Συνεχης ενημερωση

    Πέμπτη, 01-Απρ-2021 00:19

    O Ιός των ανισοτήτων

    • Εκτύπωση
    • Αποστολή με email
    • Προσθήκη στη λίστα ανάγνωσης
    • Μεγαλύτερο μέγεθος κειμένου
    • Μικρότερο μέγεθος κειμένου

    Του Απόστολου Φασιανού 

    Όπως έχει αναφερθεί πολλές φορές, η πανδημία του Covid-19 επέφερε τη βαθύτερη ύφεση που αντιμετώπισαν ποτέ οι αναπτυγμένες οι οικονομίες σε καιρό ειρήνης. Αυτό που ίσως δεν έχει συζητηθεί τόσο εκτενώς, είναι πως η ύφεση αυτή επανάφερε στο προσκήνιο το ζήτημα των αυξανόμενων ανισοτήτων. Είναι αξιοσημείωτο πως η παρούσα κρίση έχει τη δυνατότητα να οδηγήσει σε αύξηση της ανισότητας ταυτόχρονα σε όλες τις χώρες παγκοσμίως, ένα φαινόμενο που δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ από τότε που αποτυπώνουμε εμπειρικά τις ανισότητες. Για αυτό το λόγο η Oxfam, σε πρόσφατη μελέτη της, κάνει λόγο για τον "ιό των ανισοτήτων". 

    Κάποιες από τις ανισότητες που εντοπίζουμε στην τρέχουσα κρίση αφορούν αφενός το εισόδημα και τον πλούτο των νοικοκυριών (βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις) και αφετέρου τις ευκαιρίες που δημιουργούνται για την ευημερία των πολιτών στο μέλλον (μακροπρόθεσμες επιπτώσεις). Οι βραχυχρόνιες ή άμεσες επιπτώσεις είναι ίσως οι πιο προφανείς, αυτές που είτε βιώνουμε είτε παρατηρούμε όλοι μας, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

    Ξεκινώντας από τις βραχυχρόνιες επιπτώσεις, πρέπει να σημειωθεί ότι ενώ η πανδημία μείωσε σοβαρά την οικονομική ευημερία όλων των νοικοκυριών, το μέγεθος αυτής της μείωσης ποικίλλει ανάλογα με τα επαγγέλματα των μελών των νοικοκυριών και τη διάρθρωση των εισοδημάτων τους. Για παράδειγμα, τα νοικοκυριά που το κύριο μέρος των απολαβών τους προέρχεται από εργασία που δεν ήταν εφικτό να συνεχίσει να παρέχεται, είτε με φυσική παρουσία, είτε μέσω τηλεργασίας (π.χ., χειρωνακτική εργασία ή εργασία στον τουρισμό/εστίαση), εθίγησαν περισσότερο από ότι τα νοικοκυριά που συνέχισαν να εργάζονται. Μεγαλύτερες απώλειες φαίνεται να υφίστανται επίσης οι εργαζόμενοι σε άτυπες μορφές εργασίας, καθώς και οι αυτοαπασχολούμενοι (προσωρινά απασχολούμενοι, συμβασιούχοι, καλλιτέχνες, εποχικοί εργαζόμενοι, και άλλοι). Λαμβάνοντας μάλιστα υπόψιν ότι οι απασχολούμενοι σε χειρωνακτικές εργασίες αλλά και οι απασχολούμενοι σε μη τυπικές μορφές εργασίας λαμβάνουν σε γενικές γραμμές χαμηλότερες αμοιβές από τους υπόλοιπους, γίνεται αντιληπτή η επιβάρυνση των χαμηλών εισοδημάτων από την πανδημία και τα περιοριστικά μέτρα. 

    Σε δεύτερο χρόνο, η εισοδηματική ανισότητα μεταφράζεται σε ανισότητα πλούτου. Αυτό συμβαίνει γιατί οι εισοδηματίες, που δεν θίγονται άμεσα από τα μέτρα, συνεχίζουν να λαμβάνουν εισόδημα, συμπιέζοντας παράλληλα τις δαπάνες τους για κατανάλωση, ενώ οι θιγμένοι περιορίζονται στις κρατικές αποζημιώσεις που προορίζονται για τρέχουσες καθημερινές ανάγκες, δεδομένου ότι τηρούν τις προϋποθέσεις για να τις λάβουν. Επιπλέον, αναφορικά με τον πλούτο σε ακίνητα, τα τελευταία στοιχεία για το 2020 δείχνουν οριακή αύξηση τόσο σε αξίες όσο και ενοίκια σε ευρωπαϊκό επίπεδο, γεγονός που μεταφράζεται σε επιβαρύνσεις των συνήθως φτωχότερων ενοικιαστών έναντι των συνήθως πλουσιότερων ιδιοκτητών, και επομένως περαιτέρω αύξηση της ανισότητας πλούτου. 

    Οι ανισότητες αυτές είναι δυνατόν να οξυνθούν και από τα μέτρα νομισματικής πολιτικής που λαμβάνονται ορθά για τον περιορισμό των μακροοικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας. Όπως δείχνουμε σε πρόσφατο άρθρο μας1, τα μέτρα ποσοτικής χαλάρωσης των Κεντρικών Τραπεζών τείνουν να ευνοούν τα πλουσιότερα νοικοκυριά, καθώς οδηγούν εμμέσως σε αύξηση των αξιών και των αποδόσεων των χρηματοπιστωτικών προϊόντων υψηλότερου κινδύνου, που συνήθως διακρατούνται από αυτά. 

    Πέρα από τις βραχυπρόθεσμες και άμεσα αντιληπτές συνέπειες της πανδημίας στην ανισότητα, υπάρχουν και οι μακροπρόθεσμες συνέπειες, οι οποίες είναι πιο δύσκολο να διαγνωστούν και παίρνει περισσότερο χρόνο για να γίνουν αντιληπτές. Ωστόσο, είναι πιθανώς οι σημαντικότερες αφού αφορούν το μελλοντικό βιοτικό επίπεδο των σημερινών νέων. 

    Ίσως η σημαντικότερη επίπτωση της περιόδου της πανδημίας στις μελλοντικές ανισότητες είναι οι πολλαπλές διακοπές και ασυνέχειες που σημειώθηκαν στην εκπαιδευτική διαδικασία. Σύμφωνα με τη μελέτη της Oxfam, στοιχεία από εύπορες οικονομίες, όπως το Βέλγιο και η Ολλανδία, αναδεικνύουν πως την περίοδο της πανδημίας σημειώθηκαν σημαντικές απώλειες μάθησης οι οποίες αυξάνουν σημαντικά την εκπαιδευτική ανισότητα. Επιπλέον, εκτιμήσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας εκτιμούν ότι θα χαθούν κατά μέσο όρο 0,6 ποιοτικά έτη εκπαίδευσης παγκοσμίως, εξαιτίας των περιορισμών που σχετίζονται με την πανδημία, ενώ οι απώλειες μεγεθύνονται για παιδιά που προέρχονται από ευάλωτες οικογένειες. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι η διακοπή της σχολικής εκπαίδευσης μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη μετέπειτα μάθηση και να δημιουργήσει ανισότητες που εκδηλώνονται χρόνια αργότερα. 

    Τέλος, παρά το γεγονός πως η διάρκεια της ύφεσης είναι επί του παρόντος άγνωστη, υπάρχει μεγάλη ανησυχία για τις επιπτώσεις των απωλειών θέσεων εργασίας σε βάθος χρόνου. Η μακρά περίοδος ανεργίας στους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας οδηγεί σε χαμηλότερες απολαβές για το σύνολο του εργασιακού τους βίου. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της απώλειας δυνητικής εμπειρίας και απόσβεσης των δεξιοτήτων κατά την περίοδο αναζήτησης εργασίας, παράγοντες οι οποίοι μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα σοβαροί για τους εργαζόμενους από ασθενέστερα νοικοκυριά και με χαμηλότερες δεξιότητες. 

    Η κρίση της πανδημίας έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα των πολλαπλών ανισοτήτων, τόσο βραχυχρόνια όσο και μακροχρόνια. Ενώ οι ανισότητες σε επίπεδο εισοδήματος και πλούτου είναι πιθανό να αυξηθούν, η αύξηση τους θα ήταν ασφαλώς μεγαλύτερη εάν οι κυβερνήσεις σε παγκόσμιο επίπεδο δεν είχαν κινητοποιηθεί εγκαίρως για την αντιμετώπιση της ύφεσης που προκάλεσε η πανδημία. Παρόλα αυτά, η ύφεση εκκολάπτει νέες ανισότητες οι οποίες είναι πιθανό να κάνουν την εμφάνιση τους ακόμη και μετά το πέρας της πανδημίας, όταν τα οικονομικά πακέτα διάσωσης θα έχουν λήξει. Τότε, είναι σημαντικό να ληφθεί μέριμνα ώστε να επουλωθούν οι πληγές που θα αφήσει η παρούσα κρίση, τόσο σε επίπεδο ανισότητας και πλούτου, όσο και σε επίπεδο ευκαιριών και μελλοντικής ευημερίας των επόμενων γενεών.  

    1 Evgenidis, A., and Fasianos A. "Unconventional monetary policy and wealth inequalities in Great Britain." Oxford Bulletin of Economics and Statistics 83.1 (2021): 115-175.

    * Ο  κ. Απόστολος Φασιανός είναι υπότροφος της Ερευνητικής Έδρας Α.Γ. Λεβέντη στο Παρατηρητήριο για την Ελληνική και Ευρωπαϊκή Οικονομία του ΕΛΙΑΜΕΠ και Λέκτορας Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Brunel του Λονδίνου.

    ΣΑΣ ΑΡΕΣΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ;

    ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ