μεγαλύτερη πτώση. Σε οικονομίες που η κατανάλωση απορροφά μεγάλο μέρος της συνολικής παραγωγής, αλλά δεν προβλέπεται μεγάλη αναπήδηση, όπως η Ελλάδα, η πιθανότητα να ωθήσει η κατανάλωση την ανάκαμψη είναι πολύ μικρή. 

    Σημαντικό ρόλο θα παίξει η ταχύτητα εκτέλεσης του του ελληνικού σχεδίου ανάκαμψης, το οποίο ωστόσο, όντας διαρθρωτικό, στηρίζεται κυρίως σε επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις, παρά στην ενίσχυση της κατανάλωσης όπως αυτό των ΗΠΑ. Δεδομένου ότι οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις απαιτούν χρόνο για να αποδώσουν, η ταχεία και έγκαιρη ευθυγράμμιση των αναγκών που προκύπτουν στη μετά-Covid 19 εποχή με την εκτέλεση του σχεδίου θα αποδειχθεί καθοριστική.

    * Ο  κ. Απόστολος Φασιανός είναι υπότροφος της Ερευνητικής Έδρας Α.Γ. Λεβέντη στο Παρατηρητήριο για την Ελληνική και Ευρωπαϊκή Οικονομία του ΕΛΙΑΜΕΠ και Λέκτορας Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Brunel του Λονδίνου.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ