Συνεχης ενημερωση

    Παρασκευή, 16-Απρ-2021 00:03

    H επόμενη κρίση και το στοίχημα του μετασχηματισμού

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Κωνσταντίνου Μολφέτα

    Αυτή η κρίση είναι μια μεγάλη ρήξη. Μια στιγμή βαθιάς αναταραχής και αναστάτωσης. Μεγαλύτερης από της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, με την κατάρρευση της Lehman Brothers. Η πανδημία αυτή επηρεάζει σχεδόν όλη την ανθρωπότητα. Η υγειονομική κρίση έχει αποκαλύψει τα τρωτά σημεία των συστημάτων υγείας, αλλά και την ευθραυστότητα των οικονομιών. Μας έδειξε, με δραματικούς τρόπους, την ανάγκη για καλύτερη προετοιμασία. Μας έδειξε πως η ανθεκτικότητα πρέπει να είναι μία από τις βασικές αρχές κατά την ανοικοδόμηση της οικονομίας μετά από τέτοιες κρίσεις. Μας κατεύθυνε πώς πρέπει να προετοιμαστούμε καλύτερα, ώστε να αντέξουμε μελλοντικές πανδημίες, αλλά και την άλλη μεγάλη επικείμενη απειλή για την ανθρωπότητα, την κλιματική αλλαγή.

    Παρά τις συνεχείς προειδοποιήσεις από επιστήμονες σχετικά με τους κινδύνους μιας επερχόμενης πανδημίας, ο κόσμος δεν ήταν προετοιμασμένος για αυτήν την κρίση. Το ίδιο ισχύει και για την κλιματική αλλαγή. Όπως συνέβη με τις πανδημίες, οι επιστήμονες δείχνουν εδώ και πολύ καιρό την ανησυχία τους για την επόμενη κρίση, την κλιματική. Είναι εδώ και επιταχύνεται. Παράλληλα, η πανδημία μάς χτυπά σε μια εποχή, που σύμφωνα με τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), έχει απομείνει περίπου μια δεκαετία για να επιτύχουμε μια μετάβαση οικονομίας χαμηλού άνθρακα.

    Στροφή σε νέες επενδύσεις

    Η τρέχουσα αποτυχία εφαρμογής πολιτικών περιορισμού της κλιματικής αλλαγής σε παγκόσμιο επίπεδο σημαίνει ότι όλες οι χώρες θα έρθουν αντιμέτωπες με τις επιπτώσεις της μεταβολής του κλίματος. Οι πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, όπως τα Εθνικά Σχέδια Προσαρμογής, και η χρηματοδότηση σχετικών δράσεων θα συμβάλουν στην αποφυγή ή την ελάττωση του κόστους των συναφών ζημιών, καθώς και στη βελτίωση της ανθεκτικότητας των χωρών.

    Τα διάφορα μέτρα αντιμετώπισης κρίσεων πρέπει να αποτελούν μια νέα πολιτική μετασχηματισμού. Τα βραχυπρόθεσμα μέτρα που στοχεύουν στην προστασία των θέσεων εργασίας και στην ενίσχυση της ανάκαμψης πρέπει να συνδυαστούν με μακροπρόθεσμους στρατηγικούς στόχους για τον περιορισμό της κλιματικής απειλής και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε τέτοιες κρίσεις. Πρέπει να χρησιμοποιηθούν, όσο το δυνατόν περισσότερο, οικονομικά κίνητρα και μέτρα ανάκαμψης για να ενισχύσουμε την ανθεκτικότητα της οικονομίας και να σχεδιάσουμε μια δίκαιη μετάβαση. Είναι η ώρα να κερδίσουμε ή να χάσουμε τη συμφωνία του Παρισιού.

    Μεταξύ της βιώσιμης ανάκαμψης και της οικονομικής προόδου, δεν υπάρχουν αντισταθμιστικά μέτρα. Οι πράσινες τεχνολογίες έχουν πια ωριμάσει, και η ενέργεια χαμηλού άνθρακα είναι στις περισσότερες περιπτώσεις, φθηνότερη από την ενέργεια που βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα. Το κόστος της ηλιακής ενέργειας, έχει μειωθεί κατά 80% τα τελευταία 10 χρόνια, ενώ το κόστος της αιολικής συνεχίζει να έχει κατακόρυφη πτώση. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι πράσινα έργα μπορούν να δημιουργήσουν περισσότερη απασχόληση και να προσφέρουν υψηλότερες βραχυπρόθεσμες αποδόσεις ανά ευρώ που δαπανάται, σε σύγκριση με τα συμβατικά δημοσιονομικά κίνητρα.

    Το κόστος αδράνειας για μια τέτοια κρίση είναι υψηλό. Οι επενδύσεις πλέον για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δημιουργούν σημαντικές μακροπρόθεσμες αποδόσεις και μείωση κόστους. Τα μέτρα που λαμβάνονται για το κλίμα αντιπροσωπεύουν μια επένδυση που θα αποφέρει μερίσματα και οικονομικές ευκαιρίες στο μέλλον. Η Παγκόσμια Επιτροπή Προσαρμογής (Global Commission on Adaptation) υπολόγισε ότι κάθε ευρώ που επενδύεται στην οικοδόμηση ανθεκτικότητας για την κλιματική αλλαγή, θα μπορούσε να αποδώσει τουλάχιστον τριπλάσια καθαρά οικονομικά οφέλη.

    Πολλές χώρες αδυνατούν να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Η κρίση της πανδημίας έχει δημιουργήσει σημαντικό δημοσιονομικό έλλειμμα, το οποίο σε πολλές χώρες ήταν ήδη οριακό. Το IMF προβλέπει ότι το παγκόσμιο δημόσιο χρέος αναμένεται να εκτιναχθεί πάνω από το 100% του ΑΕΠ, με αύξηση μέχρι και 19% σε ετήσια βάση. Αργά ή γρήγορα, πολλές χώρες θα αναζητήσουν ελάφρυνση του χρέους για να ανταποκριθούν στην κρίση και να προβούν σε ουσιαστικές επενδύσεις για την προστασία των οικονομιών τους από το κλίμα.

    Προς το παρόν, το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα εξακολουθεί να στερείται μιας ορθής στρατηγικής για την αντιμετώπιση καταστάσεων όπου το δημόσιο χρέος καθίσταται μη βιώσιμο. Πρέπει να βρεθούν τρόποι για τη συστηματική αντιμετώπιση της επερχόμενης κρίσης χρέους στις αναπτυσσόμενες οικονομίες. 

    Ενόψει των τεταμένων δημόσιων οικονομικών δυσχερειών και της μεγάλης αύξησης των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, είναι ζωτικής σημασίας να ευθυγραμμιστούν όλες οι δημόσιες δαπάνες και το φορολογικό σύστημα με τους κλιματικούς στόχους. Αυτό σημαίνει σταδιακή κατάργηση όλων των επιδοτήσεων ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του IMF, το 2017, οι παγκόσμιες επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων ανήλθαν σε 5,2 τρισεκατομμύρια δολάρια, ή 6,5% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Επιπλέον, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προτρέπει σε καθολική φορολόγηση άνθρακα, στα 75 δολάρια ανά τόνο διοξειδίου του άνθρακα, το οποίο είναι ένα ισχυρό κίνητρο για τη μείωση των εκπομπών και τη δημιουργία πρόσθετων περιβαλλοντικών οφελών, συμπεριλαμβανομένης της χαμηλότερης θνησιμότητας από την ατμοσφαιρική ρύπανση. 

    Χρηματοδότηση με κριτήρια βιώσιμης ανάπτυξης

    Παρ' όλο που οι επενδύσεις στην ανθεκτικότητα και στις δράσεις προσαρμογής έχουν σαφή οικονομικά οφέλη, τις περισσότερες φορές απαιτούν σημαντική εμπροσθοβαρή χρηματοδότηση πριν αποκομίσουν μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα κέρδη. Παράλληλα, οι επενδύσεις αυτές δεν δημιουργούν βραχυπρόθεσμο κέρδος για την προσέλκυση ιδιωτών επενδυτών. Χρειάζεται επομένως ο δημόσιος τομέας να εντείνει τις προσπάθειες χρηματοδότησης και δημιουργίας κινήτρων για την αύξηση της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στις επενδύσεις προσαρμογής.

    Πέρα από τη δημοσιονομική πολιτική, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να ενσωματώσουν πλήρως τους κλιματικούς κινδύνους στα προληπτικά και νομισματικά τους πλαίσια. Δηλαδή, να προχωρήσουν γρήγορα στην εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου πλαισίου για την αντιμετώπιση των κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα πρέπει να καταστήσει αναγκαία την αναφορά των κλιματικών κινδύνων σε ολόκληρο τον χρηματοπιστωτικό τομέα για να βοηθήσει στην καλύτερη ανάλυση και διαχείριση αυτών.

    Τα μέτρα τόνωσης της ρευστότητας που δεν ευθυγραμμίζονται με τη συμφωνία του Παρισιού, μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη συσσώρευση κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα στα χαρτοφυλάκια χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και γενικότερα στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η εφαρμογή προληπτικών μέτρων που λαμβάνουν υπόψη τους κινδύνους για το κλίμα δεν πρέπει συνεπώς να καθυστερήσει, αλλά να ενισχυθεί για να μειωθεί η πιθανή συσσώρευση πρόσθετων κινδύνων. 

    Άνιση μάχη των ευάλωτων χωρών 

    Οι κεντρικές τράπεζες και τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, πολλά από τα οποία έχουν γίνει επόπτες για ένα Πράσινο Χρηματοοικονομικό Σύστημα (NGFS - Network for Greening the Financial System), συμπεριλαμβανομένης της Τράπεζας της Ελλάδος, θα παίξουν σημαντικό ρόλο, υποστηρίζοντας τις χώρες μέλη να ευθυγραμμίσουν τα χρηματοπιστωτικά τους συστήματα με τη Συμφωνία του Παρισιού και τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών. Αυτό περιλαμβάνει τη στήριξη και την ανάπτυξη βέλτιστων πρακτικών για την ενσωμάτωση των κλιματικών κινδύνων σε όλες τις οικονομικές δραστηριότητες των ευάλωτων χωρών. Τόσο για τις αναπτυξιακές τράπεζες, όσο και για τις ιδιωτικές, αυτό σημαίνει επίσης την ευθυγράμμιση των χαρτοφυλακίων τους με τους κλιματικούς στόχους και τη σταδιακή κατάργηση κάθε δανεισμού και επένδυσης υψηλού άνθρακα. 

    Τα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να ενισχύσουν την υποστήριξη στις ευάλωτες στο κλίμα χώρες. Το παράδοξο γεγονός είναι ότι το αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής είναι  μεγαλύτερο σε χώρες που συνέβαλαν λιγότερο στην υπερθέρμανση του πλανήτη και στις καταστροφικές συνέπειες της βιομηχανίας και της γεωργίας. Η ταχεία αύξηση των επενδύσεων στην ανθεκτικότητα του κλίματος είναι ζήτημα ζωής και θανάτου για αυτές τις χώρες. Δυστυχώς, οι ευάλωτες στο κλίμα αναπτυσσόμενες οικονομίες είναι εκείνες που αγωνίζονται περισσότερο για να εξασφαλίσουν τη χρηματοδότηση της ανθεκτικότητάς τους, ενώ παράλληλα εκτίθενται ιδιαίτερα σε χρηματοοικονομικούς κινδύνους κεφαλαίων.

    Ίσως η τελευταία ευκαιρία

    Η πανδημία έδειξε πόσο γρήγορα μια φυσική καταστροφή μπορεί να οδηγήσει στην κατάρρευση της οικονομίας. Οι ευάλωτες στο κλίμα χώρες ζουν ήδη με τον κίνδυνο αυτό, εδώ και πολύ καιρό. Εάν δεν ενεργήσουμε τώρα με μια συντονισμένη προσπάθεια για να ενισχύσουμε σημαντικά τις επενδύσεις για τον περιορισμό και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, πολλές χώρες θα βρεθούν σε κατάσταση μόνιμης κρίσης. Ακριβώς όπως ο ιός έχει εξαπλωθεί διασυνοριακά, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα γίνουν αισθητές σε ολόκληρο τον κόσμο, κυρίως λόγω της μετανάστευσης στο πλαίσιο των περιβαλλοντικών καταστροφών. 

    Τα στοιχήματα είναι μεγάλα. Έχουμε μια δεκαετία για να μετασχηματίσουμε τις οικονομίες μας και να αποφύγουμε την καταστροφική υπερθέρμανση του πλανήτη. Απαιτούνται συλλογικές προσπάθειες σε όλα τα επίπεδα, τοπικό, εθνικό και διεθνές, αλλά και σε όλους τους τομείς, δημόσιο και ιδιωτικό, για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την οικοδόμηση πιο ανθεκτικών οικονομιών. Οι προκλήσεις είναι τεράστιες. Η υγειονομική κρίση παρέχει μια ευκαιρία, ίσως την τελευταία. Να αναθεωρήσουμε, να ξανασκεφτούμε πιο ώριμα για την οικονομία και την κοινωνία μας. Όπως σωστά είπε η Διευθύνoυσα Σύμβουλος του IMF, Kristalina Georgieva, εναπόκειται σε εμάς να επιλέξουμε τι είδους ανάκαμψη θέλουμε. Καλύτερα να επιλέξουμε με σύνεση.

    * Ο κ. Κωνσταντίνος Μολφέτας είναι σύμβουλος Κλιματικής Αλλαγής και Βιώσιμης Ανάπτυξης

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ